<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0261"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 261 圆觉经精解评林</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 261 圆觉经精解评林</title> <author>明 焦竑纂</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">261</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">圆觉经精解评林</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00595"> <charName>CBETA CHARACTER CB00595</charName> <mapping cb:dec="983635" type="PUA">U+F0253</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9EA8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[麸-夫+少]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB06873"> <charName>CBETA CHARACTER CB06873</charName> <mapping cb:dec="989913" type="PUA">U+F1AD9</mapping> <mapping type="unicode">U+2231E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>迴</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[廷-壬+(同-(一/口)+巳)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB12530"> <charName>CBETA CHARACTER CB12530</charName> <mapping cb:dec="995570" type="PUA">U+F30F2</mapping> <mapping type="unicode">U+28932</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>厘</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厘-未+牙]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15138"> <charName>CBETA CHARACTER CB15138</charName> <mapping cb:dec="998178" type="PUA">U+F3B22</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>漪</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[漪-大+(立-一)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15756"> <charName>CBETA CHARACTER CB15756</charName> <mapping cb:dec="998796" type="PUA">U+F3D8C</mapping> <mapping type="unicode">U+20B27</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>收</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(冰-水+丨)*又]</value></charProp></char> <char xml:id="CB16695"> <charName>CBETA CHARACTER CB16695</charName> <mapping cb:dec="999735" type="PUA">U+F4137</mapping> <mapping type="unicode">U+38A0</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>迥</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[廷-壬+(同-一)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:17"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0573c" n="0573c"/> <lb ed="X" n="0573c01"/> <lb ed="X" n="0573c02"/><cb:docNumber>No. 261</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0573c03"/><lb ed="R094" n="0001a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>精解评林卷之上大方廣圆觉修多 <lb ed="X" n="0573c04"/><lb ed="R094" n="0001a01"/>罗了義经</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0573c05"/><lb ed="R094" n="0001a02"/><byline cb:type="author">太史<g ref="#CB15138">漪</g>园 焦竑 弱侯父 纂</byline> <lb ed="X" n="0573c06"/><lb ed="R094" n="0001a03"/><byline cb:type="other">太史如冈 陈懿典 孟常父 挍</byline> <lb ed="X" n="0573c07"/><lb ed="R094" n="0001a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0573c0701"><note place="inline">晁文元曰：圆觉之首，<persName>佛</persName>为十二大士说<persName>如来</persName>本起因 <lb ed="X" n="0573c08"/><lb ed="R094" n="0001a05"/>德，修之以三观，圆觉盖自诚而明者也。</note></p><p xml:id="pX10p0573c0816" cb:place="inline"><note place="inline">如山曰：此 <lb ed="X" n="0573c09"/><lb ed="R094" n="0001a06"/>觉有廣大義，有方圆義。谓体大而用廣，理方而義圆。 <lb ed="X" n="0573c10"/><lb ed="R094" n="0001a07"/>方是正直，不偏不邪。圆是满足，无亏无缺。亦可大方 <lb ed="X" n="0573c11"/><lb ed="R094" n="0001a08"/>是体，廣圆是用。谓体大而方正不偏，用廣而圆满无 <lb ed="X" n="0573c12"/><lb ed="R094" n="0001a09"/>缺。故复以方连大，以圆连廣。又上三字是别，圆字是 <lb ed="X" n="0573c13"/><lb ed="R094" n="0001a10"/>总。意明此觉具足三大之德，故名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0573001" n="0573001"/>〔圆〕。</note></p> <lb ed="X" n="0573c14"/><lb ed="R094" n="0001a11"/><p xml:id="pX10p0573c1401">裴休曰：大者，其性廣博，犹如虚空。方者，就法得名， <lb ed="X" n="0573c15"/><lb ed="R094" n="0001a12"/>轨持为義。轨生物解，任持自性。廣者，从用得名，廣 <lb ed="X" n="0573c16"/><lb ed="R094" n="0001a13"/>多、廣博为義。廣多者，此圆觉性，本有过尘沙之妙 <lb ed="X" n="0573c17"/><lb ed="R094" n="0001a14"/>用，潜兴密应，无有休息，无有穷尽。廣博者，此无尽 <lb ed="X" n="0573c18"/><lb ed="R094" n="0001a15"/>之用，一一同与觉性，无有边际，无有分限。圆觉者， <lb ed="X" n="0573c19"/><lb ed="R094" n="0001a16"/>直指法体。若不克体标指，则不知向来说何法大， <lb ed="X" n="0573c20"/><lb ed="R094" n="0001a17"/>说何法廣。圆者，满足周备，此外更无一法。觉者，虚 <lb ed="X" n="0573c21"/><lb ed="R094" n="0001a18"/>明灵照，无诸分别念想。此觉非離凡局圣，非離境 <lb ed="X" n="0573c22"/><lb ed="R094" n="0001a19"/>局心。心境凡圣本空，唯是灵觉，故言圆也。修多罗 <lb ed="X" n="0573c23"/><lb ed="R094" n="0001a20"/>三字，总指诸经。了義二字，歎此一部是诸经决了 <lb ed="X" n="0573c24"/><lb ed="R094" n="0001b01"/>之義也。故下文云：是十二部经淸净眼目。经之一 <lb ed="X" n="0573c25"/><lb ed="R094" n="0001b02"/>字，正是此典。今随文便，均于廣略，总分为三：一、信 <lb ed="X" n="0573c26"/><lb ed="R094" n="0001b03"/>闻时主，二、说处依真，三、同体法众。今初，信闻时主。</p></cb:div></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0574a" n="0574a"/> <lb ed="X" n="0574a01"/><lb ed="R094" n="0001b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574a0101">如是我闻：一时，<persName>婆伽婆</persName>入于神通大光明藏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574a02"/><lb ed="R094" n="0001b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574a0201"><note place="inline">宗密曰：圣人说法，<anchor xml:id="nkr_note_add_0574a0201" n="0574a0201"/><anchor xml:id="beg0574a0201" n="0574a0201"/>但<anchor xml:id="end0574a0201"/>为显如，唯如为是，故称如是。又 <lb ed="X" n="0574a03"/><lb ed="R094" n="0001b06"/>真不违俗名如，俗顺于真为是。又如者当理之言，是 <lb ed="X" n="0574a04"/><lb ed="R094" n="0001b07"/>者无非之称。又有无不二为如，如非有无为是。若唯 <lb ed="X" n="0574a05"/><lb ed="R094" n="0001b08"/>就当经说者，凡圣因果不异圆觉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0574001" n="0574001"/>〔名〕，唯此因果方離 <lb ed="X" n="0574a06"/><lb ed="R094" n="0001b09"/>过非为是。</note></p><p xml:id="pX10p0574a0605" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：诸<persName>佛</persName>有常光、放光。若约常光，即 <lb ed="X" n="0574a07"/><lb ed="R094" n="0001b10"/>是藏。论云：心性不起，即是大智慧光明，遍照法界。若 <lb ed="X" n="0574a08"/><lb ed="R094" n="0001b11"/>约所放光及所起通，即神通光明之藏。</note></p> <lb ed="X" n="0574a09"/><lb ed="R094" n="0001b12"/><p xml:id="pX10p0574a0901">如山曰：如是之法，我从<persName>佛</persName>闻。闻，成就也。我即文殊 <lb ed="X" n="0574a10"/><lb ed="R094" n="0001b13"/>及阿难海。五蕴假者，云何称我？我有四种：一、凡夫 <lb ed="X" n="0574a11"/><lb ed="R094" n="0001b14"/>遍计，二、外道宗计，三、诸圣随世假分宾主，四、法身 <lb ed="X" n="0574a12"/><lb ed="R094" n="0001b15"/>真我。今是後二，故无故也。闻谓耳根发识，虽因耳 <lb ed="X" n="0574a13"/><lb ed="R094" n="0001b16"/>处废别从总，故称我闻，非邪慢心而有所说。若无 <lb ed="X" n="0574a14"/><lb ed="R094" n="0001b17"/>相宗，我既无我，闻亦无闻，从缘空故，不壞假名，即 <lb ed="X" n="0574a15"/><lb ed="R094" n="0001b18"/>不闻闻耳。时，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0574002" n="0574002"/>成就也。一时者，即说听之时。心境泯， <lb ed="X" n="0574a16"/><lb ed="R094" n="0001b19"/>理智融，凡圣如，本始会，此诸二法皆一之时。婆伽 <lb ed="X" n="0574a17"/><lb ed="R094" n="0001b20"/>婆，主成就也。涅槃云：能破烦恼，名<persName>婆伽婆</persName>。即当断 <lb ed="X" n="0574a18"/><lb ed="R094" n="0002a01"/>德以显法身。净土说经，法报不分，非应化矣。故<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0574a19"/><lb ed="R094" n="0002a02"/>德经云：是<persName>薄伽梵</persName>最淸净觉，极于法界，尽于虚空， <lb ed="X" n="0574a20"/><lb ed="R094" n="0002a03"/>穷未来际。若约诸经，多是<persName>佛</persName>字。孤山曰：藏即宝性 <lb ed="X" n="0574a21"/><lb ed="R094" n="0002a04"/>法界藏。起信心真如，是诸<persName>佛</persName>众生之本源，神通光 <lb ed="X" n="0574a22"/><lb ed="R094" n="0002a05"/>明之性体，尘沙德用幷蕴其中，百千通光皆从斯 <lb ed="X" n="0574a23"/><lb ed="R094" n="0002a06"/>起，故云藏也。亦名法性土，亦名<name role="" type="person">常寂光土</name>。息诸分 <lb ed="X" n="0574a24"/><lb ed="R094" n="0002a07"/>别，智与理冥，名为入矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574a25"/><lb ed="R094" n="0002a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574a2501">三昧正受，一切<persName>如来</persName>光严住持，是诸众生淸净觉地。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574a26"/><lb ed="R094" n="0002a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574a2601"><note place="inline">如山曰：三昧正受，即论所云：无漏无明，种种业幻，皆 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0574b" n="0574b"/> <lb ed="X" n="0574b01"/><lb ed="R094" n="0002a10"/>同真如性相是也。花严亦云：心<persName>佛</persName>及众生，是三无差 <lb ed="X" n="0574b02"/><lb ed="R094" n="0002a11"/>别。</note></p><p xml:id="pX10p0574b0202" cb:place="inline"><note place="inline">论云：一切众生，本来常住，入于涅槃。然圣证此 <lb ed="X" n="0574b03"/><lb ed="R094" n="0002a12"/>境，直曰住持。凡不知同，<anchor xml:id="nkr_note_add_0574b0301" n="0574b0301"/><anchor xml:id="beg0574b0301" n="0574b0301"/>但<anchor xml:id="end0574b0301"/>指觉。</note></p> <lb ed="X" n="0574b04"/><lb ed="R094" n="0002a13"/><p xml:id="pX10p0574b0401">宗密曰：唐梵双彰也。安住藏中，不受诸受，名为正 <lb ed="X" n="0574b05"/><lb ed="R094" n="0002a14"/>受。又三昧，此云正思，谓在定时，于所缘境，审正思 <lb ed="X" n="0574b06"/><lb ed="R094" n="0002a15"/>察故。二明与凡圣同体者，既入其源，即同其体，故 <lb ed="X" n="0574b07"/><lb ed="R094" n="0002a16"/>本觉明如，始觉明来，始本不二，名曰<persName>如来</persName>。是则众 <lb ed="X" n="0574b08"/><lb ed="R094" n="0002a17"/>生有本无始，是如不来。</p> <lb ed="X" n="0574b09"/><lb ed="R094" n="0002a18"/><p xml:id="pX10p0574b0901">如山曰褈褈，交光照耀炳著曰光严，安住永绝攀 <lb ed="X" n="0574b10"/><lb ed="R094" n="0002a19"/>缘曰住，住持不失不壞曰持。是诸下迷真起妄，妄 <lb ed="X" n="0574b11"/><lb ed="R094" n="0002b01"/>见众生，妄体元空，全是本觉心地，妄不能染，故云 <lb ed="X" n="0574b12"/><lb ed="R094" n="0002b02"/>淸净。故</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574b13"/><lb ed="R094" n="0002b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574b1301">身心寂灭，平等本际。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574b14"/><lb ed="R094" n="0002b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574b1401"><note place="inline">裴休曰：皆同一际，即圆觉本际也。</note></p> <lb ed="X" n="0574b15"/><lb ed="R094" n="0002b05"/><p xml:id="pX10p0574b1501">如山曰：凡圣身心，取相似异，相皆虚妄，当体寂灭， <lb ed="X" n="0574b16"/><lb ed="R094" n="0002b06"/>寂灭故平等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574b17"/><lb ed="R094" n="0002b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574b1701">圆满十方，不二随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574b18"/><lb ed="R094" n="0002b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574b1801"><note place="inline">宗密曰：不二随顺，谓随顺不二也。西域语倒，译者<anchor xml:id="nkr_note_add_0574b1801" n="0574b1801"/><anchor xml:id="beg0574b1801" n="0574b1801"/>迴<anchor xml:id="end0574b1801"/> <lb ed="X" n="0574b19"/><lb ed="R094" n="0002b09"/>文不尽故也。</note></p> <lb ed="X" n="0574b20"/><lb ed="R094" n="0002b10"/><p xml:id="pX10p0574b2001">如山曰：既与觉体无异，故随体圆满，周遍法界，生 <lb ed="X" n="0574b21"/><lb ed="R094" n="0002b11"/>死涅槃为二。凡夫顺生死，二乘趣涅槃，今皆不住， <lb ed="X" n="0574b22"/><lb ed="R094" n="0002b12"/>故云随顺。又依报则净秽不二，正报则生<persName>佛</persName>不二， <lb ed="X" n="0574b23"/><lb ed="R094" n="0002b13"/>克体则身心不二，通该则自他不二。与此相应，是 <lb ed="X" n="0574b24"/><lb ed="R094" n="0002b14"/>随顺矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574b25"/><lb ed="R094" n="0002b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574b2501">于不二境，现诸净土。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0574c" n="0574c"/> <lb ed="X" n="0574c01"/><lb ed="R094" n="0002b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574c0101"><note place="inline">裴休曰：土虽多□，不出其三：一法性，二受用，三变化。若 <lb ed="X" n="0574c02"/><lb ed="R094" n="0002b17"/>开受用自他，即成四土。缘唯二种，谓净及秽，或性及相。</note></p> <lb ed="X" n="0574c03"/><lb ed="R094" n="0002b18"/><p xml:id="pX10p0574c0301">宗密曰：<persName>佛</persName>无现土之念，如明镜无心而现。诸净土 <lb ed="X" n="0574c04"/><lb ed="R094" n="0002b19"/>者，是无念而应缘，如明镜无心而现像。故肇公云： <lb ed="X" n="0574c05"/><lb ed="R094" n="0003a01"/>净土、秽土，盖随众生之所宜。净者，示之以宝玉；秽 <lb ed="X" n="0574c06"/><lb ed="R094" n="0003a02"/>者，示之以瓦砾。美恶自彼，于我无定。无定之土，乃 <lb ed="X" n="0574c07"/><lb ed="R094" n="0003a03"/>名净土。随类普应，故云诸也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574c08"/><lb ed="R094" n="0003a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574c0801">与大菩萨摩诃萨十万人俱，其名曰：<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨、 <lb ed="X" n="0574c09"/><lb ed="R094" n="0003a05"/>普贤菩萨、普眼菩萨、<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>、弥勒菩萨、淸净慧 <lb ed="X" n="0574c10"/><lb ed="R094" n="0003a06"/>菩萨、威德自在菩萨、辨音菩萨、净诸业障菩萨、普觉 <lb ed="X" n="0574c11"/><lb ed="R094" n="0003a07"/>菩萨、圆觉菩萨、贤善首菩萨等而为上首，与诸眷属 <lb ed="X" n="0574c12"/><lb ed="R094" n="0003a08"/>皆入三昧，同住<persName>如来</persName>平等法会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574c13"/><lb ed="R094" n="0003a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574c1301"><note place="inline">裴休曰：菩提，此云觉，即所求<persName>佛</persName>果。萨埵，此云有情，即 <lb ed="X" n="0574c14"/><lb ed="R094" n="0003a10"/>所化众生。又此有了悟之觉，馀缘虑之情，又是求菩 <lb ed="X" n="0574c15"/><lb ed="R094" n="0003a11"/>提之有情也。摩诃，大也。曰十万人，而仅叙诸菩萨者， <lb ed="X" n="0574c16"/><lb ed="R094" n="0003a12"/>为十万之标领。</note></p> <lb ed="X" n="0574c17"/><lb ed="R094" n="0003a13"/><p xml:id="pX10p0574c1701">如山曰：皆入三昧者，由入定故，得住<persName>佛</persName>境也。当尔 <lb ed="X" n="0574c18"/><lb ed="R094" n="0003a14"/>之时，凡圣体同，因果一相。故言法会者，法性之会， <lb ed="X" n="0574c19"/><lb ed="R094" n="0003a15"/>无我无人也。自下正宗分中，十一褈问答，束之为 <lb ed="X" n="0574c20"/><lb ed="R094" n="0003a16"/>二：初一问答，令信解真正，成本起因；後十问答，令 <lb ed="X" n="0574c21"/><lb ed="R094" n="0003a17"/>依解修行，随根证入。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574c22"/><lb ed="R094" n="0003a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574c2201">于是<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨在大众中，即从座起而白<persName>佛</persName>言： <lb ed="X" n="0574c23"/><lb ed="R094" n="0003a19"/>大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸来法众，说于<persName>如来</persName>本起淸净 <lb ed="X" n="0574c24"/><lb ed="R094" n="0003b01"/>因地法行，及说菩萨于大乘中发淸净心远離诸病， <lb ed="X" n="0574c25"/><lb ed="R094" n="0003b02"/>能使未来末世众生求大乘者不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574c26"/><lb ed="R094" n="0003b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574c2601"><note place="inline">宗密曰：<name role="" type="person">文殊师利</name>，此云妙首，亦云<name role="" type="person">妙吉祥</name>，表信解之 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0575a" n="0575a"/> <lb ed="X" n="0575a01"/><lb ed="R094" n="0003b04"/>智故。亦云妙德，表证智故。文中说本起因地，究真真 <lb ed="X" n="0575a02"/><lb ed="R094" n="0003b05"/>妄，以成正解，成就信根故。</note></p><p xml:id="pX10p0575a0211" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：求大乘者下，谓 <lb ed="X" n="0575a03"/><lb ed="R094" n="0003b06"/>末法中正解难得。其有或恣心五欲，或宗习异道，或 <lb ed="X" n="0575a04"/><lb ed="R094" n="0003b07"/>执滞二乘者，置之言外。纵有发意，唯求大乘。若不闻 <lb ed="X" n="0575a05"/><lb ed="R094" n="0003b08"/>此法门，亦堕邪见。</note></p> <lb ed="X" n="0575a06"/><lb ed="R094" n="0003b09"/><p xml:id="pX10p0575a0601">如山曰：<persName>佛</persName>昔根本所起最初之心，圆照本体元无 <lb ed="X" n="0575a07"/><lb ed="R094" n="0003b10"/>烦恼，故曰本起淸净。因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0575001" n="0575001"/>德法行者，因行所依之心 <lb ed="X" n="0575a08"/><lb ed="R094" n="0003b11"/>德也。大乘之体是本始觉，今请于觉悟心中说发 <lb ed="X" n="0575a09"/><lb ed="R094" n="0003b12"/>心。发淸净心者，即前第二发菩提心也。此心一发 <lb ed="X" n="0575a10"/><lb ed="R094" n="0003b13"/>之後永无忘失，无忘故魔惑不扰，故请宣一味决 <lb ed="X" n="0575a11"/><lb ed="R094" n="0003b14"/>定真实，使求大乘者闻此法门不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575a12"/><lb ed="R094" n="0003b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0575a1201">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨言：善哉，善哉！汝等乃能 <lb ed="X" n="0575a13"/><lb ed="R094" n="0003b16"/>为诸菩萨咨询<persName>如来</persName>因地法行，及为末世一切众生 <lb ed="X" n="0575a14"/><lb ed="R094" n="0003b17"/>求大乘者，得正住持不堕邪见。汝今谛听，当为汝说。 <lb ed="X" n="0575a15"/><lb ed="R094" n="0003b18"/>善男子！无上法王有大陀罗尼门名为圆觉，流出一 <lb ed="X" n="0575a16"/><lb ed="R094" n="0003b19"/>切淸净真如、菩提、涅槃及波罗蜜，教授菩萨。一切如 <lb ed="X" n="0575a17"/><lb ed="R094" n="0003b20"/>来本起因地，皆依圆照淸净觉相，永断无明方成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0575a18"/><lb ed="R094" n="0004a01"/>道。云何无明？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575a19"/><lb ed="R094" n="0004a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0575a1901"><note place="inline">智论释云：再言善哉者，善之至也。大乘了義，理合宣 <lb ed="X" n="0575a20"/><lb ed="R094" n="0004a03"/>扬。针芥未投，且默斯要。既当嘉会，根熟咸臻。将演妙 <lb ed="X" n="0575a21"/><lb ed="R094" n="0004a04"/>门，必资发问。今之所请，实谓起予。利乐实多，再言歎 <lb ed="X" n="0575a22"/><lb ed="R094" n="0004a05"/>善。離本心外，别有所求。见妄见真，幷为邪见。</note></p><p xml:id="pX10p0575a2218" cb:place="inline"><note place="inline">裴 <lb ed="X" n="0575a23"/><lb ed="R094" n="0004a06"/>休曰：圆觉自性本无，为妄变异，即是真如。真谓真实， <lb ed="X" n="0575a24"/><lb ed="R094" n="0004a07"/>显非虚妄。如谓如常，表无变易。谓此真实，于一切位， <lb ed="X" n="0575a25"/><lb ed="R094" n="0004a08"/>常如其性故。又真者，体非伪妄。如者，性无改异。故曰 <lb ed="X" n="0575a26"/><lb ed="R094" n="0004a09"/>真如。</note></p><p xml:id="pX10p0575a2603" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：流出，谓非别有法从中流出于外，<anchor xml:id="nkr_note_add_0575a2601" n="0575a2601"/><anchor xml:id="beg0575a2601" n="0575a2601"/>但<anchor xml:id="end0575a2601"/> <lb ed="X" n="0575a27"/><lb ed="R094" n="0004a10"/>依觉性显示诸门，功德无有穷尽，应用无有疲厌，名 <lb ed="X" n="0575a28"/><lb ed="R094" n="0004a11"/>为流出故。</note></p> <lb ed="X" n="0575a29"/><lb ed="R094" n="0004a12"/><p xml:id="pX10p0575a2901">如山曰：<persName>世尊</persName>先赞後许而复令谛听者，诚令审谛 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0575b" n="0575b"/> <lb ed="X" n="0575b01"/><lb ed="R094" n="0004a13"/>勿杂馀缘，无以生灭心行听实相法也。无上法王， <lb ed="X" n="0575b02"/><lb ed="R094" n="0004a14"/><persName>佛</persName>也，于法自在更无有上。陀罗尼，此云总持，谓圆 <lb ed="X" n="0575b03"/><lb ed="R094" n="0004a15"/>觉体中有尘沙德用，从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0575b0301" n="0575b0301"/><anchor xml:id="beg0575b0301" n="0575b0301"/>已<anchor xml:id="end0575b0301"/>来持之不失。门者，出 <lb ed="X" n="0575b04"/><lb ed="R094" n="0004a16"/>入義也。圆觉者，正指法体也，从中流出一切淸净 <lb ed="X" n="0575b05"/><lb ed="R094" n="0004a17"/>真如。菩提，此云觉。涅槃，此云寂灭。波罗，此云彼岸。 <lb ed="X" n="0575b06"/><lb ed="R094" n="0004a18"/>密，具云密多，应云到彼岸也。教授菩萨，显上所流 <lb ed="X" n="0575b07"/><lb ed="R094" n="0004a19"/>真如等法之业用也。菩萨是所教，真如等是能教， <lb ed="X" n="0575b08"/><lb ed="R094" n="0004a20"/>故谓真如是理次二果，波罗蜜是因。一切<persName>如来</persName>本 <lb ed="X" n="0575b09"/><lb ed="R094" n="0004a21"/>起因地，牒其所问也。皆依谓无，<persName>佛</persName>不尔也。圆照，即 <lb ed="X" n="0575b10"/><lb ed="R094" n="0004b01"/>能照也，離于偏曲。淸净觉相，即所照也，寂寥虚廓 <lb ed="X" n="0575b11"/><lb ed="R094" n="0004b02"/>了无情尘，亦可照体。淸净是觉之相，但以初悟能 <lb ed="X" n="0575b12"/><lb ed="R094" n="0004b03"/>所未忘，故云相也。本觉既显，无明本无，毕竟不生， <lb ed="X" n="0575b13"/><lb ed="R094" n="0004b04"/>名为永断尘沙，诸<persName>佛</persName>以此为因。然欲明淸净觉性， <lb ed="X" n="0575b14"/><lb ed="R094" n="0004b05"/>欲示圆顿妙门，不先推破无明，所作尽扶顚倒，故 <lb ed="X" n="0575b15"/><lb ed="R094" n="0004b06"/>决真心本有，便推妄性元无，依此了悟分明，始得 <lb ed="X" n="0575b16"/><lb ed="R094" n="0004b07"/>名为因德。故征之曰：云何无明？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575b17"/><lb ed="R094" n="0004b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0575b1701">善男子！一切众生从无始来，种种顚倒，犹如迷人，四 <lb ed="X" n="0575b18"/><lb ed="R094" n="0004b09"/>方易处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575b19"/><lb ed="R094" n="0004b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0575b1901"><note place="inline">如山曰：倒有所执，顚<anchor xml:id="nkr_note_add_0575b1901" n="0575b1901"/><anchor xml:id="beg0575b1901" n="0575b1901"/>但<anchor xml:id="end0575b1901"/>荒狂，由顚故倒，如迷自故认他也。</note></p> <lb ed="X" n="0575b20"/><lb ed="R094" n="0004b11"/><p xml:id="pX10p0575b2001">宗密曰：众生未曾悟故，心识狂乱，偝觉合尘，如人 <lb ed="X" n="0575b21"/><lb ed="R094" n="0004b12"/>乍至川原，或入荒落，忽然心惑，以东为西，既一方 <lb ed="X" n="0575b22"/><lb ed="R094" n="0004b13"/>迷，馀三俱转，故云易处。然正迷之时，方亦不转，忽 <lb ed="X" n="0575b23"/><lb ed="R094" n="0004b14"/>然醒悟，还是旧方。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575b24"/><lb ed="R094" n="0004b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0575b2401">妄认四大为自身相，六尘缘影为自心相，譬彼病目 <lb ed="X" n="0575b25"/><lb ed="R094" n="0004b16"/>见空中华及第二月。善男子！空实无华，病者妄执。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0575c" n="0575c"/> <lb ed="X" n="0575c01"/><lb ed="R094" n="0004b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0575c0101"><note place="inline">斐休曰：迷身迷心，总有四对顚倒。谓四大非我认为 <lb ed="X" n="0575c02"/><lb ed="R094" n="0004b18"/>我，法身真我而不认，是第一对。四大如幻本无而见 <lb ed="X" n="0575c03"/><lb ed="R094" n="0004b19"/>有，法身真实本有而见无，是第二对。缘念生灭认为 <lb ed="X" n="0575c04"/><lb ed="R094" n="0004b20"/>真心，真心了然而不自认，是第三对。缘念如珠中黑 <lb ed="X" n="0575c05"/><lb ed="R094" n="0005a01"/>色全空而执有，真心如珠中明相实有而见无，是第 <lb ed="X" n="0575c06"/><lb ed="R094" n="0005a02"/>四对。</note></p> <lb ed="X" n="0575c07"/><lb ed="R094" n="0005a03"/><p xml:id="pX10p0575c0701">如山曰：四大从缘，假和合有，无我无主，毕竟是空， <lb ed="X" n="0575c08"/><lb ed="R094" n="0005a04"/>離我我所。凡夫种种造业，长劫轮迴，只由迷自法 <lb ed="X" n="0575c09"/><lb ed="R094" n="0005a05"/>身，执此四大为我。六尘是境，识体是心，心对根尘， <lb ed="X" n="0575c10"/><lb ed="R094" n="0005a06"/>有缘虑相，虑相如影，擧体全无。自心灵明，本非缘 <lb ed="X" n="0575c11"/><lb ed="R094" n="0005a07"/>虑，今认缘虑，谓是自心，念念随之，漂沉苦海。如珠 <lb ed="X" n="0575c12"/><lb ed="R094" n="0005a08"/>明彻，本非靑黄，对靑黄时，即有影相。愚执其色，谓 <lb ed="X" n="0575c13"/><lb ed="R094" n="0005a09"/>是其珠，如迷自心，认缘影也。譬如翳眼观空裡，无 <lb ed="X" n="0575c14"/><lb ed="R094" n="0005a10"/>华妄见华；捏目望月轮，月边别见月。空花幻月，皆 <lb ed="X" n="0575c15"/><lb ed="R094" n="0005a11"/>喩妄见。众生一念，迷心翳目，而于圆明体上，妄见 <lb ed="X" n="0575c16"/><lb ed="R094" n="0005a12"/>生灭身心，故曰空实无华。病者妄执之言，正对前 <lb ed="X" n="0575c17"/><lb ed="R094" n="0005a13"/>妄认之语。若悟真如无相，但是一心，如空本无花， <lb ed="X" n="0575c18"/><lb ed="R094" n="0005a14"/>天唯一月。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575c19"/><lb ed="R094" n="0005a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0575c1901">由妄执故，非唯惑此虚空自性，亦复迷彼实华生处， <lb ed="X" n="0575c20"/><lb ed="R094" n="0005a16"/>由此妄有轮转生死，故名无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575c21"/><lb ed="R094" n="0005a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0575c2101"><note place="inline">首楞云，见闻如幻翳，三界若空花，闻复翳根除，尘消 <lb ed="X" n="0575c22"/><lb ed="R094" n="0005a18"/>觉圆净。</note></p><p xml:id="pX10p0575c2204" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：非唯惑此虚空，自此二句，若具法 <lb ed="X" n="0575c23"/><lb ed="R094" n="0005a19"/>合，应云非唯惑此真空自性，亦复迷彼身心生处。</note></p> <lb ed="X" n="0575c24"/><lb ed="R094" n="0005b01"/><p xml:id="pX10p0575c2401">如山曰：虚空之性，淸净无物。今执华生空处，即似 <lb ed="X" n="0575c25"/><lb ed="R094" n="0005b02"/>空变成华。妄见空花无生而生，无物成物，是迷惑 <lb ed="X" n="0575c26"/><lb ed="R094" n="0005b03"/>虚空之性也。既执华从空生，即不知从翳而起。翳 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0576a" n="0576a"/> <lb ed="X" n="0576a01"/><lb ed="R094" n="0005b04"/>则实是华之生处，非谓真实之花。此乃<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a0101" n="0576a0101"/><anchor xml:id="beg0576a0101" n="0576a0101"/>但<anchor xml:id="end0576a0101"/>怪空裡 <lb ed="X" n="0576a02"/><lb ed="R094" n="0005b05"/>有华，不觉眼中有翳。外嫌身心苦恼，不知由畜迷 <lb ed="X" n="0576a03"/><lb ed="R094" n="0005b06"/>情。妄执身心，则尘沙劫中，轮迴不绝。地狱鬼畜，八 <lb ed="X" n="0576a04"/><lb ed="R094" n="0005b07"/>苦五衰，为害之深，故名无明。明则令人解脱，不生 <lb ed="X" n="0576a05"/><lb ed="R094" n="0005b08"/>轮转。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576a06"/><lb ed="R094" n="0005b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576a0601">善男子，此无明者，非实有体。如梦中人，梦时非无，及 <lb ed="X" n="0576a07"/><lb ed="R094" n="0005b10"/>至于醒，了无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576a08"/><lb ed="R094" n="0005b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0576a0801"><note place="inline">如山曰：唯此无明，横从空起。今悟无明灭则行灭，行 <lb ed="X" n="0576a09"/><lb ed="R094" n="0005b12"/>灭则识灭，乃至老死灭也。</note></p><p xml:id="pX10p0576a0911" cb:place="inline"><note place="inline">又云：了斯无体，诸行不 <lb ed="X" n="0576a10"/><lb ed="R094" n="0005b13"/>生，不生故无灭，生灭灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a1001" n="0576a1001"/><anchor xml:id="beg0576a1001" n="0576a1001"/>已<anchor xml:id="end0576a1001"/>，寂灭为乐。</note></p> <lb ed="X" n="0576a11"/><lb ed="R094" n="0005b14"/><p xml:id="pX10p0576a1101">裴休曰：此无明名者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a1101" n="0576a1101"/><anchor xml:id="beg0576a1101" n="0576a1101"/>但<anchor xml:id="end0576a1101"/>是假名，内外求之，了不可 <lb ed="X" n="0576a12"/><lb ed="R094" n="0005b15"/>得。推其际，原是妙明，故曰非实有体。既曰无体，道 <lb ed="X" n="0576a13"/><lb ed="R094" n="0005b16"/>理难见。如睡时梦物，直见是有，寤欲求之，终不可 <lb ed="X" n="0576a14"/><lb ed="R094" n="0005b17"/>得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576a15"/><lb ed="R094" n="0005b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576a1501">如众空花灭于虚空，不可说言有定灭处。何以所？无 <lb ed="X" n="0576a16"/><lb ed="R094" n="0005b19"/>生处故。一切众生于无生中妄见生灭，是故说名轮 <lb ed="X" n="0576a17"/><lb ed="R094" n="0006a01"/>转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576a18"/><lb ed="R094" n="0006a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0576a1801"><note place="inline">楞严经云：此迷无本性，毕竟空。昔本无迷，似有迷觉。 <lb ed="X" n="0576a19"/><lb ed="R094" n="0006a03"/>觉迷迷灭，觉不生迷。此正是无生之理。若决定忍可 <lb ed="X" n="0576a20"/><lb ed="R094" n="0006a04"/>于心，名无生。法花严云：一切法无生，一切法无灭。若 <lb ed="X" n="0576a21"/><lb ed="R094" n="0006a05"/>能如是解，诸<persName>佛</persName>常现前。</note></p> <lb ed="X" n="0576a22"/><lb ed="R094" n="0006a06"/><p xml:id="pX10p0576a2201">宗密曰：空花若无，灭处即应还在，以何義故言空 <lb ed="X" n="0576a23"/><lb ed="R094" n="0006a07"/>无也？盖见时本无生处，不见何寻灭处？前说生死 <lb ed="X" n="0576a24"/><lb ed="R094" n="0006a08"/>由于无明，无明既无，何有生死？无明及与生死，本 <lb ed="X" n="0576a25"/><lb ed="R094" n="0006a09"/>末一切俱无，众生于此无中，迷情横见生死，由是 <lb ed="X" n="0576a26"/><lb ed="R094" n="0006a10"/>横见之故，故说名轮转生死也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0576b" n="0576b"/> <lb ed="X" n="0576b01"/><lb ed="R094" n="0006a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576b0101">善男子，<persName>如来</persName>因地修圆觉者，知是空花即无轮转，亦 <lb ed="X" n="0576b02"/><lb ed="R094" n="0006a12"/>无身心受彼生死，非作故无，本性无故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576b03"/><lb ed="R094" n="0006a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0576b0301"><note place="inline">宗<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b0301" n="0576b0301"/><anchor xml:id="beg0576b0301" n="0576b0301"/>密<anchor xml:id="end0576b0301"/>曰：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0576001" n="0576001"/>〔知〕空花，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0576002" n="0576002"/>〔即〕即无轮转。还丹一粒，点铁成金。真 <lb ed="X" n="0576b04"/><lb ed="R094" n="0006a14"/>理一言，点凡成圣。</note></p><p xml:id="pX10p0576b0408" cb:place="inline"><note place="inline">斐休曰：若计有身心，是免轮<g ref="#CB06873">迴</g> <lb ed="X" n="0576b05"/><lb ed="R094" n="0006a15"/>之者，未免我执。亦无身心，则我我所亡，方为解脱。是 <lb ed="X" n="0576b06"/><lb ed="R094" n="0006a16"/>即照五蕴空，度一切厄。是□□□□□□</note>。</p> <lb ed="X" n="0576b07"/><lb ed="R094" n="0006a17"/><p xml:id="pX10p0576b0701">如山曰：修圆觉者，知是空花，即依真而悟妄者也。 <lb ed="X" n="0576b08"/><lb ed="R094" n="0006a18"/>既知万法如空花，岂更见有轮转？是无生死之法 <lb ed="X" n="0576b09"/><lb ed="R094" n="0006a19"/>也。不唯无法，亦无生死之人。外遗世界，内脱身心。 <lb ed="X" n="0576b10"/><lb ed="R094" n="0006a20"/>不计身，身同空虚；不计心，心同法界。然非由我作 <lb ed="X" n="0576b11"/><lb ed="R094" n="0006b01"/>观行，方得身心空无，本性空寂，原来无故。故金刚 <lb ed="X" n="0576b12"/><lb ed="R094" n="0006b02"/>三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0576003" n="0576003"/>时经云：若此众生，无生于化，不生无化，其化大 <lb ed="X" n="0576b13"/><lb ed="R094" n="0006b03"/>焉。次辗转拂迹，释成正因。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576b14"/><lb ed="R094" n="0006b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576b1401">彼知觉者犹如虚空，知虚空者即空花相，亦不可说 <lb ed="X" n="0576b15"/><lb ed="R094" n="0006b05"/>无知觉性有无俱遣，是则名为净觉随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576b16"/><lb ed="R094" n="0006b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0576b1601"><note place="inline">行简子曰：此节一则拂其觉妄之智，二又泯其拂心， <lb ed="X" n="0576b17"/><lb ed="R094" n="0006b07"/>三则遮其断灭，四则总结其離过。未则释其成因，後 <lb ed="X" n="0576b18"/><lb ed="R094" n="0006b08"/>文则征拂所由，释归圆实。</note></p> <lb ed="X" n="0576b19"/><lb ed="R094" n="0006b09"/><p xml:id="pX10p0576b1901">如山曰：彼知觉者，能觉身心性本无，亦如太虚都 <lb ed="X" n="0576b20"/><lb ed="R094" n="0006b10"/>无所有。知能觉无者，即同空花，咎即无也。亦不可 <lb ed="X" n="0576b21"/><lb ed="R094" n="0006b11"/>说无知觉性，特不起念分别空有耳。有无既不当 <lb ed="X" n="0576b22"/><lb ed="R094" n="0006b12"/>情，斯即心言路绝，淸净觉体从此显彰。<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b2201" n="0576b2201"/><anchor xml:id="beg0576b2201" n="0576b2201"/>但<anchor xml:id="end0576b2201"/>不偝之 <lb ed="X" n="0576b23"/><lb ed="R094" n="0006b13"/>合尘，即名随顺，亦非别有能顺。故罗什云：无心于 <lb ed="X" n="0576b24"/><lb ed="R094" n="0006b14"/>合，合者合焉。随顺净觉，故言净觉随顺。如是执尽 <lb ed="X" n="0576b25"/><lb ed="R094" n="0006b15"/>病除，然後兴心运行，则聚沙画地，合掌低头，皆成 <lb ed="X" n="0576b26"/><lb ed="R094" n="0006b16"/><persName>佛</persName>道。如斯修习，可谓正因。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0576c" n="0576c"/> <lb ed="X" n="0576c01"/><lb ed="R094" n="0006b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576c0101">何以故？虚空性故，常不动故，<persName>如来</persName>藏中无起灭故，无 <lb ed="X" n="0576c02"/><lb ed="R094" n="0006b18"/>知见故，如法界性究竟圆满遍十方故，是则名为因 <lb ed="X" n="0576c03"/><lb ed="R094" n="0006b19"/>地法行。菩萨因此于大乘中发淸净心，末世众生依 <lb ed="X" n="0576c04"/><lb ed="R094" n="0007a01"/>此修行不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576c05"/><lb ed="R094" n="0007a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0576c0501"><note place="inline">裴休曰：虚空性常不动二句明诸法，此不皆是显一 <lb ed="X" n="0576c06"/><lb ed="R094" n="0007a03"/>心也。论指一心云<persName>如来</persName>藏，故楞伽亦云：寂灭者名为 <lb ed="X" n="0576c07"/><lb ed="R094" n="0007a04"/>一心，一心者名<persName>如来</persName>藏。</note></p><p xml:id="pX10p0576c0710" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：无起灭，无知见，非 <lb ed="X" n="0576c08"/><lb ed="R094" n="0007a05"/>唯不可识识，抑亦不可智知。识智俱如，方为自体。真 <lb ed="X" n="0576c09"/><lb ed="R094" n="0007a06"/>实识知，大智慧光明遍照。</note></p><p xml:id="pX10p0576c0911" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：法界性与<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0576c10"/><lb ed="R094" n="0007a07"/>藏，体同義别。别有其二：一者在有情数中名<persName>如来</persName>藏， <lb ed="X" n="0576c11"/><lb ed="R094" n="0007a08"/>在非情数中名法界性。</note></p> <lb ed="X" n="0576c12"/><lb ed="R094" n="0007a09"/><p xml:id="pX10p0576c1201">如山曰：身心幻妄，可说全空，知觉称理，因何又拂？ <lb ed="X" n="0576c13"/><lb ed="R094" n="0007a10"/>有无俱绝，约何修行？盖相因诸相，犹如虚空，本自 <lb ed="X" n="0576c14"/><lb ed="R094" n="0007a11"/>不生，今无可灭，非谓拂之方全空也。又一切诸法， <lb ed="X" n="0576c15"/><lb ed="R094" n="0007a12"/>常寂不动，不来不去，非<anchor xml:id="nkr_note_add_0576c1501" n="0576c1501"/><anchor xml:id="beg0576c1501" n="0576c1501"/>已<anchor xml:id="end0576c1501"/>去，非未来，非现起，故如 <lb ed="X" n="0576c16"/><lb ed="R094" n="0007a13"/>来藏中，无起灭，无知见。盖见生死起者，即云执情； <lb ed="X" n="0576c17"/><lb ed="R094" n="0007a14"/>见生死灭者，即云知觉。今既无可起可灭，何有能 <lb ed="X" n="0576c18"/><lb ed="R094" n="0007a15"/>执能知？情器交彻，心境不分，藏心如法界性，究<anchor xml:id="nkr_note_orig_0576004" n="0576004"/>境 <lb ed="X" n="0576c19"/><lb ed="R094" n="0007a16"/>三际，始终常然，遍周虚空，众德具足，圆满遍十方， <lb ed="X" n="0576c20"/><lb ed="R094" n="0007a17"/>无边无际。良由<persName>如来</persName>藏性，本自如斯，岂须减旧添 <lb ed="X" n="0576c21"/><lb ed="R094" n="0007a18"/>新，灭惑生智？是以三重泯绝，冥合觉心，将此为本， <lb ed="X" n="0576c22"/><lb ed="R094" n="0007a19"/>修行始得正名。因地菩萨下，但结前文，更无别義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576c23"/><lb ed="R094" n="0007a20"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普贤章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576c2301">于是，普贤菩萨在大众中，即从座起而白<persName>佛</persName>言：大悲 <lb ed="X" n="0576c24"/><lb ed="R094" n="0007b01"/><persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩萨众，及为末世一切众生修大 <lb ed="X" n="0576c25"/><lb ed="R094" n="0007b02"/>乘者，闻此圆觉淸净境界，云何修行？<persName>世尊</persName>！若彼众生 <lb ed="X" n="0576c26"/><lb ed="R094" n="0007b03"/>知如幻者，身心亦幻，云何以幻还修于幻？若诸幻性 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0577a" n="0577a"/> <lb ed="X" n="0577a01"/><lb ed="R094" n="0007b04"/>一切尽灭，则无有心，谁为修行？云何复说修行如幻？ <lb ed="X" n="0577a02"/><lb ed="R094" n="0007b05"/>若诸众生本不修行，于生死中常居幻化，曾不了知 <lb ed="X" n="0577a03"/><lb ed="R094" n="0007b06"/>如幻境界，令妄想心云何解脱？愿为末世一切众生， <lb ed="X" n="0577a04"/><lb ed="R094" n="0007b07"/>作何方便渐次修习，令诸众生永離诸幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577a05"/><lb ed="R094" n="0007b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0577a0501"><note place="inline">宗密曰：普贤之義，略有三释：一约自体，体性周遍曰 <lb ed="X" n="0577a06"/><lb ed="R094" n="0007b09"/>普，随缘成德曰贤。二约诸位，曲济无迂曰普，邻极亚 <lb ed="X" n="0577a07"/><lb ed="R094" n="0007b10"/>圣曰贤。三约当位，德无不周曰普，调柔善顺曰贤。表 <lb ed="X" n="0577a08"/><lb ed="R094" n="0007b11"/>于理行。今此门中，依圆觉妙心，征幻法而明正行。 <lb ed="X" n="0577a09"/><lb ed="R094" n="0007b12"/>裴休曰：如幻之文，法喩各开五法。喩中五者，如结一 <lb ed="X" n="0577a10"/><lb ed="R094" n="0007b13"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0577001" n="0577001"/>〔中〕幻作一马，一所依<anchor xml:id="note_star_1" n="0577001" type="star"/>〔中〕二幻师術法，三所幻马，四马 <lb ed="X" n="0577a11"/><lb ed="R094" n="0007b14"/>有即无，五痴执为马。法中五者，一真性，二心识，三依 <lb ed="X" n="0577a12"/><lb ed="R094" n="0007b15"/>他起，四我法即空，五迷执我法。下诸幻喩，皆仿此知。</note></p> <lb ed="X" n="0577a13"/><lb ed="R094" n="0007b16"/><p xml:id="pX10p0577a1301"><note place="inline">宗密曰：经文若诸幻性下，此问亦从前拂迹中来。 <lb ed="X" n="0577a14"/><lb ed="R094" n="0007b17"/>金刚三昧经云：众生之心性本空寂，空寂之心体无 <lb ed="X" n="0577a15"/><lb ed="R094" n="0007b18"/>色相，云何修习得本空心？</note>。</p> <lb ed="X" n="0577a16"/><lb ed="R094" n="0007b19"/><p xml:id="pX10p0577a1601">如山曰：信解圆觉，即是当根，虽达天真，未明缘起。 <lb ed="X" n="0577a17"/><lb ed="R094" n="0007b20"/>大士悲愍，接下垂方，反复征问，用心解行，如何契 <lb ed="X" n="0577a18"/><lb ed="R094" n="0007b21"/>合？<persName>世尊</persName>下，知如幻者，身心亦幻解也。云何以幻还 <lb ed="X" n="0577a19"/><lb ed="R094" n="0008a01"/>修于幻行也？谓身心既如幻，能知亦是幻，将幻还 <lb ed="X" n="0577a20"/><lb ed="R094" n="0008a02"/>除幻，幻幻何穷尽？若诸幻性下，谓若以幻故，一切 <lb ed="X" n="0577a21"/><lb ed="R094" n="0008a03"/>皆空，能所总无，遣谁修习？云何复说修行如幻？若 <lb ed="X" n="0577a22"/><lb ed="R094" n="0008a04"/>诸众生本空本不修，多生生死苦，今空今不修，云 <lb ed="X" n="0577a23"/><lb ed="R094" n="0008a05"/>何则脱苦？不了如幻境界者，未达缘起事相也。从 <lb ed="X" n="0577a24"/><lb ed="R094" n="0008a06"/>来不达事，妄想不解脱，今还不了知，如何得解脱？ <lb ed="X" n="0577a25"/><lb ed="R094" n="0008a07"/>故得请修习方便，谓初观一体，虽觉全真，後遇八 <lb ed="X" n="0577a26"/><lb ed="R094" n="0008a08"/>风，纷然起妄，行如穷子，解似电光，何法修治，永除 <lb ed="X" n="0577a27"/><lb ed="R094" n="0008a09"/>病本？</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0577b" n="0577b"/> <lb ed="X" n="0577b01"/><lb ed="R094" n="0008a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0577b0101">尔时，<persName>世尊</persName>告普贤菩萨言：善哉，善哉！汝等乃能为诸 <lb ed="X" n="0577b02"/><lb ed="R094" n="0008a11"/>菩萨及末世众生，修习菩萨如幻三昧，方便渐次令 <lb ed="X" n="0577b03"/><lb ed="R094" n="0008a12"/>诸众生得離诸幻。汝今谛听，当为汝说。善男子！一切 <lb ed="X" n="0577b04"/><lb ed="R094" n="0008a13"/>众生种种幻化，皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心，犹如空花从空 <lb ed="X" n="0577b05"/><lb ed="R094" n="0008a14"/>而有，幻华虽灭空性不壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577b06"/><lb ed="R094" n="0008a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0577b0601"><note place="inline">如山曰：<persName>世尊</persName>告普贤，大约有四：一标幻从以生，以为 <lb ed="X" n="0577b07"/><lb ed="R094" n="0008a16"/>義本。二明幻尽觉满，次释前疑。三多離幻显觉，正示 <lb ed="X" n="0577b08"/><lb ed="R094" n="0008a17"/>用心。四辨幻觉不俱，结酬其请。</note></p><p xml:id="pX10p0577b0813" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：妄托真起， <lb ed="X" n="0577b09"/><lb ed="R094" n="0008a18"/>说真为源。现且迷真，真本无玄。如二月托本月而起， <lb ed="X" n="0577b10"/><lb ed="R094" n="0008a19"/>依本月为起二之依。本月实无二轮，即是二无其体。 <lb ed="X" n="0577b11"/><lb ed="R094" n="0008a20"/>故经说种种生于觉心，不是心生种种。然诸经论，俱 <lb ed="X" n="0577b12"/><lb ed="R094" n="0008b01"/>说万法一心，三界唯识。宗途有异，学者罕知。</note></p> <lb ed="X" n="0577b13"/><lb ed="R094" n="0008b02"/><p xml:id="pX10p0577b1301">宗密曰：三昧，此云正受。由达身心如幻，则冥本觉 <lb ed="X" n="0577b14"/><lb ed="R094" n="0008b03"/>真如，如镜受影，非受非拒，故名正受。种种幻化，谓 <lb ed="X" n="0577b15"/><lb ed="R094" n="0008b04"/>有漏五蕴、十二处、十八界等也。是诸有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0577002" n="0577002"/>遍法皆无 <lb ed="X" n="0577b16"/><lb ed="R094" n="0008b05"/>自体，无自体故，必假所依，依圆觉心而生起也。依 <lb ed="X" n="0577b17"/><lb ed="R094" n="0008b06"/>真起妄，犹如空中毕竟实无起灭，但以眼翳空中 <lb ed="X" n="0577b18"/><lb ed="R094" n="0008b07"/>见华，既翳时华依空现，故言从空而有。如圆觉妙 <lb ed="X" n="0577b19"/><lb ed="R094" n="0008b08"/>性毕竟无生，但以心迷性中见妄，既迷时妄依觉 <lb ed="X" n="0577b20"/><lb ed="R094" n="0008b09"/>现，故言生于觉也。然眼翳则见华生于空中，翳差 <lb ed="X" n="0577b21"/><lb ed="R094" n="0008b10"/>则见华灭于空中，华虽灭而空常在。然华生时不 <lb ed="X" n="0577b22"/><lb ed="R094" n="0008b11"/>生，灭时不灭，有翳有差，见生见灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577b23"/><lb ed="R094" n="0008b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0577b2301">众生幻心还依幻灭，诸幻尽灭觉心不动，依幻说觉 <lb ed="X" n="0577b24"/><lb ed="R094" n="0008b13"/>亦名为幻。若说有觉犹未離幻，说无觉者亦复如是， <lb ed="X" n="0577b25"/><lb ed="R094" n="0008b14"/>是故幻灭名为不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577b26"/><lb ed="R094" n="0008b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0577b2601"><note place="inline">此节众生下，言幻灭宽满。依幻下，合下节令離幻显 <lb ed="X" n="0577b27"/><lb ed="R094" n="0008b16"/>觉，正示用心，即答前请问修习之意也。</note></p><p xml:id="pX10p0577b2716" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：普 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0577c" n="0577c"/> <lb ed="X" n="0577c01"/><lb ed="R094" n="0008b17"/>贤之问，不疑合修不修。但于修中，疑用心违<anchor xml:id="nkr_note_add_0577c0101" n="0577c0101"/><anchor xml:id="beg0577c0101" n="0577c0101"/>妨<anchor xml:id="end0577c0101"/>。一向 <lb ed="X" n="0577c02"/><lb ed="R094" n="0008b18"/>但请如何修行離幻，兼已自遮不修之失。故此段释 <lb ed="X" n="0577c03"/><lb ed="R094" n="0008b19"/>疑了，又示用心。後段即会通方便渐次之语。</note></p> <lb ed="X" n="0577c04"/><lb ed="R094" n="0008b20"/><p xml:id="pX10p0577c0401">如山曰：谓此幻心，由知了达，方得除灭。所了是幻， <lb ed="X" n="0577c05"/><lb ed="R094" n="0009a01"/>能了亦幻，能所双亡，即契圆觉。其犹波因水起，波 <lb ed="X" n="0577c06"/><lb ed="R094" n="0009a02"/>灭水存；幻从觉生，幻灭觉满。依幻说觉，对缘而起， <lb ed="X" n="0577c07"/><lb ed="R094" n="0009a03"/>故亦是幻。若说有觉，对妄之觉，亦名为幻；不对妄 <lb ed="X" n="0577c08"/><lb ed="R094" n="0009a04"/>者，本有之觉，则非虚幻。若起此心，起则如幻。若谓 <lb ed="X" n="0577c09"/><lb ed="R094" n="0009a05"/>一觉俱无，即名真者，此意居然如幻。擧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0577003" n="0577003"/>迁而言，起 <lb ed="X" n="0577c10"/><lb ed="R094" n="0009a06"/>心动念，言妄言真，无非幻也。若泯绝无号，分别不 <lb ed="X" n="0577c11"/><lb ed="R094" n="0009a07"/>生，圆觉真心，自然显现，元无幻化，故言不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577c12"/><lb ed="R094" n="0009a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0577c1201">善男子！一切菩萨及末世众生，应当远離一切幻化 <lb ed="X" n="0577c13"/><lb ed="R094" n="0009a09"/>虚妄境界，由坚执持远離心故。心如幻者亦复远離， <lb ed="X" n="0577c14"/><lb ed="R094" n="0009a10"/>远離为幻亦复远離，離远離幻亦复远離，得无所離 <lb ed="X" n="0577c15"/><lb ed="R094" n="0009a11"/>即除诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577c16"/><lb ed="R094" n="0009a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0577c1601"><note place="inline">裴休曰：无所離者，有其二意：一则冥于真觉，真觉则 <lb ed="X" n="0577c17"/><lb ed="R094" n="0009a13"/>不可離；二则到真觉之中，自然无如上节<anchor xml:id="nkr_note_orig_0577004" n="0577004"/>〔节〕之幻可 <lb ed="X" n="0577c18"/><lb ed="R094" n="0009a14"/>離。故荷泽云：妄起即觉，妄灭觉灭。</note></p> <lb ed="X" n="0577c19"/><lb ed="R094" n="0009a15"/><p xml:id="pX10p0577c1901">如山曰：远離一切幻化虚妄境界者，離诸幻境也， <lb ed="X" n="0577c20"/><lb ed="R094" n="0009a16"/>由坚执持远離心故。心如幻者，亦复远離者，離離 <lb ed="X" n="0577c21"/><lb ed="R094" n="0009a17"/>幻之心也。远離为幻，亦复远離者，远離幻之離也。 <lb ed="X" n="0577c22"/><lb ed="R094" n="0009a18"/>離远離幻，亦复远離，远離離之離也。皆言远離者 <lb ed="X" n="0577c23"/><lb ed="R094" n="0009a19"/>有二：一止，一观。止離者，休心息意，永不追攀，如人 <lb ed="X" n="0577c24"/><lb ed="R094" n="0009b01"/>遇熊，不应共盈。观離者，虚空之法，体性皆空，如梦 <lb ed="X" n="0577c25"/><lb ed="R094" n="0009b02"/>枷锁，寤则<anchor xml:id="nkr_note_add_0577c2501" n="0577c2501"/><anchor xml:id="beg0577c2501" n="0577c2501"/>已<anchor xml:id="end0577c2501"/>離，梦中见梦，辗转觉于前非，直到寤 <lb ed="X" n="0577c26"/><lb ed="R094" n="0009b03"/>时，所见方实。故云：得无所離，即除诸幻。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0578a" n="0578a"/> <lb ed="X" n="0578a01"/><lb ed="R094" n="0009b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0578a0101">譬如钻火，两木相因，火出木尽，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭。以幻修幻， <lb ed="X" n="0578a02"/><lb ed="R094" n="0009b05"/>亦复如是，诸幻虽尽，不入断灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578a03"/><lb ed="R094" n="0009b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0578a0301"><note place="inline">此下辨幻觉不俱，结酬其请。</note></p><p xml:id="pX10p0578a0312" cb:place="inline"><note place="inline">裴休曰：喩中关于显 <lb ed="X" n="0578a04"/><lb ed="R094" n="0009b07"/>觉，盖文略尔。若欲具之，应以地喩圆觉。木从地出，烧 <lb ed="X" n="0578a05"/><lb ed="R094" n="0009b08"/>灭总尽，唯有地存。心幻化生于圆觉，如心幻化遣尽， <lb ed="X" n="0578a06"/><lb ed="R094" n="0009b09"/>圆觉原来不动。</note></p> <lb ed="X" n="0578a07"/><lb ed="R094" n="0009b10"/><p xml:id="pX10p0578a0701">宗密曰：如有一段漧木，以一木燧钻之，火出还将 <lb ed="X" n="0578a08"/><lb ed="R094" n="0009b11"/>却烧二木，木火既尽烟自然灭，既灭<g ref="#CB01926">灰</g>烬任运飞 <lb ed="X" n="0578a09"/><lb ed="R094" n="0009b12"/>散，不同二木形质为碍。木段喩所修幻妄，木燧喩 <lb ed="X" n="0578a10"/><lb ed="R094" n="0009b13"/>能修幻智，烟喩離，<g ref="#CB01926">灰</g>喩遣。以幻修幻下，上三句正 <lb ed="X" n="0578a11"/><lb ed="R094" n="0009b14"/>合喩之现文，下一句兼前密显真觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578a12"/><lb ed="R094" n="0009b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0578a1201">善男子！知幻即離，不作方便；離幻即觉，亦无渐次。一 <lb ed="X" n="0578a13"/><lb ed="R094" n="0009b16"/>切菩萨及末世众生依此修行，如是及能永離诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578a14"/><lb ed="R094" n="0009b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0578a1401"><note place="inline">前云作何方便渐次修习，令诸众生永離诸幻，故<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0578a15"/><lb ed="R094" n="0009b18"/>示用心竟，结答不作方便亦无渐次，如是乃能永離 <lb ed="X" n="0578a16"/><lb ed="R094" n="0009b19"/>诸幻，会通问中之文也。</note></p> <lb ed="X" n="0578a17"/><lb ed="R094" n="0009b20"/><p xml:id="pX10p0578a1701">如山曰：知之是幻，<anchor xml:id="nkr_note_add_0578a1701" n="0578a1701"/><anchor xml:id="beg0578a1701" n="0578a1701"/>已<anchor xml:id="end0578a1701"/>名为離。但得離幻，即原是觉， <lb ed="X" n="0578a18"/><lb ed="R094" n="0010a01"/>更无阶级，渐变为觉。如人梦见身疮，问医求药，寤 <lb ed="X" n="0578a19"/><lb ed="R094" n="0010a02"/>来既知是梦，更欲作何方便？若待方便，修之渐離， <lb ed="X" n="0578a20"/><lb ed="R094" n="0010a03"/>即是实法，何名幻化？若执实有，还是妄计，何名修 <lb ed="X" n="0578a21"/><lb ed="R094" n="0010a04"/>行？一切菩萨下，结成真離，亦是通用，结前用心之 <lb ed="X" n="0578a22"/><lb ed="R094" n="0010a05"/>文。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578a23"/><lb ed="R094" n="0010a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普眼章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0578a2301">于是普眼菩萨在大众中，即从座起而白<persName>佛</persName>言：大悲 <lb ed="X" n="0578a24"/><lb ed="R094" n="0010a07"/><persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩萨众，及为末世一切众生，演说 <lb ed="X" n="0578a25"/><lb ed="R094" n="0010a08"/>菩萨修行渐次。云何思惟？云何住持？众生未悟，作何 <lb ed="X" n="0578a26"/><lb ed="R094" n="0010a09"/>方便及正思惟，闻<persName>佛</persName><persName>如来</persName>说此三昧，心生迷闷，即于 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0578b" n="0578b"/> <lb ed="X" n="0578b01"/><lb ed="R094" n="0010a10"/>圆觉不能悟入？愿兴慈悲，假说方便。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578b02"/><lb ed="R094" n="0010a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0578b0201"><note place="inline">宗密曰：谓之普眼者，由此法门，令观身心无体，根识 <lb ed="X" n="0578b03"/><lb ed="R094" n="0010a12"/>尘境，世及出世，一身他身，一切淸净，遍满法界，普同 <lb ed="X" n="0578b04"/><lb ed="R094" n="0010a13"/>诸<persName>佛</persName>，观行成就，顿见如此境界，是真普眼也。此含悲 <lb ed="X" n="0578b05"/><lb ed="R094" n="0010a14"/>智，谓普见诸法淸净，是大智普眼。普见众生成<persName>佛</persName>，是 <lb ed="X" n="0578b06"/><lb ed="R094" n="0010a15"/>大悲普眼。</note></p><p xml:id="pX10p0578b0605" cb:place="inline"><note place="inline">裴休曰：普令开悟，以开示约能化，悟入 <lb ed="X" n="0578b07"/><lb ed="R094" n="0010a16"/>约所化故。约今经者，此後<persName>佛</persName>答，全用先所显示<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0578b08"/><lb ed="R094" n="0010a17"/>净圆觉心为本，以观人法二空，及灭影像无边虚空， <lb ed="X" n="0578b09"/><lb ed="R094" n="0010a18"/>觉所显发，觉圆明故，显心淸净，乃至等同诸<persName>佛</persName>，即是 <lb ed="X" n="0578b10"/><lb ed="R094" n="0010a19"/>普令开悟也。</note></p> <lb ed="X" n="0578b11"/><lb ed="R094" n="0010a20"/><p xml:id="pX10p0578b1101">如山曰：普眼标请修行渐次者何？普贤所问幽深， <lb ed="X" n="0578b12"/><lb ed="R094" n="0010a21"/><persName>如来</persName>称理而答，先欲消除心病，然後万行俱修。或 <lb ed="X" n="0578b13"/><lb ed="R094" n="0010b01"/>有闻前说云：知幻即離，不作方便，亦无渐次。谓言 <lb ed="X" n="0578b14"/><lb ed="R094" n="0010b02"/>知之即<anchor xml:id="nkr_note_add_0578b1401" n="0578b1401"/><anchor xml:id="beg0578b1401" n="0578b1401"/>已<anchor xml:id="end0578b1401"/>，都不假修。普眼欲使教法圆足，请开起 <lb ed="X" n="0578b15"/><lb ed="R094" n="0010b03"/>行之门。云何以下，皆别列也。思惟，观察真妄，即思 <lb ed="X" n="0578b16"/><lb ed="R094" n="0010b04"/>慧也。住持，悟得妙境，安住其中，持之不失，即修慧 <lb ed="X" n="0578b17"/><lb ed="R094" n="0010b05"/>也。普令开悟，此同法花欲令众生开示悟入，以开 <lb ed="X" n="0578b18"/><lb ed="R094" n="0010b06"/>摄示，以悟摄入。<persName>世尊</persName>下，反明得闻<persName>佛</persName>说方便，思惟 <lb ed="X" n="0578b19"/><lb ed="R094" n="0010b07"/>即开悟也。言闻此三昧者，是前離幻法门也。假说 <lb ed="X" n="0578b20"/><lb ed="R094" n="0010b08"/>方便，言假说者，以觉性本圆，妄法本寂，实无所修， <lb ed="X" n="0578b21"/><lb ed="R094" n="0010b09"/>但以初悟之人，迷习难为顿息，是以请于无修之 <lb ed="X" n="0578b22"/><lb ed="R094" n="0010b10"/>中，假说修习方便也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578b23"/><lb ed="R094" n="0010b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0578b2301">尔时，<persName>世尊</persName>告普眼菩萨言：善哉，善哉！汝等乃能为诸 <lb ed="X" n="0578b24"/><lb ed="R094" n="0010b12"/>菩萨及末世众生，问于<persName>如来</persName>修行渐次思惟住持，乃 <lb ed="X" n="0578b25"/><lb ed="R094" n="0010b13"/>至假说种种方便。汝今谛听，当为汝说。善男子！欲求 <lb ed="X" n="0578b26"/><lb ed="R094" n="0010b14"/><persName>如来</persName>净圆觉心，应当正念远離诸幻，先依<persName>如来</persName>奢摩 <lb ed="X" n="0578b27"/><lb ed="R094" n="0010b15"/>他行，坚持禁戒安处徒众宴坐静室，恒作是念：</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0578c" n="0578c"/> <lb ed="X" n="0578c01"/><lb ed="R094" n="0010b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0578c0101"><note place="inline">宗密曰：正念，註云无念。智论有云：有念是魔业，无念 <lb ed="X" n="0578c02"/><lb ed="R094" n="0010b17"/>是法印。论云：離念相者，等虚空界。又云：一切众生不 <lb ed="X" n="0578c03"/><lb ed="R094" n="0010b18"/>名为觉，以从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0578c0301" n="0578c0301"/><anchor xml:id="beg0578c0301" n="0578c0301"/>已<anchor xml:id="end0578c0301"/>来念念相续，未曾離念，故知无念 <lb ed="X" n="0578c04"/><lb ed="R094" n="0010b19"/>是正念也。</note></p><p xml:id="pX10p0578c0405" cb:place="inline"><note place="inline">或问：静室处众，岂不相违？宗密曰：此有 <lb ed="X" n="0578c05"/><lb ed="R094" n="0011a01"/>二释：一、根性不同故。或多昏沉，藉众<g ref="#CB15081">策</g>发；或多掉擧， <lb ed="X" n="0578c06"/><lb ed="R094" n="0011a02"/>宜自息缘，非为一人而行二事。二、定慧等学故。谓圆 <lb ed="X" n="0578c07"/><lb ed="R094" n="0011a03"/>通观行，要止观相资，须依善友，或同见、同终日议论 <lb ed="X" n="0578c08"/><lb ed="R094" n="0011a04"/>法门，勿令用心差错。差之毫<g ref="#CB12530">厘</g>，失之千里。故净名云： <lb ed="X" n="0578c09"/><lb ed="R094" n="0011a05"/>不必是坐，为宴坐也。</note></p> <lb ed="X" n="0578c10"/><lb ed="R094" n="0011a06"/><p xml:id="pX10p0578c1001">如山曰：<persName>世尊</persName>之告普眼，先标指当機，曰净圆觉心， <lb ed="X" n="0578c11"/><lb ed="R094" n="0011a07"/>而又指前征释離幻，以为起行之本。盖执法定实， <lb ed="X" n="0578c12"/><lb ed="R094" n="0011a08"/>即观行不成，故须摄前为方便也。正念者，无念也。 <lb ed="X" n="0578c13"/><lb ed="R094" n="0011a09"/>正念与離幻，反复相成，由離幻故正念，正念故離 <lb ed="X" n="0578c14"/><lb ed="R094" n="0011a10"/>幻。何以故？外存有法，则内起缘念，内有缘念，则外 <lb ed="X" n="0578c15"/><lb ed="R094" n="0011a11"/>见有法，由此双指在诸行初。奢摩他，此云止，止是 <lb ed="X" n="0578c16"/><lb ed="R094" n="0011a12"/>定義。下文释云：至静为行。定有浅深，故标<persName>如来</persName>，简 <lb ed="X" n="0578c17"/><lb ed="R094" n="0011a13"/>非粗浅邪小之定。若乱心持戒，不堪入此观门，故 <lb ed="X" n="0578c18"/><lb ed="R094" n="0011a14"/>先定後戒。坚持禁戒者，一向绝缘，的不拟犯，名曰 <lb ed="X" n="0578c19"/><lb ed="R094" n="0011a15"/>坚持。防禁根门，诫约身口，故名禁戒。安处徒众者， <lb ed="X" n="0578c20"/><lb ed="R094" n="0011a16"/>即同行同见人也。行业既同，且相雕琢，迭共商量， <lb ed="X" n="0578c21"/><lb ed="R094" n="0011a17"/>为长道缘，故须安处。宴坐静室，宴，默也。坐为摄身， <lb ed="X" n="0578c22"/><lb ed="R094" n="0011a18"/>身住则心安，心闲则境寂，欲住身心，故须静室。恒 <lb ed="X" n="0578c23"/><lb ed="R094" n="0011a19"/>作是念者，谓住坐卧一切时中，常如是观也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578c24"/><lb ed="R094" n="0011a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0578c2401">我今此身，四大和合，所谓发毛爪齿、皮肉筋骨、髓脑 <lb ed="X" n="0578c25"/><lb ed="R094" n="0011b01"/>垢色，皆归于地；唾涕脓血、津液涎沫、痰泪精气、大小 <lb ed="X" n="0578c26"/><lb ed="R094" n="0011b02"/>便利，皆归于水；暖气归火；动转归风。四大各離，今者 <lb ed="X" n="0578c27"/><lb ed="R094" n="0011b03"/>妄身，当在何处？</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0579a" n="0579a"/> <lb ed="X" n="0579a01"/><lb ed="R094" n="0011b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579a0101"><note place="inline">坚湿暖动，假和合也。故宝积经云：此身生时，与其父 <lb ed="X" n="0579a02"/><lb ed="R094" n="0011b05"/>母四大种姓，一类歌罗逻身。若唯地大，无水界者，譬 <lb ed="X" n="0579a03"/><lb ed="R094" n="0011b06"/>如有人握乾<g ref="#CB00595">麨</g><g ref="#CB01926">灰</g>，终不和合。若唯水界，无地界者，譬 <lb ed="X" n="0579a04"/><lb ed="R094" n="0011b07"/>如油水，无有坚实，即便流散。若唯地水，无火界者，譬 <lb ed="X" n="0579a05"/><lb ed="R094" n="0011b08"/>如夏月阴处肉团，无日光照，即便烂壞。若唯地水火， <lb ed="X" n="0579a06"/><lb ed="R094" n="0011b09"/>无风界者，则不增长。净名亦云：四大合故，假名为身。</note></p> <lb ed="X" n="0579a07"/><lb ed="R094" n="0011b10"/><p xml:id="pX10p0579a0701">如山曰四大，地水火风也。四大合故，假名为身。四 <lb ed="X" n="0579a08"/><lb ed="R094" n="0011b11"/>大无主，身亦无我。故此经文，还分四大，各归来处。 <lb ed="X" n="0579a09"/><lb ed="R094" n="0011b12"/>以发毛爪齿等归地者，坚凝为德也。以唾涕归水 <lb ed="X" n="0579a10"/><lb ed="R094" n="0011b13"/>者，闰湿为水也。暖气归火者，然气是四大之本，不 <lb ed="X" n="0579a11"/><lb ed="R094" n="0011b14"/>唯是风。故水火大中，亦云气也。动转归风者，净名 <lb ed="X" n="0579a12"/><lb ed="R094" n="0011b15"/>云：是身无作，风力所转。正观之时，四大各有所归， <lb ed="X" n="0579a13"/><lb ed="R094" n="0011b16"/>即名为離。且<anchor xml:id="nkr_note_orig_0579001" n="0579001"/>德有形碍而沉滞，风无形碍而轻擧。 <lb ed="X" n="0579a14"/><lb ed="R094" n="0011b17"/>敌体相迷，水火亦且相凌夺。故知四大相违，各各 <lb ed="X" n="0579a15"/><lb ed="R094" n="0011b18"/>差别。未审我身，属于何大？若总相属，即是四我。若 <lb ed="X" n="0579a16"/><lb ed="R094" n="0011b19"/>总不属，即应離四，别有我身。故云妄身，当在何处？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579a17"/><lb ed="R094" n="0011b20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0579a1701">即知此身，毕竟无体，和合为相，实同幻化。四缘假合， <lb ed="X" n="0579a18"/><lb ed="R094" n="0012a01"/>妄有六根，六根四大，中外合成。妄有缘气，于中积聚， <lb ed="X" n="0579a19"/><lb ed="R094" n="0012a02"/>似有缘相，假名为心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579a20"/><lb ed="R094" n="0012a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579a2001"><note place="inline">裴休论曰：心无自相，托境方生。境性本空，由心故现。 <lb ed="X" n="0579a21"/><lb ed="R094" n="0012a04"/>根尘和合，似有缘心。内外推之，何是其体？长轮生死， <lb ed="X" n="0579a22"/><lb ed="R094" n="0012a05"/>由不了心。苟能了之，圆觉自现。故首楞云：狂性自歇， <lb ed="X" n="0579a23"/><lb ed="R094" n="0012a06"/>歇即菩提。勝净妙明，不从人得。</note></p> <lb ed="X" n="0579a24"/><lb ed="R094" n="0012a07"/><p xml:id="pX10p0579a2401">宗密曰：因前寻伺见如实之理，定知四大非我，但 <lb ed="X" n="0579a25"/><lb ed="R094" n="0012a08"/>约和合，假名为身，亦无实体。四大和合，成于一色， <lb ed="X" n="0579a26"/><lb ed="R094" n="0012a09"/>于此色上，方有六根。四大为中，六根为外，内外和 <lb ed="X" n="0579a27"/><lb ed="R094" n="0012a10"/>合，假成此身。由此内外根尘，引起妄心，缘虑不绝， <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0579b" n="0579b"/> <lb ed="X" n="0579b01"/><lb ed="R094" n="0012a11"/>念念生灭，刹那未停，缘合即有，缘散即无，推其自 <lb ed="X" n="0579b02"/><lb ed="R094" n="0012a12"/>体，了不可得，故曰假名为心。此虚妄心，虽假缘生， <lb ed="X" n="0579b03"/><lb ed="R094" n="0012a13"/>不離真心气分，故曰缘气。言似者，明非实有。缘相 <lb ed="X" n="0579b04"/><lb ed="R094" n="0012a14"/>者，義虑之相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579b05"/><lb ed="R094" n="0012a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0579b0501">善男子，此虚妄心若无六尘，则不能有四大分解无 <lb ed="X" n="0579b06"/><lb ed="R094" n="0012a16"/>尘可得，于中缘尘各归散灭，毕竟无有缘心可见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579b07"/><lb ed="R094" n="0012a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579b0701"><note place="inline">问，无尘可得下三句，亦说法空。何得一向判属人空 <lb ed="X" n="0579b08"/><lb ed="R094" n="0012a18"/>如山。答，此指缘尘各散，正显心空。故结云，无心可见。 <lb ed="X" n="0579b09"/><lb ed="R094" n="0012a19"/>身之与心，总属我执。此第一法空。</note></p> <lb ed="X" n="0579b10"/><lb ed="R094" n="0012a20"/><p xml:id="pX10p0579b1001">如山曰：心托六尘，尘依四大，四大无体，六尘即空， <lb ed="X" n="0579b11"/><lb ed="R094" n="0012b01"/>故云散灭。缘尘既灭，心体即空，故决判云毕竟无 <lb ed="X" n="0579b12"/><lb ed="R094" n="0012b02"/>有。言缘心者，则前缘气之心也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579b13"/><lb ed="R094" n="0012b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0579b1301">善男子！彼之众生幻身灭故，幻心亦灭；幻心灭故，幻 <lb ed="X" n="0579b14"/><lb ed="R094" n="0012b04"/>尘亦灭；幻尘灭故，幻灭亦灭；幻灭灭故，非幻不灭。譬 <lb ed="X" n="0579b15"/><lb ed="R094" n="0012b05"/>如磨镜，垢尽明现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579b16"/><lb ed="R094" n="0012b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579b1601"><note place="inline">幻灭亦灭，则真如理见。如雲散月出，尘尽镜明。非谓 <lb ed="X" n="0579b17"/><lb ed="R094" n="0012b07"/>无雲便名为月，但于无雲之处而见月矣。非谓无幻 <lb ed="X" n="0579b18"/><lb ed="R094" n="0012b08"/>便是真如，但于无幻之处见真理矣。</note></p> <lb ed="X" n="0579b19"/><lb ed="R094" n="0012b09"/><p xml:id="pX10p0579b1901">如山曰：前于身心之中，推求无我，故名我空。此则 <lb ed="X" n="0579b20"/><lb ed="R094" n="0012b10"/>身心及境，一一自空，故名法空。然身等本空，非今 <lb ed="X" n="0579b21"/><lb ed="R094" n="0012b11"/>始灭。故经云：色即是空，非色灭空。但以迷时执有， <lb ed="X" n="0579b22"/><lb ed="R094" n="0012b12"/>今执尽始无，義言灭也。幻尘灭故，幻灭亦灭。谓有 <lb ed="X" n="0579b23"/><lb ed="R094" n="0012b13"/>遍计之情，即见幻生。有观察之智，即见幻灭。对幻 <lb ed="X" n="0579b24"/><lb ed="R094" n="0012b14"/>生故，则言幻灭。对情执故，则言智慧。对待之法，皆 <lb ed="X" n="0579b25"/><lb ed="R094" n="0012b15"/>属缘生。缘生则无相，故皆云灭。般若心经云：无眼 <lb ed="X" n="0579b26"/><lb ed="R094" n="0012b16"/>界，乃至无智亦无得。楞伽云：一切法如幻，远離于 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0579c" n="0579c"/> <lb ed="X" n="0579c01"/><lb ed="R094" n="0012b17"/>心识。智不得有无，而兴大悲心。非幻不灭者，正显 <lb ed="X" n="0579c02"/><lb ed="R094" n="0012b18"/>也。显圆觉性，本净圆明。独体全真，不因修得。众幻 <lb ed="X" n="0579c03"/><lb ed="R094" n="0012b19"/>虽灭，自性常存。不假缘生，故云非幻。金刚三昧经 <lb ed="X" n="0579c04"/><lb ed="R094" n="0013a01"/>云：若得空心，心不幻化。然对前妄尽，释云真如。若 <lb ed="X" n="0579c05"/><lb ed="R094" n="0013a02"/>以本宗，<anchor xml:id="nkr_note_add_0579c0501" n="0579c0501"/><anchor xml:id="beg0579c0501" n="0579c0501"/>但<anchor xml:id="end0579c0501"/>名圆觉。後喩譬如磨镜，垢尽明现。虽云 <lb ed="X" n="0579c06"/><lb ed="R094" n="0013a03"/>磨镜，却是磨尘。所言修道，只是遣妄。夫镜性本明， <lb ed="X" n="0579c07"/><lb ed="R094" n="0013a04"/>非从外得。尘覆则隐，磨之则显。隐显虽殊，明性不 <lb ed="X" n="0579c08"/><lb ed="R094" n="0013a05"/>异。今谓人执法执是垢，寻伺如实是磨。真心本觉 <lb ed="X" n="0579c09"/><lb ed="R094" n="0013a06"/>是明，人法二空是现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579c10"/><lb ed="R094" n="0013a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0579c1001">善男子！当知身心皆为幻垢，垢相永灭，十方淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579c11"/><lb ed="R094" n="0013a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579c1101"><note place="inline">如山曰：根尘诸法，十方法界普淸净也。此由身心垢 <lb ed="X" n="0579c12"/><lb ed="R094" n="0013a09"/>翳，妄执自他，故成局碍。垢相永灭，故云尔。</note></p> <lb ed="X" n="0579c13"/><lb ed="R094" n="0013a10"/><p xml:id="pX10p0579c1301">如山曰：幻谓虚幻，无有实体。垢谓尘垢，坌汚为名。 <lb ed="X" n="0579c14"/><lb ed="R094" n="0013a11"/>由迷幻相，执取繫著，坌汚净心，故云幻垢。诸<persName>佛</persName>菩 <lb ed="X" n="0579c15"/><lb ed="R094" n="0013a12"/>萨虽有身心，由了如幻，不取于相，无坌汚義，故非 <lb ed="X" n="0579c16"/><lb ed="R094" n="0013a13"/>垢。由了幻空，故非幻。我空法寂，何所不通？故曰十 <lb ed="X" n="0579c17"/><lb ed="R094" n="0013a14"/>方淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579c18"/><lb ed="R094" n="0013a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0579c1801">善男子！譬如淸净摩尼宝珠，映于五色随方各现，诸 <lb ed="X" n="0579c19"/><lb ed="R094" n="0013a16"/>愚痴者见彼摩尼实有五色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579c20"/><lb ed="R094" n="0013a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579c2001"><note place="inline">宗密曰：此由珠镜二事，所喩不同，故复标告。然前之 <lb ed="X" n="0579c21"/><lb ed="R094" n="0013a18"/>镜喩，但一面明。又云：因磨而现，表二空之理。破执方 <lb ed="X" n="0579c22"/><lb ed="R094" n="0013a19"/>显，对执得名。今摩尼珠，本净本明，十方俱照，以显後 <lb ed="X" n="0579c23"/><lb ed="R094" n="0013b01"/>法界之宗也。</note></p> <lb ed="X" n="0579c24"/><lb ed="R094" n="0013b02"/><p xml:id="pX10p0579c2401">如山曰：谓摩尼体性，莹净绝瑕，都无色相。由性净 <lb ed="X" n="0579c25"/><lb ed="R094" n="0013b03"/>故，一切色相，对则现中，靑黄赤白黑五色，各各随 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0580a" n="0580a"/> <lb ed="X" n="0580a01"/><lb ed="R094" n="0013b04"/>方而现。愚人不了珠体，但见全是靑黄，则不见珠 <lb ed="X" n="0580a02"/><lb ed="R094" n="0013b05"/>体。故花严云：凡夫见诸法，但随诸相转，不了法无 <lb ed="X" n="0580a03"/><lb ed="R094" n="0013b06"/>性，以是不见<persName>佛</persName>。若以三性配者，摩尼喩圆成实性， <lb ed="X" n="0580a04"/><lb ed="R094" n="0013b07"/>即前所显之理也。现色喩依他起性，即前幻也。愚 <lb ed="X" n="0580a05"/><lb ed="R094" n="0013b08"/>人定见靑黄，喩遍计所执性，即前尘垢也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580a06"/><lb ed="R094" n="0013b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580a0601">善男子！圆觉净性现于身心，随类各应。彼愚痴者说 <lb ed="X" n="0580a07"/><lb ed="R094" n="0013b10"/>净圆觉实有如是，身心自相亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580a08"/><lb ed="R094" n="0013b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580a0801"><note place="inline">如山曰：随类各应，即前种种幻化生于觉心也。彼愚 <lb ed="X" n="0580a09"/><lb ed="R094" n="0013b12"/>痴者下，显圆觉虽现，非其定实，亦复如是，合前喩也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0580a10"/><lb ed="R094" n="0013b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580a1001">由此不能远于幻化，是故我说身心幻垢对離幻垢 <lb ed="X" n="0580a11"/><lb ed="R094" n="0013b14"/>说名菩萨，垢尽对除即无对垢及说名者。善男子，此 <lb ed="X" n="0580a12"/><lb ed="R094" n="0013b15"/>菩萨及末世众生，证得诸幻灭影像故，尔时便得无 <lb ed="X" n="0580a13"/><lb ed="R094" n="0013b16"/>方淸净无边虚空觉所显发。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580a14"/><lb ed="R094" n="0013b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580a1401"><note place="inline">者字实通两句，谓对垢者菩萨也，说名者<persName>佛</persName>也。</note></p><p xml:id="pX10p0580a1419" cb:place="inline"><note place="inline">如 <lb ed="X" n="0580a15"/><lb ed="R094" n="0013b18"/>山曰：觉所显发，即首楞所谓若有一人发真归元，十 <lb ed="X" n="0580a16"/><lb ed="R094" n="0013b19"/>方虚空一时销殒。</note></p> <lb ed="X" n="0580a17"/><lb ed="R094" n="0013b20"/><p xml:id="pX10p0580a1701">宗密曰：此上先说迹之所以然。其迹也，相蹑而起， <lb ed="X" n="0580a18"/><lb ed="R094" n="0014a01"/>亦相蹑而拂。本以众生妄执幻化，故<persName>佛</persName>说云幻垢。 <lb ed="X" n="0580a19"/><lb ed="R094" n="0014a02"/>众生依教離垢，故复说名菩萨。垢尽对除，谓幻垢 <lb ed="X" n="0580a20"/><lb ed="R094" n="0014a03"/>如珠中之色，达之本无，故云尽也。所離之垢既尽， <lb ed="X" n="0580a21"/><lb ed="R094" n="0014a04"/>对離之智何立？既无对治之智，何有起智之人？深 <lb ed="X" n="0580a22"/><lb ed="R094" n="0014a05"/>浅之执本无，何有说教之者？故俱无也。善男子下， <lb ed="X" n="0580a23"/><lb ed="R094" n="0014a06"/>标告及指当根。所证者，证得诸幻，观行成就也。灭 <lb ed="X" n="0580a24"/><lb ed="R094" n="0014a07"/>影像故，依他亦泯也。得无方淸净，谓幻身为主，外 <lb ed="X" n="0580a25"/><lb ed="R094" n="0014a08"/>见东西。我相既无，更何方所？然虚空離识，亦非实 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0580b" n="0580b"/> <lb ed="X" n="0580b01"/><lb ed="R094" n="0014a09"/>有，故迷悟所覆，觉处见空。尘影既消，空原是觉。显 <lb ed="X" n="0580b02"/><lb ed="R094" n="0014a10"/>谓空消觉现，发谓妄尽心开。翻覆观之，俱无边际。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580b03"/><lb ed="R094" n="0014a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580b0301">觉圆明故显心淸净，心淸净故见尘淸净，见淸净故 <lb ed="X" n="0580b04"/><lb ed="R094" n="0014a12"/>眼根淸净，根淸净故眼识淸净，识淸净故闻尘淸净， <lb ed="X" n="0580b05"/><lb ed="R094" n="0014a13"/>闻淸净故耳根淸净，根淸净故耳识淸净，识淸净故 <lb ed="X" n="0580b06"/><lb ed="R094" n="0014a14"/>觉尘淸净；如是乃至鼻、舌、身、意亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580b07"/><lb ed="R094" n="0014a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580b0701"><note place="inline">识具五義，随根立名。一、依根之识，非由境色，说定生 <lb ed="X" n="0580b08"/><lb ed="R094" n="0014a16"/>故，如盲不见等。二、根所发识，由根变异，识必变异，如 <lb ed="X" n="0580b09"/><lb ed="R094" n="0014a17"/>眼根须见靑为黄，非色壞时而识壞也。三、属根之识， <lb ed="X" n="0580b10"/><lb ed="R094" n="0014a18"/>由识种<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580001" n="0580001"/>〔乎〕随逐于根而得生故，非色种子，识种随也。 <lb ed="X" n="0580b11"/><lb ed="R094" n="0014a19"/>四、助根识识，由根合识，识所领受，令根损益，非境界 <lb ed="X" n="0580b12"/><lb ed="R094" n="0014b01"/>也。五、如根之识，根、识二法俱有情数，非彼色法定是 <lb ed="X" n="0580b13"/><lb ed="R094" n="0014b02"/>有情。根五勝義，故说依根。若依起信，皆名意识，此六 <lb ed="X" n="0580b14"/><lb ed="R094" n="0014b03"/>皆依意所起故。</note></p> <lb ed="X" n="0580b15"/><lb ed="R094" n="0014b04"/><p xml:id="pX10p0580b1501">如山曰：圆觉明故，蹑前显淸净之因也。由拂泯等， <lb ed="X" n="0580b16"/><lb ed="R094" n="0014b05"/>故得圆明，显心淸净。谓比迷觉心，心中执法，今见 <lb ed="X" n="0580b17"/><lb ed="R094" n="0014b06"/>法性，法即皆空，故云淸净。心淸净故，见尘淸净。谓 <lb ed="X" n="0580b18"/><lb ed="R094" n="0014b07"/>由我心计执故，见一切色相；由执相故，即见等是 <lb ed="X" n="0580b19"/><lb ed="R094" n="0014b08"/>尘。见淸净句，但牒见字，不言尘者，足显即见是尘， <lb ed="X" n="0580b20"/><lb ed="R094" n="0014b09"/>非外尘也。闻等亦然。眼根淸净句下，馀五亦例此 <lb ed="X" n="0580b21"/><lb ed="R094" n="0014b10"/>也。六皆名根者，识所依故，能发识故。前五名从自 <lb ed="X" n="0580b22"/><lb ed="R094" n="0014b11"/>种生，自现行四大所造净色，为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580002" n="0580002"/>礼意根，即第七识。 <lb ed="X" n="0580b23"/><lb ed="R094" n="0014b12"/>由此攀外，起意识故。根淸净下，馀五亦例此。皆云 <lb ed="X" n="0580b24"/><lb ed="R094" n="0014b13"/>识者，随六根境，种类异故。凡夫取著转深，计我、我 <lb ed="X" n="0580b25"/><lb ed="R094" n="0014b14"/>所，种种妄执，随事攀缘，分别六尘，名为意识，亦名 <lb ed="X" n="0580b26"/><lb ed="R094" n="0014b15"/>分離识。又复说云：名分别事识。识淸净下，皆如此 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0580c" n="0580c"/> <lb ed="X" n="0580c01"/><lb ed="R094" n="0014b16"/>解。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580c02"/><lb ed="R094" n="0014b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580c0201">善男子！根淸净故色尘淸净，色淸净故声尘淸净，香、 <lb ed="X" n="0580c03"/><lb ed="R094" n="0014b18"/>味、触、法亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580c04"/><lb ed="R094" n="0014b19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580c0401"><note place="inline">如山曰：言色等者，眼等所取，故色有通变，今即别也。 <lb ed="X" n="0580c05"/><lb ed="R094" n="0014b20"/>唯意所取，法尘一境，通于一切。</note></p> <lb ed="X" n="0580c06"/><lb ed="R094" n="0015a01"/><p xml:id="pX10p0580c0601">宗密曰：六皆名尘者，坌汚心识，故约凡夫说也。亦 <lb ed="X" n="0580c07"/><lb ed="R094" n="0015a02"/>云六境，此通凡圣言也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580c08"/><lb ed="R094" n="0015a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580c0801">善男子！六尘淸净故地大淸净，地淸净故水大淸净， <lb ed="X" n="0580c09"/><lb ed="R094" n="0015a04"/>火大、风大亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580c10"/><lb ed="R094" n="0015a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580c1001"><note place="inline">裴休曰：即于根尘，不取发识牵心之義，直取四大之 <lb ed="X" n="0580c11"/><lb ed="R094" n="0015a06"/>体也。</note></p> <lb ed="X" n="0580c12"/><lb ed="R094" n="0015a07"/><p xml:id="pX10p0580c1201">如山曰：宝积经说：四大各二，谓内及外。地界二者， <lb ed="X" n="0580c13"/><lb ed="R094" n="0015a08"/>内谓自他身内所有坚者，谓发毛等；外谓身外所 <lb ed="X" n="0580c14"/><lb ed="R094" n="0015a09"/>有坚者，谓土木等。水界二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580003" n="0580003"/>者，身内热体热相能消 <lb ed="X" n="0580c15"/><lb ed="R094" n="0015a10"/>饮食等，身外热体热相能成熟等。风界二者，身内 <lb ed="X" n="0580c16"/><lb ed="R094" n="0015a11"/>风体风名速疾住四支等，身外体等</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580c17"/><lb ed="R094" n="0015a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580c1701">善男子！一切实相性淸净故，一身淸净；一身淸净故， <lb ed="X" n="0580c18"/><lb ed="R094" n="0015a13"/>多身淸净；多身淸净故，如是乃至十方众生圆觉淸 <lb ed="X" n="0580c19"/><lb ed="R094" n="0015a14"/>净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580c20"/><lb ed="R094" n="0015a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580c2001"><note place="inline">无量義经云：如是无相不相，不相无相，是名实相。 <lb ed="X" n="0580c21"/><lb ed="R094" n="0015a16"/>多身淸净，谓一切众生不取于相，同圆觉性。故志公 <lb ed="X" n="0580c22"/><lb ed="R094" n="0015a17"/>云：以我身空诸法空，千品万类悉皆同。</note></p><p xml:id="pX10p0580c2216" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：十 <lb ed="X" n="0580c23"/><lb ed="R094" n="0015a18"/>方众生圆觉淸净，此乃一人悟性，知一切众<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580004" n="0580004"/>〔之〕本性 <lb ed="X" n="0580c24"/><lb ed="R094" n="0015a19"/>淸净，非谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580005" n="0580005"/>〔所〕人修道，多人成<persName>佛</persName>。</note></p> <lb ed="X" n="0580c25"/><lb ed="R094" n="0015a20"/><p xml:id="pX10p0580c2501">如山曰：凡所有相，皆是虚妄，从缘生故，会缘入实， <lb ed="X" n="0580c26"/><lb ed="R094" n="0015b01"/>即为实相。唯此实相，从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0580c2601" n="0580c2601"/><anchor xml:id="beg0580c2601" n="0580c2601"/>已<anchor xml:id="end0580c2601"/>来，自性淸净，一切妄 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0581a" n="0581a"/> <lb ed="X" n="0581a01"/><lb ed="R094" n="0015b02"/>法，所不能染，比迷似染。今悟本净，名性淸净。性淸 <lb ed="X" n="0581a02"/><lb ed="R094" n="0015b03"/>净故，一身淸净。由前悟得根识尘大，世出世间诸 <lb ed="X" n="0581a03"/><lb ed="R094" n="0015b04"/>法，皆归实相淸净，方始成就。既于自身证实相理， <lb ed="X" n="0581a04"/><lb ed="R094" n="0015b05"/>亦见一切众生，同一淸净实相，多身淸净。故下谓 <lb ed="X" n="0581a05"/><lb ed="R094" n="0015b06"/>以般若正智，遍观众生菩提涅槃，无漏智性，本来 <lb ed="X" n="0581a06"/><lb ed="R094" n="0015b07"/>具足也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581a07"/><lb ed="R094" n="0015b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581a0701">善男子！由彼妙觉性遍满故，根性、尘性无壞、无杂；根、 <lb ed="X" n="0581a08"/><lb ed="R094" n="0015b09"/>尘无壞故，如是乃至陀罗尼门无壞、无杂。如百千灯 <lb ed="X" n="0581a09"/><lb ed="R094" n="0015b10"/>光照一室，其光遍满，无壞、无杂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581a10"/><lb ed="R094" n="0015b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581a1001"><note place="inline">宗密曰：陀罗尼，谓得总持菩萨，于一一法中，持一切 <lb ed="X" n="0581a11"/><lb ed="R094" n="0015b12"/>法故。百千灯之喩，谓一灯光<anchor xml:id="nkr_note_add_0581a1101" n="0581a1101"/><anchor xml:id="beg0581a1101" n="0581a1101"/>已<anchor xml:id="end0581a1101"/>满一室，更有一灯 <lb ed="X" n="0581a12"/><lb ed="R094" n="0015b13"/>光，亦全满百千灯光，一一如是，各不相壞，亦不浑杂。</note></p> <lb ed="X" n="0581a13"/><lb ed="R094" n="0015b14"/><p xml:id="pX10p0581a1301">如山曰：由彼妙觉性遍满故，谓擧所依性为事事 <lb ed="X" n="0581a14"/><lb ed="R094" n="0015b15"/>遍满无碍之所由也。根性尘性，此是各指根尘自 <lb ed="X" n="0581a15"/><lb ed="R094" n="0015b16"/>性，非谓泯根摄尘归于一性也。无壞无杂，谓根之 <lb ed="X" n="0581a16"/><lb ed="R094" n="0015b17"/>与尘皆是事法。根尘无壞下，例前七段，事事皆然， <lb ed="X" n="0581a17"/><lb ed="R094" n="0015b18"/>故云乃至等也。如百千灯下，乃是以室中之空喩 <lb ed="X" n="0581a18"/><lb ed="R094" n="0015b19"/>于法界，灯之光相喩以根尘，谓一灯光容多光相， <lb ed="X" n="0581a19"/><lb ed="R094" n="0016a01"/>即一光相遍多光中，一一皆然，褈褈无尽。前七段 <lb ed="X" n="0581a20"/><lb ed="R094" n="0016a02"/>事法，一一例此，可见含容周遍，斯之谓与。所以然 <lb ed="X" n="0581a21"/><lb ed="R094" n="0016a03"/>者，唯是真心所现，皆如幻梦影像，故与所依性非 <lb ed="X" n="0581a22"/><lb ed="R094" n="0016a04"/>一非异故，故得遍多入一，摄一容多等也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581a23"/><lb ed="R094" n="0016a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581a2301">善男子！觉成就故，当知菩萨不与法缚、不求法脱、不 <lb ed="X" n="0581a24"/><lb ed="R094" n="0016a06"/>厌生死、不爱涅槃、不敬持戒、不憎毁禁、不重久习、不 <lb ed="X" n="0581a25"/><lb ed="R094" n="0016a07"/>轻初学。何以故？一切觉故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0581b" n="0581b"/> <lb ed="X" n="0581b01"/><lb ed="R094" n="0016a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581b0101"><note place="inline">论云：所言觉義者，谓心体離念。今则離前与求、厌、爱、 <lb ed="X" n="0581b02"/><lb ed="R094" n="0016a09"/>敬、憎、重、轻等八念也。擧八境者，显于心也。</note></p> <lb ed="X" n="0581b03"/><lb ed="R094" n="0016a10"/><p xml:id="pX10p0581b0301">如山曰：觉成就故，总指圆彰法界<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b0301" n="0581b0301"/><anchor xml:id="beg0581b0301" n="0581b0301"/>已<anchor xml:id="end0581b0301"/>下之文，由斯 <lb ed="X" n="0581b04"/><lb ed="R094" n="0016a11"/>故得同<persName>佛</persName>境界。所谓同者，于四对法无勝力心，如 <lb ed="X" n="0581b05"/><lb ed="R094" n="0016a12"/><persName>佛</persName>于三念之境，故言同也。同之所由，经自征释云： <lb ed="X" n="0581b06"/><lb ed="R094" n="0016a13"/>由一切觉故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581b07"/><lb ed="R094" n="0016a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581b0701">譬如眼光晓了前境，其光圆满得无憎爱。何以故？光 <lb ed="X" n="0581b08"/><lb ed="R094" n="0016a15"/>体无二，无憎爱故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581b09"/><lb ed="R094" n="0016a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581b0901"><note place="inline">首楞云：其目周视，但如镜中，无别分折，汝识于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0581001" n="0581001"/>〔中〕。</note></p> <lb ed="X" n="0581b10"/><lb ed="R094" n="0016a17"/><p xml:id="pX10p0581b1001">宗密曰：光即眼识，现量所得，故无憎爱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581b11"/><lb ed="R094" n="0016a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581b1101">善男子！此菩萨及末世众生，修习此心得成就者，于 <lb ed="X" n="0581b12"/><lb ed="R094" n="0016a19"/>此无修亦无成就，圆觉普照寂灭无二，于中百千万 <lb ed="X" n="0581b13"/><lb ed="R094" n="0016b01"/>亿阿僧祇不可说恒河沙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581b14"/><lb ed="R094" n="0016b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581b1401"><note place="inline">如山曰：璎珞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0581002" n="0581002"/>〔终〕说等觉照寂、妙觉寂照，今云同<persName>佛</persName>，是 <lb ed="X" n="0581b15"/><lb ed="R094" n="0016b03"/>等觉義，故云普照寂灭。金光明经、摄大乘论皆说<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0581b16"/><lb ed="R094" n="0016b04"/>果，无别色声功德，唯如如及如如智独存，三种世间 <lb ed="X" n="0581b17"/><lb ed="R094" n="0016b05"/>融无碍故。世界即器世间，众生即有情世间，成<persName>佛</persName>即 <lb ed="X" n="0581b18"/><lb ed="R094" n="0016b06"/>智正觉世间也。</note></p> <lb ed="X" n="0581b19"/><lb ed="R094" n="0016b07"/><p xml:id="pX10p0581b1901">如山曰：无修无成就者，泯前心迹也。若不泯之，则 <lb ed="X" n="0581b20"/><lb ed="R094" n="0016b08"/>虽无憎敬，尙见持毁等，故须泯之，方同<persName>佛</persName>见。自此 <lb ed="X" n="0581b21"/><lb ed="R094" n="0016b09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0581b2101" n="0581b2101"/><anchor xml:id="beg0581b2101" n="0581b2101"/>已<anchor xml:id="end0581b2101"/>下，正显其同。圆觉普照，寂灭无二，由自已空，<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b2102" n="0581b2102"/><anchor xml:id="beg0581b2102" n="0581b2102"/>但<anchor xml:id="end0581b2102"/> <lb ed="X" n="0581b22"/><lb ed="R094" n="0016b10"/>是觉照，寧有凡圣差别之二焉？冥一如之无心，即 <lb ed="X" n="0581b23"/><lb ed="R094" n="0016b11"/>万物之恒寂，故普照是用，寂灭是体。<persName>佛</persName>之所极，极 <lb ed="X" n="0581b24"/><lb ed="R094" n="0016b12"/>于寂照，于中即于寂照中也。阿僧祇，此云无数，是 <lb ed="X" n="0581b25"/><lb ed="R094" n="0016b13"/>花严十大数中之首，经论多用，故此擧之。十者，谓 <lb ed="X" n="0581b26"/><lb ed="R094" n="0016b14"/>阿僧祇、无量、无边、无等、不可数、不可称、不可思、不 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0581c" n="0581c"/> <lb ed="X" n="0581c01"/><lb ed="R094" n="0016b15"/>可量、不可说、不可说不可说也。恒河沙，谓恒河中 <lb ed="X" n="0581c02"/><lb ed="R094" n="0016b16"/>所有沙也。此河从阿耨池东面流出，初出象口，周 <lb ed="X" n="0581c03"/><lb ed="R094" n="0016b17"/>四十里，金沙混流，沙细如面，细故数多也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581c04"/><lb ed="R094" n="0016b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581c0401">诸<persName>佛</persName>世界犹如空花，乱起乱生，不即不離，无缚无脱， <lb ed="X" n="0581c05"/><lb ed="R094" n="0016b19"/>始知众生本来成<persName>佛</persName>，生死涅槃犹如昨梦。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581c06"/><lb ed="R094" n="0017a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581c0601"><note place="inline">如山曰：乱起乱灭，此有三意：一、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0581003" n="0581003"/>〔切〕一切世界皆依妄 <lb ed="X" n="0581c07"/><lb ed="R094" n="0017a02"/>念，念既刹那不住，界亦起灭不停。二者、花严云：染汚 <lb ed="X" n="0581c08"/><lb ed="R094" n="0017a03"/>众生住故，世界成染汚；大福众生住故，成染净；信解 <lb ed="X" n="0581c09"/><lb ed="R094" n="0017a04"/>菩萨住故，成净染等。三者、成壞相也。</note></p> <lb ed="X" n="0581c10"/><lb ed="R094" n="0017a05"/><p xml:id="pX10p0581c1001">如山曰：诸<persName>佛</persName>世界上僧祇等，算此世界之数也。然 <lb ed="X" n="0581c11"/><lb ed="R094" n="0017a06"/>净秽等土，皆<persName>佛</persName>统之，故云<persName>佛</persName>界。犹如空花，谓缘无 <lb ed="X" n="0581c12"/><lb ed="R094" n="0017a07"/>自性，全体即真，见一切世界皆如幻住。乱起乱灭， <lb ed="X" n="0581c13"/><lb ed="R094" n="0017a08"/>谓世界无量无数，总观之起灭缤纷。不即不離，明 <lb ed="X" n="0581c14"/><lb ed="R094" n="0017a09"/>此世界不即圆觉，亦不離圆觉也。无缚无脱，文通 <lb ed="X" n="0581c15"/><lb ed="R094" n="0017a10"/>上下。上则由世界无净秽故，下以众生本成<persName>佛</persName>故。 <lb ed="X" n="0581c16"/><lb ed="R094" n="0017a11"/>始知即始觉，观行成就，方能知故。本成即本觉，知 <lb ed="X" n="0581c17"/><lb ed="R094" n="0017a12"/>与不知，本是<persName>佛</persName>故。生死涅槃，犹如昨梦，谓无始觉 <lb ed="X" n="0581c18"/><lb ed="R094" n="0017a13"/>之异，四相本来同一觉故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581c19"/><lb ed="R094" n="0017a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581c1901">善男子！如昨梦故，当知生死及与涅槃，无起、无灭，无 <lb ed="X" n="0581c20"/><lb ed="R094" n="0017a15"/>来、无去；其所证者，无得、无失，无取、无捨；其能证者，无 <lb ed="X" n="0581c21"/><lb ed="R094" n="0017a16"/>作、无止，无任、无灭；于此证中，无能、无所，毕竟无证亦 <lb ed="X" n="0581c22"/><lb ed="R094" n="0017a17"/>无证者，一切法性平等不壞。善男子！彼诸菩萨如是 <lb ed="X" n="0581c23"/><lb ed="R094" n="0017a18"/>修行、如是渐次、如是思惟、如是住持、如是方便、如是 <lb ed="X" n="0581c24"/><lb ed="R094" n="0017a19"/>开悟，求如是法，不亦迷闷？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581c25"/><lb ed="R094" n="0017b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581c2501"><note place="inline">宗密曰：见生死涅槃如梦，即称圆觉实性，同<persName>佛</persName>境也。 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0582a" n="0582a"/> <lb ed="X" n="0582a01"/><lb ed="R094" n="0017b02"/>此有二意：一<anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0101" n="0582a0101"/><anchor xml:id="beg0582a0101" n="0582a0101"/>但<anchor xml:id="end0582a0101"/>有能依之梦，必有所依之人。梦是人 <lb ed="X" n="0582a02"/><lb ed="R094" n="0017b03"/>之神遊，亦见闻之气分，无别体故。二<anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0201" n="0582a0201"/><anchor xml:id="beg0582a0201" n="0582a0201"/>但<anchor xml:id="end0582a0201"/>了梦体空无， <lb ed="X" n="0582a03"/><lb ed="R094" n="0017b04"/>即证自身真实。迷自身者，由执梦故。大梦之境，必有 <lb ed="X" n="0582a04"/><lb ed="R094" n="0017b05"/>大觉之明。</note></p> <lb ed="X" n="0582a05"/><lb ed="R094" n="0017b06"/><p xml:id="pX10p0582a0501">如山曰：如昨梦故，摄前语也。当知下，谓迷时生死 <lb ed="X" n="0582a06"/><lb ed="R094" n="0017b07"/>无起、涅槃无灭，悟时非灭却生死、发起涅槃，称体 <lb ed="X" n="0582a07"/><lb ed="R094" n="0017b08"/>而观都无起灭、无去来，所证之境顺得真失妄、捨 <lb ed="X" n="0582a08"/><lb ed="R094" n="0017b09"/>粗取妙，能证之心都无分别、離于四病，于此证中 <lb ed="X" n="0582a09"/><lb ed="R094" n="0017b10"/>能所为泯亦无证者，欲求<persName>佛</persName>道应如是修习故。下 <lb ed="X" n="0582a10"/><lb ed="R094" n="0017b11"/>文总结以牒问词。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582a11"/><lb ed="R094" n="0017b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金刚藏章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0582a1101">于是<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>在大众中，即从座起，而白<persName>佛</persName>言：大 <lb ed="X" n="0582a12"/><lb ed="R094" n="0017b13"/>悲<persName>世尊</persName>！若诸众生本来成<persName>佛</persName>，何故复有一切无明？若 <lb ed="X" n="0582a13"/><lb ed="R094" n="0017b14"/>诸无明众生本有，何因缘故，<persName>如来</persName>复说本来成<persName>佛</persName>？十 <lb ed="X" n="0582a14"/><lb ed="R094" n="0017b15"/>方异生本成<persName>佛</persName>道，後起无明，一切<persName>如来</persName>何时复生一 <lb ed="X" n="0582a15"/><lb ed="R094" n="0017b16"/>切烦恼？唯愿为诸菩萨开秘密藏，及为末世一切众 <lb ed="X" n="0582a16"/><lb ed="R094" n="0017b17"/>生，得闻如是修多罗教了義法门，永断疑悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582a17"/><lb ed="R094" n="0017b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0582a1701"><note place="inline">補註曰：金刚从喩为名，金刚坚而复利，竖则无物可 <lb ed="X" n="0582a18"/><lb ed="R094" n="0017b19"/>壞，利则能壞一切。此菩萨智亦尔，烦恼不能侵，外魔 <lb ed="X" n="0582a19"/><lb ed="R094" n="0017b20"/>不能动，坚也。能破诸障，断人疑惑，利也。故起三重甚 <lb ed="X" n="0582a20"/><lb ed="R094" n="0017b21"/>深之难，以消末世之疑。疑心既无，即具无尽功德，故 <lb ed="X" n="0582a21"/><lb ed="R094" n="0018a01"/>复云藏。</note></p><p xml:id="pX10p0582a2104" cb:place="inline"><note place="inline">如山曰：通论疑者，犹豫为性，能障信心。悔 <lb ed="X" n="0582a22"/><lb ed="R094" n="0018a02"/>者，是不定之法。入道人若未通决生<persName>佛</persName>同异，则或用 <lb ed="X" n="0582a23"/><lb ed="R094" n="0018a03"/>功多时，又自疑悔，故请永断。</note></p> <lb ed="X" n="0582a24"/><lb ed="R094" n="0018a04"/><p xml:id="pX10p0582a2401">如山曰：金刚！此问三难。其所疑本来成<persName>佛</persName>，何故复 <lb ed="X" n="0582a25"/><lb ed="R094" n="0018a05"/>有一切无明？疑谓真能生妄也。若诸无明下，疑谓 <lb ed="X" n="0582a26"/><lb ed="R094" n="0018a06"/>说妄为真也。十方异生下，牒而纵之，责无穷过也。 <lb ed="X" n="0582a27"/><lb ed="R094" n="0018a07"/>此上三难者，意云：本来是<persName>佛</persName>，烦恼何生？若无生中 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0582b" n="0582b"/> <lb ed="X" n="0582b01"/><lb ed="R094" n="0018a08"/>妄生起者，<persName>如来</persName>成<persName>佛</persName>同本无生之中，还应妄起成 <lb ed="X" n="0582b02"/><lb ed="R094" n="0018a09"/><persName>佛</persName>義等。生否应齐，齐生即果<persName>佛</persName>阿尊，齐否即因违 <lb ed="X" n="0582b03"/><lb ed="R094" n="0018a10"/>现事，进退不可，故有斯云。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582b04"/><lb ed="R094" n="0018a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0582b0401">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>言：善男子！一切世界，始终 <lb ed="X" n="0582b05"/><lb ed="R094" n="0018a12"/>生灭，前後有无，聚散起止，念念相续，循环往复，种种 <lb ed="X" n="0582b06"/><lb ed="R094" n="0018a13"/>取捨，皆是轮迴。未出轮迴，而辩圆觉性，即同流转。若 <lb ed="X" n="0582b07"/><lb ed="R094" n="0018a14"/>免轮迴，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582b08"/><lb ed="R094" n="0018a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0582b0801"><note place="inline">自此以下，皆辨其轮<g ref="#CB06873">迴</g>，谓但住有为所向轮<g ref="#CB06873">迴</g>心也。</note></p> <lb ed="X" n="0582b09"/><lb ed="R094" n="0018a16"/><p xml:id="pX10p0582b0901"><note place="inline">補註曰：始，创变也。终，极证也。生，新新而起也。灭，念 <lb ed="X" n="0582b10"/><lb ed="R094" n="0018a17"/>念落谢也。前，过去也。後，未来也。有，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0582001" n="0582001"/>〔往〕劫也。无，空劫也。 <lb ed="X" n="0582b11"/><lb ed="R094" n="0018a18"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0582002" n="0582002"/>〔心〕，成劫也。散，壞劫也。起，现行也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0582003" n="0582003"/>〔心〕，调伏也。</note></p><p xml:id="pX10p0582b1117" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰： <lb ed="X" n="0582b12"/><lb ed="R094" n="0018a19"/>种种取捨，又于根身，则厌苦粗障为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0582004" n="0582004"/>〔于〕，欣静妙離为 <lb ed="X" n="0582b13"/><lb ed="R094" n="0018a20"/>取。于器界，则厌此娑婆为捨，欣彼极乐为取。</note></p> <lb ed="X" n="0582b14"/><lb ed="R094" n="0018a21"/><p xml:id="pX10p0582b1401">如山曰：此之一切世界，总指情器也。情界器界，皆 <lb ed="X" n="0582b15"/><lb ed="R094" n="0018b01"/>依妄念始终生灭等，所依不断故，能依亦然。循环 <lb ed="X" n="0582b16"/><lb ed="R094" n="0018b02"/>往复，谓器界空<anchor xml:id="nkr_note_add_0582b1601" n="0582b1601"/><anchor xml:id="beg0582b1601" n="0582b1601"/>已<anchor xml:id="end0582b1601"/>复成，情界灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0582b1602" n="0582b1602"/><anchor xml:id="beg0582b1602" n="0582b1602"/>已<anchor xml:id="end0582b1602"/>复生，惑业袭习， <lb ed="X" n="0582b17"/><lb ed="R094" n="0018b03"/>报应纶于尘沙劫波，莫之遏绝。取谓取著，执我所 <lb ed="X" n="0582b18"/><lb ed="R094" n="0018b04"/>执。捨谓厌離，厌苦所依。若取若捨，种种不同，皆是 <lb ed="X" n="0582b19"/><lb ed="R094" n="0018b05"/>顚倒妄心，变现轮迴之相。未出轮迴下，谓能观是 <lb ed="X" n="0582b20"/><lb ed="R094" n="0018b06"/>轮迴之心故。所观圆觉亦尔，如梦见实<anchor xml:id="nkr_note_orig_0582005" n="0582005"/>物，物亦是 <lb ed="X" n="0582b21"/><lb ed="R094" n="0018b07"/>梦故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582b22"/><lb ed="R094" n="0018b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0582b2201">譬如动目，能摇湛水；又如定眼，由迴转火；雲驶<note place="inline">音史</note>月 <lb ed="X" n="0582b23"/><lb ed="R094" n="0018b09"/>运，舟行岸移，亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582b24"/><lb ed="R094" n="0018b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0582b2401"><note place="inline">眼目雲舟，喩生死垢心。水火月岸，喩圆觉也。</note></p> <lb ed="X" n="0582b25"/><lb ed="R094" n="0018b11"/><p xml:id="pX10p0582b2501">如山曰：由目数动，湛水如波摇；眼识迟钝，旋火成 <lb ed="X" n="0582b26"/><lb ed="R094" n="0018b12"/>轮相。雲驶月运，舟行岸移，想之可见。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0582c" n="0582c"/> <lb ed="X" n="0582c01"/><lb ed="R094" n="0018b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0582c0101">善男子，诸旋未息，彼物先住尙不可得，何况轮转生 <lb ed="X" n="0582c02"/><lb ed="R094" n="0018b14"/>死垢心曾未淸净，观<persName>佛</persName>圆觉而不旋复？是故汝等便 <lb ed="X" n="0582c03"/><lb ed="R094" n="0018b15"/>生三惑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582c04"/><lb ed="R094" n="0018b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0582c0401"><note place="inline">诸旋未息，眼目雲舟也。彼物先住不可得，水火月岸 <lb ed="X" n="0582c05"/><lb ed="R094" n="0018b17"/>也。</note></p> <lb ed="X" n="0582c06"/><lb ed="R094" n="0018b18"/><p xml:id="pX10p0582c0601">如山曰：三惑，即前三种疑也。據此结文的指，即知 <lb ed="X" n="0582c07"/><lb ed="R094" n="0018b19"/>定是先责起疑之本未是答，若是遍答三中之一 <lb ed="X" n="0582c08"/><lb ed="R094" n="0019a01"/>难，即不合总结三惑，智者详焉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582c09"/><lb ed="R094" n="0019a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0582c0901">善男子，譬如幻翳妄见空花，幻翳若除，不可说言：此 <lb ed="X" n="0582c10"/><lb ed="R094" n="0019a03"/>翳<anchor xml:id="nkr_note_add_0582c1001" n="0582c1001"/><anchor xml:id="beg0582c1001" n="0582c1001"/>已<anchor xml:id="end0582c1001"/>灭，何时更起一切诸翳？何以故？翳、华二法非相 <lb ed="X" n="0582c11"/><lb ed="R094" n="0019a04"/>待故。亦如空花灭于空时，不可说言：虚空何时更起 <lb ed="X" n="0582c12"/><lb ed="R094" n="0019a05"/>空花？何以故？空本无花，非起灭故。生死涅槃同于起 <lb ed="X" n="0582c13"/><lb ed="R094" n="0019a06"/>灭，妙觉圆照離于华翳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582c14"/><lb ed="R094" n="0019a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0582c1401"><note place="inline">问，翳差之者，或有他时更生，不必的定永无，如何以 <lb ed="X" n="0582c15"/><lb ed="R094" n="0019a08"/>此为喩如山？答，夫喩者，但取当日一席之事，不说终 <lb ed="X" n="0582c16"/><lb ed="R094" n="0019a09"/>身。<anchor xml:id="nkr_note_add_0582c1601" n="0582c1601"/><anchor xml:id="beg0582c1601" n="0582c1601"/>但<anchor xml:id="end0582c1601"/>以愚人旦见华，食时眼差，见华乱生乱灭，谓翳 <lb ed="X" n="0582c17"/><lb ed="R094" n="0019a10"/>亦速起速停，念念候之，故云不可故。</note></p><p xml:id="pX10p0582c1715" cb:place="inline"><note place="inline">命註曰：无明 <lb ed="X" n="0582c18"/><lb ed="R094" n="0019a11"/>虚空非暂有无，觉性何关迷悟？众生既如华起，约谁 <lb ed="X" n="0582c19"/><lb ed="R094" n="0019a12"/>更难无明？无明生死既空，何责本来成<persName>佛</persName>？空花终不 <lb ed="X" n="0582c20"/><lb ed="R094" n="0019a13"/>再起，果位何得还迷？由己度不休，见他觉性流转。若 <lb ed="X" n="0582c21"/><lb ed="R094" n="0019a14"/>如是解，顿遣三疑。</note></p> <lb ed="X" n="0582c22"/><lb ed="R094" n="0019a15"/><p xml:id="pX10p0582c2201">如山曰：谓不知华因翳有，妄执从空而生；不知迷 <lb ed="X" n="0582c23"/><lb ed="R094" n="0019a16"/>真，故妄生横翳。真能生妄，既得翳差，部不见华。闻 <lb ed="X" n="0582c24"/><lb ed="R094" n="0019a17"/>说从翳而生，又执何时更翳？以喩比来迷倒，妄见 <lb ed="X" n="0582c25"/><lb ed="R094" n="0019a18"/>轮迴。因闻普眼法门，了悟根尘淸净；闻道因除迷 <lb ed="X" n="0582c26"/><lb ed="R094" n="0019a19"/>心，故得淸净，不是新得妙门。又执早晚更迷，犹如 <lb ed="X" n="0582c27"/><lb ed="R094" n="0019a20"/>何时更翳？何以故下，谓翳不与华期，华不随翳生。 <lb ed="X" n="0582c28"/><lb ed="R094" n="0019a21"/>但翳故妄见，非花实生。二法各不相知，况一空一 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0583a" n="0583a"/> <lb ed="X" n="0583a01"/><lb ed="R094" n="0019b01"/>有？故云不相待也。纵使心迷，生死亦寂。但缘迷故， <lb ed="X" n="0583a02"/><lb ed="R094" n="0019b02"/>妄以生死。众生本自不生，幻华毕竟不起。莫将翳 <lb ed="X" n="0583a03"/><lb ed="R094" n="0019b03"/>待，莫以迷求。亦如空花下，此喩前<anchor xml:id="nkr_note_add_0583a0301" n="0583a0301"/><anchor xml:id="beg0583a0301" n="0583a0301"/>已<anchor xml:id="end0583a0301"/>含释，文易可 <lb ed="X" n="0583a04"/><lb ed="R094" n="0019b04"/>知。生死涅槃下，谓迷见生死似华起，悟得涅槃似 <lb ed="X" n="0583a05"/><lb ed="R094" n="0019b05"/>华灭。言圆觉離华離翳，则为拂生死矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583a06"/><lb ed="R094" n="0019b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583a0601">善男子！当知虚空非是暂有，亦非暂无，况复<persName>如来</persName>圆 <lb ed="X" n="0583a07"/><lb ed="R094" n="0019b07"/>觉随顺而为虚空平等本性？如销金矿，金非消有，既 <lb ed="X" n="0583a08"/><lb ed="R094" n="0019b08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0583a0801" n="0583a0801"/><anchor xml:id="beg0583a0801" n="0583a0801"/>已<anchor xml:id="end0583a0801"/>成金，不重为矿，经无穷时，金性不壞，不应说言本 <lb ed="X" n="0583a09"/><lb ed="R094" n="0019b09"/>非成就；<persName>如来</persName>圆觉亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583a10"/><lb ed="R094" n="0019b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583a1001"><note place="inline">觉于空性者，<persName>佛</persName>顶云：空生大觉中。又云：寂照含虚空。 <lb ed="X" n="0583a11"/><lb ed="R094" n="0019b11"/>复言平等者，然圆觉虽是虚空之性，而冥合不分，周 <lb ed="X" n="0583a12"/><lb ed="R094" n="0019b12"/>遍法界，无分无限，无别能依所依，故云平等。此意云： <lb ed="X" n="0583a13"/><lb ed="R094" n="0019b13"/>空在觉中，空向常寂，况觉于空性，岂增减耶？喩犹不 <lb ed="X" n="0583a14"/><lb ed="R094" n="0019b14"/>及，故云况复。後文金矿之喩，答第三难也。</note></p> <lb ed="X" n="0583a15"/><lb ed="R094" n="0019b15"/><p xml:id="pX10p0583a1501">如山曰：此言虚空世法，尙不同华起灭，况<persName>如来</persName>随 <lb ed="X" n="0583a16"/><lb ed="R094" n="0019b16"/>顺圆觉，湛然真常，是虚空之体性耶？金矿之喩，谓 <lb ed="X" n="0583a17"/><lb ed="R094" n="0019b17"/>金在矿中，消矿金现，非消始有。若因消有，消顽石 <lb ed="X" n="0583a18"/><lb ed="R094" n="0019b18"/>等，亦应得金。故知虽假炉冶销镕，金性要须本有。 <lb ed="X" n="0583a19"/><lb ed="R094" n="0019b19"/>既<anchor xml:id="nkr_note_add_0583a1901" n="0583a1901"/><anchor xml:id="beg0583a1901" n="0583a1901"/>已<anchor xml:id="end0583a1901"/>成金下，明金在矿则隐，出矿则显，隐显虽殊， <lb ed="X" n="0583a20"/><lb ed="R094" n="0019b20"/>金性本来平等，不应说言本非成就也。此盖以矿 <lb ed="X" n="0583a21"/><lb ed="R094" n="0020a01"/>喩烦恼，金喩觉性，炼出洁净，即有晶光。故曰：<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0583a22"/><lb ed="R094" n="0020a02"/>圆觉，亦复如是。<persName>世尊</persName>之意亦云：圆顿之理虽齐，迷 <lb ed="X" n="0583a23"/><lb ed="R094" n="0020a03"/>悟不妨成异。既有多生习障，还须背习显真，真显 <lb ed="X" n="0583a24"/><lb ed="R094" n="0020a04"/>则究竟淸净矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583a25"/><lb ed="R094" n="0020a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583a2501">善男子！一切<persName>如来</persName>妙圆觉心，本无菩提及与涅槃，亦 <lb ed="X" n="0583a26"/><lb ed="R094" n="0020a06"/>无成<persName>佛</persName>及不成<persName>佛</persName>，无妄轮迴。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0583b" n="0583b"/> <lb ed="X" n="0583b01"/><lb ed="R094" n="0020a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583b0101"><note place="inline">補註曰：本无菩提二句，拂总依之名也。由转烦恼生 <lb ed="X" n="0583b02"/><lb ed="R094" n="0020a08"/>死，故曰菩提涅槃。体谁即真，名因妄得。</note></p> <lb ed="X" n="0583b03"/><lb ed="R094" n="0020a09"/><p xml:id="pX10p0583b0301">如山曰：先标觉心为宗，後方拂迹者，明非断灭，但 <lb ed="X" n="0583b04"/><lb ed="R094" n="0020a10"/>離所拂，非无觉心，非无菩提。下皆双拂对待，圆觉 <lb ed="X" n="0583b05"/><lb ed="R094" n="0020a11"/>中都无此事。若有少见，则迷圆觉。故花严云：于法 <lb ed="X" n="0583b06"/><lb ed="R094" n="0020a12"/>若有见，此则未为见；若无有见者，如是乃见<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583b07"/><lb ed="R094" n="0020a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583b0701">善男子，但诸声闻所圆境界，身心语言皆悉断灭，终 <lb ed="X" n="0583b08"/><lb ed="R094" n="0020a14"/>不能至彼之亲证所现涅槃，何况能以有思惟心测 <lb ed="X" n="0583b09"/><lb ed="R094" n="0020a15"/>度<persName>如来</persName>圆觉境界！如取萤火烧<name role="" type="person">须弥山</name>，终不能著；以 <lb ed="X" n="0583b10"/><lb ed="R094" n="0020a16"/>轮迴心生轮迴见，入于<persName>如来</persName>大寂灭海，终不能至。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583b11"/><lb ed="R094" n="0020a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583b1101"><note place="inline">補註曰：身心语言，皆悉断灭，乃是沉空寂滞定。身灭 <lb ed="X" n="0583b12"/><lb ed="R094" n="0020a18"/>智者，终不能至涅槃。谓若未入灭，即有馀涅槃。若<anchor xml:id="nkr_note_add_0583b1201" n="0583b1201"/><anchor xml:id="beg0583b1201" n="0583b1201"/>已<anchor xml:id="end0583b1201"/> <lb ed="X" n="0583b13"/><lb ed="R094" n="0020a19"/>入灭，即无馀涅槃。下第二，凡心真觉时，有思惟心，种 <lb ed="X" n="0583b14"/><lb ed="R094" n="0020a20"/>种计度也。取萤烧山，擧喩也。以下显情。</note></p> <lb ed="X" n="0583b15"/><lb ed="R094" n="0020b01"/><p xml:id="pX10p0583b1501">如山曰：此云小圣真智，尙不能亲到小圣之理，况 <lb ed="X" n="0583b16"/><lb ed="R094" n="0020b02"/>凡心劣于前智，真觉又超前理，转转悬隔，何能造 <lb ed="X" n="0583b17"/><lb ed="R094" n="0020b03"/>耶？如百僚尙畏宰相，百姓岂亲天子？此正同金刚 <lb ed="X" n="0583b18"/><lb ed="R094" n="0020b04"/>经四果之人，尙无心言我证得四果，岂<persName>如来</persName>有定 <lb ed="X" n="0583b19"/><lb ed="R094" n="0020b05"/>法得阿耨菩提耶？二、擧喩显情，幷是显分别心不 <lb ed="X" n="0583b20"/><lb ed="R094" n="0020b06"/>能证觉，密讥前三种翻覆疑难。前云有思惟心，即 <lb ed="X" n="0583b21"/><lb ed="R094" n="0020b07"/>是此云以轮迴心；前云圆觉境界，即是此云大寂 <lb ed="X" n="0583b22"/><lb ed="R094" n="0020b08"/>灭海，可深照之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583b23"/><lb ed="R094" n="0020b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583b2301">是故我说一切菩萨及末世众生，先断无始轮迴根 <lb ed="X" n="0583b24"/><lb ed="R094" n="0020b10"/>本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583b25"/><lb ed="R094" n="0020b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583b2501"><note place="inline">如山曰：此试息妄心，指前未出轮<g ref="#CB06873">迴</g>等文也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0583b26"/><lb ed="R094" n="0020b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583b2601">善男子！有作思惟：从有心起，皆是六尘妄想缘气，非 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0583c" n="0583c"/> <lb ed="X" n="0583c01"/><lb ed="R094" n="0020b13"/>实心体，<anchor xml:id="nkr_note_add_0583c0101" n="0583c0101"/><anchor xml:id="beg0583c0101" n="0583c0101"/>已<anchor xml:id="end0583c0101"/>如空花。用此思惟，辨于<persName>佛</persName>境，犹如空花，复 <lb ed="X" n="0583c02"/><lb ed="R094" n="0020b14"/>结空果，辗转妄想，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583c03"/><lb ed="R094" n="0020b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583c0301"><note place="inline">補註曰：有作思惟，从有心起，是擧能起之根识。有心 <lb ed="X" n="0583c04"/><lb ed="R094" n="0020b16"/>者，识也。起者，心所也。皆是六尘妄想缘气，是擧能牵 <lb ed="X" n="0583c05"/><lb ed="R094" n="0020b17"/>之尘境，非实心体，言实心无念故也。</note></p> <lb ed="X" n="0583c06"/><lb ed="R094" n="0020b18"/><p xml:id="pX10p0583c0601">如山曰：此言纵实有思惟，思惟尙不能证觉，何况 <lb ed="X" n="0583c07"/><lb ed="R094" n="0020b19"/>此心早<anchor xml:id="nkr_note_add_0583c0701" n="0583c0701"/><anchor xml:id="beg0583c0701" n="0583c0701"/>已<anchor xml:id="end0583c0701"/>如于空花，自无其体，向上更欲求证，何 <lb ed="X" n="0583c08"/><lb ed="R094" n="0021a01"/>异空花结果？故言辗转妄想。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583c09"/><lb ed="R094" n="0021a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583c0901">善男子，虚妄浮心多诸巧见，不能成就圆觉方便，如 <lb ed="X" n="0583c10"/><lb ed="R094" n="0021a03"/>是分别非为正问。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583c11"/><lb ed="R094" n="0021a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583c1101"><note place="inline">補註曰：大段大意，总是责问者滞情，分别过患，所以 <lb ed="X" n="0583c12"/><lb ed="R094" n="0021a05"/>其中此即最观。</note></p> <lb ed="X" n="0583c13"/><lb ed="R094" n="0021a06"/><p xml:id="pX10p0583c1301">如山曰：此是因前三番之疑，便都指浮心巧见，总 <lb ed="X" n="0583c14"/><lb ed="R094" n="0021a07"/>不能证觉。末二句结问不当理。</p> <lb ed="X" n="0583c15"/><lb ed="R094" n="0021a08"/><cb:div type="other"><head>附乐普和尙浮沤歌</head> <lb ed="X" n="0583c16"/><lb ed="R094" n="0021a09"/><p xml:id="pX10p0583c1601">雲天雨落庭中水，水上漂漂见沤起。前者<anchor xml:id="nkr_note_add_0583c1601" n="0583c1601"/><anchor xml:id="beg0583c1601" n="0583c1601"/>已<anchor xml:id="end0583c1601"/>灭後 <lb ed="X" n="0583c17"/><lb ed="R094" n="0021a10"/>者生，前後相续无穷<anchor xml:id="nkr_note_add_0583c1701" n="0583c1701"/><anchor xml:id="beg0583c1701" n="0583c1701"/>已<anchor xml:id="end0583c1701"/>。本因雨滴水成沤，还缘风 <lb ed="X" n="0583c18"/><lb ed="R094" n="0021a11"/>激沤归水。不知沤水性无殊，随他转变将为异。外 <lb ed="X" n="0583c19"/><lb ed="R094" n="0021a12"/>明莹，内含虚，内外玲珑若宝珠。正在澄波看似有， <lb ed="X" n="0583c20"/><lb ed="R094" n="0021a13"/>及乎动著又如无。有无动静事难明，无相之中有 <lb ed="X" n="0583c21"/><lb ed="R094" n="0021a14"/>相形。只知沤向水中出，岂知水亦从沤生。权将沤 <lb ed="X" n="0583c22"/><lb ed="R094" n="0021a15"/>水类余身，五蕴虚攒假立人。解达蕴空沤不实，方 <lb ed="X" n="0583c23"/><lb ed="R094" n="0021a16"/>能明见本来真。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0583c24"/><lb ed="R094" n="0021a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">弥勒章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583c2401">于是弥勒菩萨在大众中，即从座起而白<persName>佛</persName>言：大悲 <lb ed="X" n="0583c25"/><lb ed="R094" n="0021a18"/><persName>世尊</persName>！若诸菩萨及末世众生，欲遊<persName>如来</persName>大寂灭海，云 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0584a" n="0584a"/> <lb ed="X" n="0584a01"/><lb ed="R094" n="0021b01"/>何当断轮迴根本？于诸轮迴有幾种姓？修<persName>佛</persName>菩提幾 <lb ed="X" n="0584a02"/><lb ed="R094" n="0021b02"/>等差别迴入尘劳？当设幾种教化方便度诸众生？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584a03"/><lb ed="R094" n="0021b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584a0301"><note place="inline">弥勒，此云慈氏，慈是其姓氏也。名<name role="" type="person">阿逸多</name>，此云无勝， <lb ed="X" n="0584a04"/><lb ed="R094" n="0021b04"/>勝德过人，故今以姓而呼，但云弥勒。由此门深究爱 <lb ed="X" n="0584a05"/><lb ed="R094" n="0021b05"/>根，荡除细惑，所以五性修证，皆属轮<g ref="#CB06873">迴</g>。弥勒是等觉 <lb ed="X" n="0584a06"/><lb ed="R094" n="0021b06"/>菩萨一生補处，表除微细惑习，即得正觉圆明。</note></p> <lb ed="X" n="0584a07"/><lb ed="R094" n="0021b07"/><p xml:id="pX10p0584a0701">如山曰大寂灭海，谓大般涅槃具足之德，能运大 <lb ed="X" n="0584a08"/><lb ed="R094" n="0021b08"/>義体用深廣，故如海也。前云先断无始轮迴根本， <lb ed="X" n="0584a09"/><lb ed="R094" n="0021b09"/>今当云何断之？前云种种取捨皆是轮迴，未审有 <lb ed="X" n="0584a10"/><lb ed="R094" n="0021b10"/>幾种姓？修<persName>佛</persName>下。问修悲智方便。谓法门无边誓愿 <lb ed="X" n="0584a11"/><lb ed="R094" n="0021b11"/>学，即从假入空成大智；众生无边誓愿度故，即从 <lb ed="X" n="0584a12"/><lb ed="R094" n="0021b12"/>空入假成大悲。惑病既多方药非一，若无方便少 <lb ed="X" n="0584a13"/><lb ed="R094" n="0021b13"/>汤添冰，恐落<anchor xml:id="nkr_note_orig_0584001" n="0584001"/>受见大悲，故须问也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584a14"/><lb ed="R094" n="0021b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584a1401">尔时，<persName>世尊</persName>告弥勒菩萨：善男子！一切众生从无始际， <lb ed="X" n="0584a15"/><lb ed="R094" n="0021b15"/>由有种种恩爱、贪欲，故有轮迴。若诸世界一切种姓， <lb ed="X" n="0584a16"/><lb ed="R094" n="0021b16"/>卵生、胎生、湿生、化生，皆因婬欲而正性命，当知轮迴 <lb ed="X" n="0584a17"/><lb ed="R094" n="0021b17"/>爱为根本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584a18"/><lb ed="R094" n="0021b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584a1801"><note place="inline">補註曰：恩爱贪欲，言种种者，或天属之恩，如父母等。 <lb ed="X" n="0584a19"/><lb ed="R094" n="0021b19"/>或感事之恩，如得<anchor xml:id="nkr_note_add_0584a1901" n="0584a1901"/><anchor xml:id="beg0584a1901" n="0584a1901"/>惠赍<anchor xml:id="end0584a1901"/>等。或任运生爱，即自身及名 <lb ed="X" n="0584a20"/><lb ed="R094" n="0021b20"/>利色味六亲等。或因敬成爱，因恩成爱。或因爱结恩。 <lb ed="X" n="0584a21"/><lb ed="R094" n="0022a01"/>婬谓耽染爱著，<anchor xml:id="nkr_note_add_0584a2101" n="0584a2101"/><anchor xml:id="beg0584a2101" n="0584a2101"/>但<anchor xml:id="end0584a2101"/>是情染，总得名婬。纵使化生，亦 <lb ed="X" n="0584a22"/><lb ed="R094" n="0022a02"/>依业染。</note></p> <lb ed="X" n="0584a23"/><lb ed="R094" n="0022a03"/><p xml:id="pX10p0584a2301">如山曰：能贪之爱，是轮迴之本。首楞云：流爱为种， <lb ed="X" n="0584a24"/><lb ed="R094" n="0022a04"/>纳想为胎。交媾发生，吸引同业。以是因缘，故有生 <lb ed="X" n="0584a25"/><lb ed="R094" n="0022a05"/>死。又涅槃云：因爱生忧，因爱生怖。若離贪爱，何忧 <lb ed="X" n="0584a26"/><lb ed="R094" n="0022a06"/>何怖？又<persName>佛</persName>名经云：有爱则生，爱尽则灭。故知生死， <lb ed="X" n="0584a27"/><lb ed="R094" n="0022a07"/>贪爱为本。先令断者，如树除根等。谓由于五欲，引 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0584b" n="0584b"/> <lb ed="X" n="0584b01"/><lb ed="R094" n="0022a08"/>起爱心，能令众生生死不绝。诸世界一切种姓，卵 <lb ed="X" n="0584b02"/><lb ed="R094" n="0022a09"/>湿胎形，心染气传，难具分析。受性禀命，莫不由之。 <lb ed="X" n="0584b03"/><lb ed="R094" n="0022a10"/>既性命婬，婬复由爱。故云爱为根本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584b04"/><lb ed="R094" n="0022a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584b0401">由有诸欲，助发爱性。是故能令，生死相续。欲因爱生， <lb ed="X" n="0584b05"/><lb ed="R094" n="0022a12"/>命因欲有。众生爱命，还依欲本。爱欲为因，爱命为果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584b06"/><lb ed="R094" n="0022a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584b0601"><note place="inline">肇论云：众生所以久流转者，皆由著欲故也。若欲止 <lb ed="X" n="0584b07"/><lb ed="R094" n="0022a14"/>于心，则无复生死。潜神玄默，与虚空合其德，是名涅 <lb ed="X" n="0584b08"/><lb ed="R094" n="0022a15"/>槃。</note></p> <lb ed="X" n="0584b09"/><lb ed="R094" n="0022a16"/><p xml:id="pX10p0584b0901">宗密曰：由外尘欲牵起爱心，亦由爱心贪著于欲， <lb ed="X" n="0584b10"/><lb ed="R094" n="0022a17"/>贪欲故造业，造业故受报，由此生死不断。欲谓贪 <lb ed="X" n="0584b11"/><lb ed="R094" n="0022a18"/>婬，命谓身命，无爱欲则不生，无欲身则不有。当知 <lb ed="X" n="0584b12"/><lb ed="R094" n="0022a19"/>欲因爱有，身因欲生，既有此身，还生于爱，由爱身 <lb ed="X" n="0584b13"/><lb ed="R094" n="0022b01"/>故，还为欲因，复感未来生死果报，如是辗转相续 <lb ed="X" n="0584b14"/><lb ed="R094" n="0022b02"/>无穷。四、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0584002" n="0584002"/>起诸业报。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584b15"/><lb ed="R094" n="0022b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584b1501">由于欲境起诸违顺，境背爱心而生憎嫉，造种种业 <lb ed="X" n="0584b16"/><lb ed="R094" n="0022b04"/>知欲可厌，爱厌业道捨恶乐善，复现天人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584b17"/><lb ed="R094" n="0022b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584b1701"><note place="inline">宗密曰：种种业者，十不善等也。捨恶乐善，谓由爱欲 <lb ed="X" n="0584b18"/><lb ed="R094" n="0022b06"/>故造恶，今之欲可厌，故捨十恶乐十善也。</note></p> <lb ed="X" n="0584b19"/><lb ed="R094" n="0022b07"/><p xml:id="pX10p0584b1901">如山曰：由爱彼境，境不顺心，便生热恼憎嫉。憎嫉 <lb ed="X" n="0584b20"/><lb ed="R094" n="0022b08"/>故起嗔，嗔故杀害逼恼，打骂凌辱，种种恶业，从此 <lb ed="X" n="0584b21"/><lb ed="R094" n="0022b09"/>便兴。知爱欲心，是恶道因。于彼欲境，深生厌離。怖 <lb ed="X" n="0584b22"/><lb ed="R094" n="0022b10"/>彼恶道，不造恶因。于離恶法门，深生爱乐。捨恶乐 <lb ed="X" n="0584b23"/><lb ed="R094" n="0022b11"/>善，复现天人得乐报也。花严云：十善业道，是人天 <lb ed="X" n="0584b24"/><lb ed="R094" n="0022b12"/>受生因。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584b25"/><lb ed="R094" n="0022b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584b2501">又知诸爱可厌恶故，弃爱乐捨，还滋爱本，便现有为 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0584c" n="0584c"/> <lb ed="X" n="0584c01"/><lb ed="R094" n="0022b14"/>增上善果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584c02"/><lb ed="R094" n="0022b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584c0201"><note place="inline">補註曰：上善果，谓二界殊勝依正二报也。</note></p> <lb ed="X" n="0584c03"/><lb ed="R094" n="0022b16"/><p xml:id="pX10p0584c0301">如山曰：知其爱恶爱善，俱未免苦，弃彼爱心，乐修 <lb ed="X" n="0584c04"/><lb ed="R094" n="0022b17"/>捨法。捨法即四禅八定，而不知乐捨之心，还同彼 <lb ed="X" n="0584c05"/><lb ed="R094" n="0022b18"/>爱，故云还滋爱本。由于欲界修得此定，各随其地 <lb ed="X" n="0584c06"/><lb ed="R094" n="0022b19"/>而生彼天，故曰增上善果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584c07"/><lb ed="R094" n="0023a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584c0701">皆轮迴故，不成圣道。是故众生欲脱生死，免诸轮迴， <lb ed="X" n="0584c08"/><lb ed="R094" n="0023a02"/>先断贪欲及除爱渴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584c09"/><lb ed="R094" n="0023a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584c0901"><note place="inline">远公报应论云：夫事起必由其心，报应必由于事。是 <lb ed="X" n="0584c10"/><lb ed="R094" n="0023a04"/>故自报以观事，而事可变；擧事以责心，而心可及。渴 <lb ed="X" n="0584c11"/><lb ed="R094" n="0023a05"/>者，喩其至切。</note></p> <lb ed="X" n="0584c12"/><lb ed="R094" n="0023a06"/><p xml:id="pX10p0584c1201">如山曰：既知生死皆由贪爱，故欲脱生死，先断贪 <lb ed="X" n="0584c13"/><lb ed="R094" n="0023a07"/>爱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584c14"/><lb ed="R094" n="0023a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584c1401">善男子！一切众生由本贪欲发挥无明，显出五性差 <lb ed="X" n="0584c15"/><lb ed="R094" n="0023a09"/>别不等，依二种障而现深浅。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584c16"/><lb ed="R094" n="0023a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584c1601"><note place="inline">楞伽云：随说彼而成，皆名教熏起。</note></p> <lb ed="X" n="0584c17"/><lb ed="R094" n="0023a11"/><p xml:id="pX10p0584c1701">宗密曰：厌恶乐善，三乘教熏，积习既深，遂成别性。 <lb ed="X" n="0584c18"/><lb ed="R094" n="0023a12"/>若遇邪师教者，则于人法二我极为坚执，名之为 <lb ed="X" n="0584c19"/><lb ed="R094" n="0023a13"/>深。若遇二乘人说人空理，于法虽未離愚，于人<anchor xml:id="nkr_note_add_0584c1901" n="0584c1901"/><anchor xml:id="beg0584c1901" n="0584c1901"/>已<anchor xml:id="end0584c1901"/> <lb ed="X" n="0584c20"/><lb ed="R094" n="0023a14"/>无坚执，对前为浅。若遇菩萨及<persName>佛</persName>，深浅相望可知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584c21"/><lb ed="R094" n="0023a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584c2101">云何二障？一者、理障，碍正知见；二者、事障，续诸生死。 <lb ed="X" n="0584c22"/><lb ed="R094" n="0023a16"/>云何五性？善男子，若此二障未得断灭，名未成<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0584c23"/><lb ed="R094" n="0023a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584c2301"><note place="inline">補註曰：是心从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0584c2301" n="0584c2301"/><anchor xml:id="beg0584c2301" n="0584c2301"/>已<anchor xml:id="end0584c2301"/>来，自性淸净。以不达一法界故， <lb ed="X" n="0584c24"/><lb ed="R094" n="0023a18"/>心不相应，忽然念起，名为无明。心为无明所染，有其 <lb ed="X" n="0584c25"/><lb ed="R094" n="0023a19"/>染心。染心義者，名烦恼碍等。</note></p> <lb ed="X" n="0584c26"/><lb ed="R094" n="0023a20"/><p xml:id="pX10p0584c2601">如山曰：理障，根本无明也。不达法界性相，是碍正 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0585a" n="0585a"/> <lb ed="X" n="0585a01"/><lb ed="R094" n="0023b01"/>知见義故。事障，六种染心也。三细乃至起业受报， <lb ed="X" n="0585a02"/><lb ed="R094" n="0023b02"/>是续生死義故。发心修证，约断二障，故成五性。此 <lb ed="X" n="0585a03"/><lb ed="R094" n="0023b03"/>都不断，故非五数。亦未发心遇教，故言未熏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585a04"/><lb ed="R094" n="0023b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585a0401">若诸众生冰捨贪欲，先除事障未断理障，但能悟入 <lb ed="X" n="0585a05"/><lb ed="R094" n="0023b05"/>声闻缘觉，未能显住菩萨境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585a06"/><lb ed="R094" n="0023b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585a0601"><note place="inline">宗密曰：知生死苦，止息攀缘，故云除事，其实未能除 <lb ed="X" n="0585a07"/><lb ed="R094" n="0023b07"/>三细也。</note></p><p xml:id="pX10p0585a0704" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：障有事理，执有人法。今唯断于前， <lb ed="X" n="0585a08"/><lb ed="R094" n="0023b08"/>故云<anchor xml:id="nkr_note_add_0585a0801" n="0585a0801"/><anchor xml:id="beg0585a0801" n="0585a0801"/>但<anchor xml:id="end0585a0801"/>能悟入声闻缘觉。</note></p> <lb ed="X" n="0585a09"/><lb ed="R094" n="0023b09"/><p xml:id="pX10p0585a0901">如山曰：不先悟理，但先除事，是以仅能悟入声闻 <lb ed="X" n="0585a10"/><lb ed="R094" n="0023b10"/>缘觉，未能显住<persName>佛</persName>界也。此犹至长者之客，仅在後 <lb ed="X" n="0585a11"/><lb ed="R094" n="0023b11"/>园除粪，止宿草庵，未敢当堂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585a12"/><lb ed="R094" n="0023b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585a1201">善男子！若诸末世一切众生，欲泛<persName>如来</persName>大圆觉海，先 <lb ed="X" n="0585a13"/><lb ed="R094" n="0023b13"/>当发愿渐断诸障，障尽愿满，便登解脱淸净法殿，证 <lb ed="X" n="0585a14"/><lb ed="R094" n="0023b14"/>大圆觉妙莊严域。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585a15"/><lb ed="R094" n="0023b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585a1501"><note place="inline">補註曰：妙莊严域，谓愿满则触目对境，一切诸法无 <lb ed="X" n="0585a16"/><lb ed="R094" n="0023b16"/>非圆觉，故曰妙莊严域，谓疆域。</note></p> <lb ed="X" n="0585a17"/><lb ed="R094" n="0023b17"/><p xml:id="pX10p0585a1701">如山曰：理虽顿悟其空，事乃渐除方尽。障尽则行 <lb ed="X" n="0585a18"/><lb ed="R094" n="0023b18"/>住坐卧，一切时中，触向无非解脱，故以淸净法殿 <lb ed="X" n="0585a19"/><lb ed="R094" n="0023b19"/>喩之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585a20"/><lb ed="R094" n="0024a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淸净慧章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585a2001">于是淸净慧菩萨在大众中，即从座起而白<persName>佛</persName>言：大 <lb ed="X" n="0585a21"/><lb ed="R094" n="0024a02"/>悲<persName>世尊</persName>！一切众生及诸菩萨、<persName>如来</persName><persName>世尊</persName>，所证所得云 <lb ed="X" n="0585a22"/><lb ed="R094" n="0024a03"/>何差别？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585a23"/><lb ed="R094" n="0024a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585a2301"><note place="inline">淸净慧，表在此门修证地位因果相中，而智慧不住 <lb ed="X" n="0585a24"/><lb ed="R094" n="0024a05"/>不著，虚心忘相，不为行位差别之相所染。</note></p> <lb ed="X" n="0585a25"/><lb ed="R094" n="0024a06"/><p xml:id="pX10p0585a2501">如山曰：擧所证觉性，问能证位德。觉心一味，因果 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0585b" n="0585b"/> <lb ed="X" n="0585b01"/><lb ed="R094" n="0024a07"/>阶差，二義常乖，故须起问。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585b02"/><lb ed="R094" n="0024a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585b0201">尔时，<persName>世尊</persName>告淸净慧菩萨言：善男子！圆觉自性非性 <lb ed="X" n="0585b03"/><lb ed="R094" n="0024a09"/>性有，循诸性起无取无证，于实相中实无菩萨及诸 <lb ed="X" n="0585b04"/><lb ed="R094" n="0024a10"/>众生。何以故？菩萨众生皆是幻化，幻化灭故无取证 <lb ed="X" n="0585b05"/><lb ed="R094" n="0024a11"/>者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585b06"/><lb ed="R094" n="0024a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585b0601"><note place="inline">此节明圆觉无证</note>。</p><p xml:id="pX10p0585b0608" cb:place="inline"><note place="inline">如山曰：全觉性起，故法身不增 <lb ed="X" n="0585b07"/><lb ed="R094" n="0024a13"/>不减。经云：法身流转五道，名曰众生。</note></p> <lb ed="X" n="0585b08"/><lb ed="R094" n="0024a14"/><p xml:id="pX10p0585b0801">宗密曰：非性，谓非前五性及贪爱等轮迴差别之 <lb ed="X" n="0585b09"/><lb ed="R094" n="0024a15"/>性。性有，谓前差别性皆有圆觉也。圆觉不守自性， <lb ed="X" n="0585b10"/><lb ed="R094" n="0024a16"/>随缘遍诸差别之性，诸性起时，全觉性起。无取无 <lb ed="X" n="0585b11"/><lb ed="R094" n="0024a17"/>证，谓非当情之境也。约有幻垢，名为菩萨，故无取 <lb ed="X" n="0585b12"/><lb ed="R094" n="0024a18"/>证。然前轮迴及此修证皆云无者，前似岸移，此如 <lb ed="X" n="0585b13"/><lb ed="R094" n="0024a19"/>境<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585001" n="0585001"/>象。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585b14"/><lb ed="R094" n="0024b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585b1401">譬如眼根不自见眼，性自平等无平等者。众生迷倒 <lb ed="X" n="0585b15"/><lb ed="R094" n="0024b02"/>未能除灭一切幻化，于灭未灭妄功用中便显差别。 <lb ed="X" n="0585b16"/><lb ed="R094" n="0024b03"/>若得<persName>如来</persName>寂灭随顺，实无寂灭及寂灭者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585b17"/><lb ed="R094" n="0024b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585b1701"><note place="inline">補註曰：实无寂灭及寂灭者，谓心性離念，本无生灭。 <lb ed="X" n="0585b18"/><lb ed="R094" n="0024b05"/>良由无明迷自真<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585002" n="0585002"/>〔礼〕，鼓动起念，能令心<anchor xml:id="note_star_2" n="0585002" type="star"/>〔礼〕生住异灭， <lb ed="X" n="0585b19"/><lb ed="R094" n="0024b06"/>从细至粗，微著不同，先後际异。先际最微，名为灭相。 <lb ed="X" n="0585b20"/><lb ed="R094" n="0024b07"/>中间二三，名住异相。後际最粗，名为灭相。今因本觉 <lb ed="X" n="0585b21"/><lb ed="R094" n="0024b08"/>不思義熏力，起厌求心。又因真如所流，闻熏教去，熏 <lb ed="X" n="0585b22"/><lb ed="R094" n="0024b09"/>于本觉，益性解力，损无明能，渐向心源，始息灭相，终 <lb ed="X" n="0585b23"/><lb ed="R094" n="0024b10"/>息生相，朗然大悟，觉了心源，本无所动。</note></p> <lb ed="X" n="0585b24"/><lb ed="R094" n="0024b11"/><p xml:id="pX10p0585b2401">如山曰：夫眼能见一切，唯不能自见眼根。又如眼 <lb ed="X" n="0585b25"/><lb ed="R094" n="0024b12"/>光照瞩物时，境则万差，见即是一，故云平等。<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b2501" n="0585b2501"/><anchor xml:id="beg0585b2501" n="0585b2501"/>但<anchor xml:id="end0585b2501"/>约 <lb ed="X" n="0585b26"/><lb ed="R094" n="0024b13"/>于凡圣无分别勝劣之心，说平等義，亦无有能作 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0585c" n="0585c"/> <lb ed="X" n="0585c01"/><lb ed="R094" n="0024b14"/>平等之者。众生若无迷惑顚倒，则无差别之義矣。 <lb ed="X" n="0585c02"/><lb ed="R094" n="0024b15"/>未能除灭一切幻化，谓执之为实也。于灭未灭，谓 <lb ed="X" n="0585c03"/><lb ed="R094" n="0024b16"/>障习渐尽，如一分尘尽，一分境<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585003" n="0585003"/>明也。妄功用中，谓 <lb ed="X" n="0585c04"/><lb ed="R094" n="0024b17"/>圆明证悟，始知烦恼本无，则见能断智慧功用，亦 <lb ed="X" n="0585c05"/><lb ed="R094" n="0024b18"/>是虚妄也。便显差别，正是总标德位也。<persName>如来</persName>寂灭， <lb ed="X" n="0585c06"/><lb ed="R094" n="0024b19"/>诸<persName>佛</persName>同证此理故也。随，与本相应也。顺，无乖也。非 <lb ed="X" n="0585c07"/><lb ed="R094" n="0024b20"/>谓起心别求寂灭也。实无寂灭及寂灭者，无能所 <lb ed="X" n="0585c08"/><lb ed="R094" n="0025a01"/>也。意明心念不生，不见有寂灭之法，亦无能寂灭 <lb ed="X" n="0585c09"/><lb ed="R094" n="0025a02"/>者，灭之令寂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585c10"/><lb ed="R094" n="0025a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585c1001">善男子！一切众生从无始来，由妄想我及爱我者，曾 <lb ed="X" n="0585c11"/><lb ed="R094" n="0025a04"/>不自知念念生灭，故起憎爱，耽著五欲。若遇善友，教 <lb ed="X" n="0585c12"/><lb ed="R094" n="0025a05"/>令开悟净圆觉性，发明起灭，即知此生性自劳虑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585c13"/><lb ed="R094" n="0025a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585c1301"><note place="inline">念念生灭，即净名经云：是身如电，念念不住是也。论 <lb ed="X" n="0585c14"/><lb ed="R094" n="0025a07"/>云：一切众生不名为觉，以从本来念念相续，故说无 <lb ed="X" n="0585c15"/><lb ed="R094" n="0025a08"/>始无明。</note></p><p xml:id="pX10p0585c1504" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：发明起灭，谓迷时即起灭。妄念是 <lb ed="X" n="0585c16"/><lb ed="R094" n="0025a09"/>我，故妄念不自见，于妄念如眼不自见。今既开悟，心 <lb ed="X" n="0585c17"/><lb ed="R094" n="0025a10"/>冥真觉，不以妄念为我，故以冥真之慧，照于起灭之念。</note></p> <lb ed="X" n="0585c18"/><lb ed="R094" n="0025a11"/><p xml:id="pX10p0585c1801">如山曰：我体元无，妄想为有。四生九类，无不皆然。 <lb ed="X" n="0585c19"/><lb ed="R094" n="0025a12"/>由妄想我，即所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585004" n="0585004"/>执也。及爱我者，即所执也。我见本 <lb ed="X" n="0585c20"/><lb ed="R094" n="0025a13"/>无，唯心故有。心既念念无常，我亦念念生灭。由执 <lb ed="X" n="0585c21"/><lb ed="R094" n="0025a14"/>我故，顺我则爱，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585005" n="0585005"/>迷我则憎，故著五欲。若遇善友，教 <lb ed="X" n="0585c22"/><lb ed="R094" n="0025a15"/>令开悟，即闻熏也。净圆觉性，即内熏也。慧照朗然， <lb ed="X" n="0585c23"/><lb ed="R094" n="0025a16"/>显发心性，无始妄习，一时悟现。如寤时觉梦，即知 <lb ed="X" n="0585c24"/><lb ed="R094" n="0025a17"/>迷性之时，性即起灭，妄念还自劳役，心虑千营万 <lb ed="X" n="0585c25"/><lb ed="R094" n="0025a18"/>计，念念不停也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0586a" n="0586a"/> <lb ed="X" n="0586a01"/><lb ed="R094" n="0025a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586a0101">若复有人劳虑永断得法界净，即彼净解为自障碍， <lb ed="X" n="0586a02"/><lb ed="R094" n="0025a20"/>故于圆觉而不自在，此名凡夫随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586a03"/><lb ed="R094" n="0025b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586a0301"><note place="inline">補註曰：法界淸净，谓若理法界，则法界体中绝诸劳 <lb ed="X" n="0586a04"/><lb ed="R094" n="0025b02"/>虑，尘境不生，名之为净。若事法界，则分别念虑之心， <lb ed="X" n="0586a05"/><lb ed="R094" n="0025b03"/>差别尘境之法，十八界等当<anchor xml:id="nkr_note_orig_0586001" n="0586001"/>〔礼〕不生，名之为净。</note></p> <lb ed="X" n="0586a06"/><lb ed="R094" n="0025b04"/><p xml:id="pX10p0586a0601">如山曰：劳虑永断，绝相作之心也。法界净秽，皆由 <lb ed="X" n="0586a07"/><lb ed="R094" n="0025b05"/>自心。心秽则秽，心净则净。于彼净时，心生爱著，于 <lb ed="X" n="0586a08"/><lb ed="R094" n="0025b06"/>净起净，名为净解。繫心在净，故成障碍。非外尘所 <lb ed="X" n="0586a09"/><lb ed="R094" n="0025b07"/>扰，故言自碍。证觉之相，作意于觉，故于圆觉而不 <lb ed="X" n="0586a10"/><lb ed="R094" n="0025b08"/>自在。觉于念异，念无异相，故名凡夫随顺觉性也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586a11"/><lb ed="R094" n="0025b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586a1101">善男子！一切菩萨见解为碍，虽断解碍由住见觉，觉 <lb ed="X" n="0586a12"/><lb ed="R094" n="0025b10"/>碍为碍而不自在，此名菩萨未入地者随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586a13"/><lb ed="R094" n="0025b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586a1301"><note place="inline">補註曰：前名凡夫结成信位也。二贤位论，寄息于异 <lb ed="X" n="0586a14"/><lb ed="R094" n="0025b12"/>相。此名菩萨结成贤位论，寄息于住相。</note></p> <lb ed="X" n="0586a15"/><lb ed="R094" n="0025b13"/><p xml:id="pX10p0586a1501">如山曰：见解为碍，见前净解之碍也。是嗫前位，以 <lb ed="X" n="0586a16"/><lb ed="R094" n="0025b14"/>辨此位之相，即觉于异念也。虽断解碍，起前位也。 <lb ed="X" n="0586a17"/><lb ed="R094" n="0025b15"/>言虽者，预显劣後念，无异相等也。犹住见觉证觉 <lb ed="X" n="0586a18"/><lb ed="R094" n="0025b16"/>之相，劣于登地，所觉是碍，故能觉亦碍，此则将碍 <lb ed="X" n="0586a19"/><lb ed="R094" n="0025b17"/>除碍，故不自在，此名菩萨觉于念住，念无住相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586a20"/><lb ed="R094" n="0025b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586a2001">善男子！有照、有觉，俱名障碍。是故，菩萨常觉不住，照 <lb ed="X" n="0586a21"/><lb ed="R094" n="0025b19"/>与照者同时寂灭。譬如有人自断其首，首<anchor xml:id="nkr_note_add_0586a2101" n="0586a2101"/><anchor xml:id="beg0586a2101" n="0586a2101"/>已<anchor xml:id="end0586a2101"/>断故，无 <lb ed="X" n="0586a22"/><lb ed="R094" n="0026a01"/>能断者，则以碍心自灭诸碍；碍<anchor xml:id="nkr_note_add_0586a2201" n="0586a2201"/><anchor xml:id="beg0586a2201" n="0586a2201"/>已<anchor xml:id="end0586a2201"/>断灭，无灭碍者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586a23"/><lb ed="R094" n="0026a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586a2301"><note place="inline">補註曰：常觉不住三句，明证相也。谓以智证理，理智 <lb ed="X" n="0586a24"/><lb ed="R094" n="0026a03"/>冥符，如日合空，如珠自照。<anchor xml:id="nkr_note_add_0586a2401" n="0586a2401"/><anchor xml:id="beg0586a2401" n="0586a2401"/>但<anchor xml:id="end0586a2401"/>是本觉显现，非能所故。</note></p> <lb ed="X" n="0586a25"/><lb ed="R094" n="0026a04"/><p xml:id="pX10p0586a2501">宗密曰：有照，信中净解也。有觉，贤位中觉碍之觉 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0586b" n="0586b"/> <lb ed="X" n="0586b01"/><lb ed="R094" n="0026a05"/>也。俱名障碍，正显前非也。常觉不住，照与照者，同 <lb ed="X" n="0586b02"/><lb ed="R094" n="0026a06"/>时寂灭，能所契合也。此则念无住相，觉住相无，如 <lb ed="X" n="0586b03"/><lb ed="R094" n="0026a07"/>把刀剑，自断其头。头未落时，即无能断之義。头若 <lb ed="X" n="0586b04"/><lb ed="R094" n="0026a08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0586b0401" n="0586b0401"/><anchor xml:id="beg0586b0401" n="0586b0401"/>已<anchor xml:id="end0586b0401"/>落，复无能断之人，则以觉碍之觉自灭。所觉之 <lb ed="X" n="0586b05"/><lb ed="R094" n="0026a09"/>碍，碍<anchor xml:id="nkr_note_add_0586b0501" n="0586b0501"/><anchor xml:id="beg0586b0501" n="0586b0501"/>已<anchor xml:id="end0586b0501"/>断灭。无灭碍者，如火出木尽，烟灭<g ref="#CB01926">灰</g>飞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586b06"/><lb ed="R094" n="0026a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586b0601">修多罗教如标月指，若复见月，了知所标毕竟非月； <lb ed="X" n="0586b07"/><lb ed="R094" n="0026a11"/>一切<persName>如来</persName>种种言说开示菩萨亦复如是。此名菩萨 <lb ed="X" n="0586b08"/><lb ed="R094" n="0026a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0586b0801" n="0586b0801"/><anchor xml:id="beg0586b0801" n="0586b0801"/>已<anchor xml:id="end0586b0801"/>入地者随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586b09"/><lb ed="R094" n="0026a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586b0901"><note place="inline">苏子由曰：如标指月，盖昔人筌罤之喩。補註曰：此名 <lb ed="X" n="0586b10"/><lb ed="R094" n="0026a14"/>不住教也。谓地前未证真理，难忘言教。登地证理不 <lb ed="X" n="0586b11"/><lb ed="R094" n="0026a15"/>住，名言不住，故名真解教。故花严初地文云：得经论 <lb ed="X" n="0586b12"/><lb ed="R094" n="0026a16"/>智。</note></p> <lb ed="X" n="0586b13"/><lb ed="R094" n="0026a17"/><p xml:id="pX10p0586b1301">如山曰：设言象在于得意，无言象而倒惑，执言象 <lb ed="X" n="0586b14"/><lb ed="R094" n="0026a18"/>而迷真，故以标月之指喩于言教，谓见月须藉指 <lb ed="X" n="0586b15"/><lb ed="R094" n="0026a19"/>端，悟心须假<persName>佛</persName>教。因指见月，见月忘指；因教筌心， <lb ed="X" n="0586b16"/><lb ed="R094" n="0026a20"/>悟心忘教。存指则失真月，执教则失本心，意令证 <lb ed="X" n="0586b17"/><lb ed="R094" n="0026b01"/>实忘标，故云毕竟非月。一切<persName>如来</persName>下，明诸<persName>佛</persName>同以 <lb ed="X" n="0586b18"/><lb ed="R094" n="0026b02"/>言筌显理。此名菩萨下，论寄息于生相。文云：如菩 <lb ed="X" n="0586b19"/><lb ed="R094" n="0026b03"/>萨地尽，满足方便，一念相应，觉心初起，心无初相， <lb ed="X" n="0586b20"/><lb ed="R094" n="0026b04"/>以远離微细念故，得见心性，心即常住，名究竟觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586b21"/><lb ed="R094" n="0026b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586b2101">善男子！一切障碍即究竟觉，得念、失念无非解脱，成 <lb ed="X" n="0586b22"/><lb ed="R094" n="0026b06"/>法、破法皆名涅槃，智慧、愚痴通为般若。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586b23"/><lb ed="R094" n="0026b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586b2301"><note place="inline">補註曰：一切障碍，总标也。谓智明圆觉，无分别心。故 <lb ed="X" n="0586b24"/><lb ed="R094" n="0026b08"/>下列十对法，皆同真实，即论中见性常住等也。得念 <lb ed="X" n="0586b25"/><lb ed="R094" n="0026b09"/>下，一言识智对，二言成破对，三言愚智对。</note></p> <lb ed="X" n="0586b26"/><lb ed="R094" n="0026b10"/><p xml:id="pX10p0586b2601">如山曰：若见有障可断，断<anchor xml:id="nkr_note_add_0586b2601" n="0586b2601"/><anchor xml:id="beg0586b2601" n="0586b2601"/>已<anchor xml:id="end0586b2601"/>名觉。觉非究竟，故障 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0586c" n="0586c"/> <lb ed="X" n="0586c01"/><lb ed="R094" n="0026b11"/>碍即觉，方究竟矣。得念失念二句，谓无念则得其 <lb ed="X" n="0586c02"/><lb ed="R094" n="0026b12"/>正念，有念则为失念。故论中说觉则離念，念则不 <lb ed="X" n="0586c03"/><lb ed="R094" n="0026b13"/>觉等。今明念本自空，原是无念，故皆解脱。众缘相 <lb ed="X" n="0586c04"/><lb ed="R094" n="0026b14"/>会曰成，缘離曰破。又进修曰成，毁谤为破。缘无自 <lb ed="X" n="0586c05"/><lb ed="R094" n="0026b15"/>性，成破一如，故皆涅槃。智慧愚痴二句，即大宝积 <lb ed="X" n="0586c06"/><lb ed="R094" n="0026b16"/>所云：痴从分别生，分别亦非有。痴性与<persName>佛</persName>性，平等 <lb ed="X" n="0586c07"/><lb ed="R094" n="0026b17"/>无差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586c08"/><lb ed="R094" n="0026b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586c0801">菩萨外道所成就法同是菩提，无明真如无异境界， <lb ed="X" n="0586c09"/><lb ed="R094" n="0026b19"/>诸戒定慧及婬怒痴俱是梵行，众生国土同一法性， <lb ed="X" n="0586c10"/><lb ed="R094" n="0027a01"/>地狱天宫皆为净土，有性无性齐成<persName>佛</persName>道，一切烦恼 <lb ed="X" n="0586c11"/><lb ed="R094" n="0027a02"/>毕竟解脱，法界海慧照了诸相犹如虚空，此名<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0586c12"/><lb ed="R094" n="0027a03"/>随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586c13"/><lb ed="R094" n="0027a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586c1301"><note place="inline">補註曰：菩萨三句，连上即看，为第四言邪正对，五言 <lb ed="X" n="0586c14"/><lb ed="R094" n="0027a05"/>真妄对，六言染净对，七言依正对，八言苦乐对，九言 <lb ed="X" n="0586c15"/><lb ed="R094" n="0027a06"/>有性无性对，十言结解对。</note></p><p xml:id="pX10p0586c1511" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：<persName>如来</persName>乃忘心顿 <lb ed="X" n="0586c16"/><lb ed="R094" n="0027a07"/>证也。前由普示教门，就機说有深浅。今恐存分别，则 <lb ed="X" n="0586c17"/><lb ed="R094" n="0027a08"/>悟入无期。故示圆顿，安心于觉，成真随顺。前是随相， <lb ed="X" n="0586c18"/><lb ed="R094" n="0027a09"/>亦如花严先说差别位地因果，後以平等因果融之。 <lb ed="X" n="0586c19"/><lb ed="R094" n="0027a10"/>即差别中之平等，平等中之差别。此中意趣，正同彼 <lb ed="X" n="0586c20"/><lb ed="R094" n="0027a11"/>也。</note></p><p xml:id="pX10p0586c2002" cb:place="inline"><note place="inline">李舟天堂地狱偈云：天堂无则<anchor xml:id="nkr_note_add_0586c2001" n="0586c2001"/><anchor xml:id="beg0586c2001" n="0586c2001"/>已<anchor xml:id="end0586c2001"/>，有则君子登。 <lb ed="X" n="0586c21"/><lb ed="R094" n="0027a12"/>地狱无则<anchor xml:id="nkr_note_add_0586c2101" n="0586c2101"/><anchor xml:id="beg0586c2101" n="0586c2101"/>已<anchor xml:id="end0586c2101"/>，有则小人入。</note></p> <lb ed="X" n="0586c22"/><lb ed="R094" n="0027a13"/><p xml:id="pX10p0586c2201">如山曰：所成就法二句，即思益所云：住正道者，不 <lb ed="X" n="0586c23"/><lb ed="R094" n="0027a14"/>分别是邪是正。无明真如二句，即涅槃所云：无明 <lb ed="X" n="0586c24"/><lb ed="R094" n="0027a15"/>本际，性本解脱。古德云：迷则真如是妄想，悟则妄 <lb ed="X" n="0586c25"/><lb ed="R094" n="0027a16"/>想是真如。诸戒念三句，即无行经所云：贪欲即是 <lb ed="X" n="0586c26"/><lb ed="R094" n="0027a17"/>道，慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0586002" n="0586002"/>痴亦复然，如是三事中，有无尘<persName>佛</persName>之道。众生 <lb ed="X" n="0586c27"/><lb ed="R094" n="0027a18"/>二句，即涅槃所云：我以<persName>佛</persName>眼，遍观三界，有情无情， <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0587a" n="0587a"/> <lb ed="X" n="0587a01"/><lb ed="R094" n="0027a19"/>一切人法，悉皆究竟。究竟者，即法性也。地狱天宫 <lb ed="X" n="0587a02"/><lb ed="R094" n="0027a20"/>二句，谓极恶业成，天宫即见地狱；极善业熟，地狱 <lb ed="X" n="0587a03"/><lb ed="R094" n="0027a21"/>即是天宫。二业之念由心，地狱天宫岂定？心既本 <lb ed="X" n="0587a04"/><lb ed="R094" n="0027b01"/>空，一切淸净。有性无性二句，言有性者，三乘性也； <lb ed="X" n="0587a05"/><lb ed="R094" n="0027b02"/>言无性者，阐提性也。非唯他日迴心现<anchor xml:id="nkr_note_add_0587a0501" n="0587a0501"/><anchor xml:id="beg0587a0501" n="0587a0501"/>已<anchor xml:id="end0587a0501"/>，齐成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0587a06"/><lb ed="R094" n="0027b03"/>道。一切烦恼二句，即<persName>佛</persName>顶经所云：根尘同源，缚脱 <lb ed="X" n="0587a07"/><lb ed="R094" n="0027b04"/>无二，识性虚妄，犹如空花。然烦恼依识，识性既空， <lb ed="X" n="0587a08"/><lb ed="R094" n="0027b05"/>烦恼何缚？合上十对，名相虽异，其意不殊。但缘<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0587a09"/><lb ed="R094" n="0027b06"/>证觉心，心无取捨，故得诸法普同圆妙。故今但各 <lb ed="X" n="0587a10"/><lb ed="R094" n="0027b07"/>引例而<anchor xml:id="nkr_note_add_0587a1001" n="0587a1001"/><anchor xml:id="beg0587a1001" n="0587a1001"/>已<anchor xml:id="end0587a1001"/>，不更一一推求。法界海慧，谓法界深廣， <lb ed="X" n="0587a11"/><lb ed="R094" n="0027b08"/>故如海也。海慧離念，故诸相如空。又能照之慧，離 <lb ed="X" n="0587a12"/><lb ed="R094" n="0027b09"/>分别念，犹如虚空，即同净名。如镜照物，镜自无心， <lb ed="X" n="0587a13"/><lb ed="R094" n="0027b10"/>安心于觉，成真随顺，故名<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587a14"/><lb ed="R094" n="0027b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0587a1401">善男子！居一切时不起妄念，于诸妄心亦不息灭，住 <lb ed="X" n="0587a15"/><lb ed="R094" n="0027b12"/>妄想境不加了知，于无了知不辨真实。彼诸众生闻 <lb ed="X" n="0587a16"/><lb ed="R094" n="0027b13"/>是法门，信解受持不生惊畏，是则名为随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587a17"/><lb ed="R094" n="0027b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0587a1701"><note place="inline">此文二。但诸菩萨下，指示末世安心，于无了知不辨 <lb ed="X" n="0587a18"/><lb ed="R094" n="0027b15"/>真实句，即如眼不自见等。彼诸众生下，示依法入顿， <lb ed="X" n="0587a19"/><lb ed="R094" n="0027b16"/>即金刚经中所谓不惊不怖不畏，甚为稀有等也。</note></p> <lb ed="X" n="0587a20"/><lb ed="R094" n="0027b17"/><p xml:id="pX10p0587a2001">如山曰：妄念者，攀缘取著外法也。念则违觉，故令 <lb ed="X" n="0587a21"/><lb ed="R094" n="0027b18"/>不起。于诸妄心，亦不息灭。谓若求真捨妄，犹弃影 <lb ed="X" n="0587a22"/><lb ed="R094" n="0027b19"/>劳形。若灭妄存真，似扬声止响。盖境从心现，原是 <lb ed="X" n="0587a23"/><lb ed="R094" n="0028a01"/>自心。若加了知，即迷现量。故经说：非幻成幻。论云： <lb ed="X" n="0587a24"/><lb ed="R094" n="0028a02"/>心不见心，但不生情，自然如镜照物。且心体本自 <lb ed="X" n="0587a25"/><lb ed="R094" n="0028a03"/>知觉，何必更加了知？知上起知，名为加矣。能知既 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0587b" n="0587b"/> <lb ed="X" n="0587b01"/><lb ed="R094" n="0028a04"/>寂，即真实知。真实即知，谁知真实？彼当根众，闻此 <lb ed="X" n="0587b02"/><lb ed="R094" n="0028a05"/>方便，心无疑惑，体达分明，领受任持，则坦然合道 <lb ed="X" n="0587b03"/><lb ed="R094" n="0028a06"/>矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587b04"/><lb ed="R094" n="0028a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">威德章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0587b0401">于是威德自在菩萨在大众中，即从座起而白<persName>佛</persName>言： <lb ed="X" n="0587b05"/><lb ed="R094" n="0028a08"/>大悲<persName>世尊</persName>！廣为我等分别如是随顺觉性，令诸菩萨 <lb ed="X" n="0587b06"/><lb ed="R094" n="0028a09"/>觉性光明承<persName>佛</persName>圆音，不因修习而得善利。<persName>世尊</persName>！譬如 <lb ed="X" n="0587b07"/><lb ed="R094" n="0028a10"/>大城外有四门，随方来者非止一路，一切菩萨莊严 <lb ed="X" n="0587b08"/><lb ed="R094" n="0028a11"/><persName>佛</persName>国及成菩提非一方便。唯愿<persName>世尊</persName>！廣为我等宣说 <lb ed="X" n="0587b09"/><lb ed="R094" n="0028a12"/>一切方便渐次，幷修行人总有幾种，令求大乘者速 <lb ed="X" n="0587b10"/><lb ed="R094" n="0028a13"/>得开悟，遊戏<persName>如来</persName>大寂灭海？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587b11"/><lb ed="R094" n="0028a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0587b1101"><note place="inline">補註曰：威德自在，谓三观成就，功用猛利，邪魔不能 <lb ed="X" n="0587b12"/><lb ed="R094" n="0028a15"/>扰，妄惑不侵，故威德领。前依位渐证，及忘心顿证，暂 <lb ed="X" n="0587b13"/><lb ed="R094" n="0028a16"/>闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0587b1301" n="0587b1301"/><anchor xml:id="beg0587b1301" n="0587b1301"/>已<anchor xml:id="end0587b1301"/>得善利，故从而请之。文中有二：一问所修，二明 <lb ed="X" n="0587b14"/><lb ed="R094" n="0028a17"/>所为。</note></p> <lb ed="X" n="0587b15"/><lb ed="R094" n="0028a18"/><p xml:id="pX10p0587b1501">如山曰大城，譬圆觉也。四门譬行门也。随方来者 <lb ed="X" n="0587b16"/><lb ed="R094" n="0028a19"/>非止一路，如从东来不可西门而入。一切下。谓前 <lb ed="X" n="0587b17"/><lb ed="R094" n="0028b01"/>说现行理趣分明，今复咨询恐涉非分也。故先立 <lb ed="X" n="0587b18"/><lb ed="R094" n="0028b02"/>理更请投機。唯愿下。问所修之行幷能修之人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587b19"/><lb ed="R094" n="0028b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0587b1901">尔时，<persName>世尊</persName>告威德自在菩萨言：善男子！无上妙觉遍 <lb ed="X" n="0587b20"/><lb ed="R094" n="0028b04"/>诸十方出生<persName>如来</persName>，与一切法同体平等，于诸修行实 <lb ed="X" n="0587b21"/><lb ed="R094" n="0028b05"/>无有二，方便随顺其数无量，圆摄所归循性差别当 <lb ed="X" n="0587b22"/><lb ed="R094" n="0028b06"/>有三种。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587b23"/><lb ed="R094" n="0028b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0587b2301"><note place="inline">補註曰：同体平等，即智论所云：在众生数中，名为<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0587b24"/><lb ed="R094" n="0028b08"/>性；在非众生数中，名为法性也。</note></p><p xml:id="pX10p0587b2413" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：方便随顺， <lb ed="X" n="0587b25"/><lb ed="R094" n="0028b09"/>其数无量。即楞伽所云：所说非所应，于彼为非说。彼 <lb ed="X" n="0587b26"/><lb ed="R094" n="0028b10"/>彼诸病人，良医为处方。<persName>如来</persName>为众生，随心应量说也。</note></p> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0587c" n="0587c"/> <lb ed="X" n="0587c01"/><lb ed="R094" n="0028b11"/><p xml:id="pX10p0587c0101"><note place="inline">補註曰：三种義，如下释：一、泯相澄神观，二、起幻消 <lb ed="X" n="0587c02"/><lb ed="R094" n="0028b12"/>尘观，三、绝待灵心观。</note></p> <lb ed="X" n="0587c03"/><lb ed="R094" n="0028b13"/><p xml:id="pX10p0587c0301">宗密曰：十方诸<persName>佛</persName>，同证同修，色心不二，凡圣无差， <lb ed="X" n="0587c04"/><lb ed="R094" n="0028b14"/>皆依觉性，故同平等。于诸修行，即如前二空观门， <lb ed="X" n="0587c05"/><lb ed="R094" n="0028b15"/>根尘普净，贪爱俱寂，悲智双行，離相離心，常无所 <lb ed="X" n="0587c06"/><lb ed="R094" n="0028b16"/>得。一切菩萨，无不如斯。随事虽差，此意无二。然众 <lb ed="X" n="0587c07"/><lb ed="R094" n="0028b17"/>生根性，利钝不同，烦恼厚薄，沉掉不等，随其根性， <lb ed="X" n="0587c08"/><lb ed="R094" n="0028b18"/>说教多端。不尔，难为趣入，圆摄所归。下谓众生根 <lb ed="X" n="0587c09"/><lb ed="R094" n="0028b19"/>性，虽有万差，而此三门，可一切收尽也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587c10"/><lb ed="R094" n="0028b20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0587c1001">善男子！若诸菩萨悟净圆觉，以净觉心取静为行，由 <lb ed="X" n="0587c11"/><lb ed="R094" n="0029a01"/>澄诸念，觉识烦动，静慧发生，身心客尘从此永灭，便 <lb ed="X" n="0587c12"/><lb ed="R094" n="0029a02"/>能内发寂静轻安。由寂静故，十方世界诸<persName>如来</persName>心，于 <lb ed="X" n="0587c13"/><lb ed="R094" n="0029a03"/>中显现如镜中像，此方便者名奢摩他。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587c14"/><lb ed="R094" n="0029a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0587c1401"><note place="inline">補註曰：取静，谓不取于法也。觉心初建，力尙尪微，理 <lb ed="X" n="0587c15"/><lb ed="R094" n="0029a05"/>宜取静安详，方能展照。</note></p><p xml:id="pX10p0587c1510" cb:place="inline"><note place="inline">補如镜中像。註：问云：若诸 <lb ed="X" n="0587c16"/><lb ed="R094" n="0029a06"/><persName>佛</persName>有自然业，能现一切处，利益众生者，云何世间多 <lb ed="X" n="0587c17"/><lb ed="R094" n="0029a07"/>不能见？答曰：诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>法身平等，遍一切处，无有作 <lb ed="X" n="0587c18"/><lb ed="R094" n="0029a08"/>意，故说自然，但依众生心现。众生心者，犹如于镜，镜 <lb ed="X" n="0587c19"/><lb ed="R094" n="0029a09"/>若有垢，色像不现。如是众生心若有垢，法身不现。经 <lb ed="X" n="0587c20"/><lb ed="R094" n="0029a10"/>云<persName>佛</persName>心，论云法身，身心一也，皆據能现之本。若就所 <lb ed="X" n="0587c21"/><lb ed="R094" n="0029a11"/>现，应云应化。此约心静故，则知<persName>佛</persName>心亦然，故云为现， <lb ed="X" n="0587c22"/><lb ed="R094" n="0029a12"/>非谓<persName>佛</persName>心有所现也。</note></p> <lb ed="X" n="0587c23"/><lb ed="R094" n="0029a13"/><p xml:id="pX10p0587c2301">如山曰：此谓发心修行，欲趣<persName>佛</persName>果，先须了悟身中 <lb ed="X" n="0587c24"/><lb ed="R094" n="0029a14"/>净圆觉性，以为行本。欲净觉心，约其所悟而起行 <lb ed="X" n="0587c25"/><lb ed="R094" n="0029a15"/>也。以者，用也。凡夫用妄，菩萨用觉，迷悟异故，取静 <lb ed="X" n="0587c26"/><lb ed="R094" n="0029a16"/>为行。虽悟即动，即静为欲，对治动乱之间，一向以 <lb ed="X" n="0587c27"/><lb ed="R094" n="0029a17"/>静境安心，渐渐修行，方得成就。由前以静澄心，诸 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0588a" n="0588a"/> <lb ed="X" n="0588a01"/><lb ed="R094" n="0029a18"/>念不起，心合静源，体非分别，故见分别之识，烦劳 <lb ed="X" n="0588a02"/><lb ed="R094" n="0029a19"/>动扰。由前念澄觉性，慧性开明，因静生慧，故云静 <lb ed="X" n="0588a03"/><lb ed="R094" n="0029a20"/>慧。此隐今显，故云发生。由慧发生，身心相尽，尘妄 <lb ed="X" n="0588a04"/><lb ed="R094" n="0029a21"/>不起，名为永灭。则内心自闲，寂静淸虚，轻安调畅， <lb ed="X" n="0588a05"/><lb ed="R094" n="0029b01"/>喧尘永息，粗重长祛矣。夫众生圆明性体，与<persName>佛</persName>不 <lb ed="X" n="0588a06"/><lb ed="R094" n="0029b02"/>殊，但以妄情，凡圣似隔。今身心相尽，妄念不生，圆 <lb ed="X" n="0588a07"/><lb ed="R094" n="0029b03"/>觉妙心，凡圣交彻。理实而言，我知身心亦遍现十 <lb ed="X" n="0588a08"/><lb ed="R094" n="0029b04"/>方<persName>佛</persName>中，如诸镜入一镜中，诸镜即成影像。故诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0588a09"/><lb ed="R094" n="0029b05"/>以入行人，现心如影像也。然尘镜之性，本明磨莹， <lb ed="X" n="0588a10"/><lb ed="R094" n="0029b06"/>即呈<persName>佛</persName>像。众生自心亦尔，心静即现<persName>如来</persName>。奢摩他， <lb ed="X" n="0588a11"/><lb ed="R094" n="0029b07"/>此云止定之异名，寂静義也。谓于染净等境，心不 <lb ed="X" n="0588a12"/><lb ed="R094" n="0029b08"/>妄缘故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588a13"/><lb ed="R094" n="0029b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0588a1301">善男子！若诸菩萨悟净圆觉，以净觉心知觉心性及 <lb ed="X" n="0588a14"/><lb ed="R094" n="0029b10"/>与根尘皆因幻化，即起诸幻以除幻者，变化诸幻而 <lb ed="X" n="0588a15"/><lb ed="R094" n="0029b11"/>开幻众，由起幻故便能内发大悲轻安一切，菩萨从 <lb ed="X" n="0588a16"/><lb ed="R094" n="0029b12"/>此起行渐次增进。彼观幻者非同幻故，非同幻观皆 <lb ed="X" n="0588a17"/><lb ed="R094" n="0029b13"/>是幻故，幻相永離，是诸菩萨所圆妙行如土长苗，此 <lb ed="X" n="0588a18"/><lb ed="R094" n="0029b14"/>方便者名三摩钵提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588a19"/><lb ed="R094" n="0029b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0588a1901"><note place="inline">補註曰：变化诸幻而开幻众，谓若观心释者，变起差 <lb ed="X" n="0588a20"/><lb ed="R094" n="0029b16"/>别幻智，遍观八万尘劳之众，一一称真淸净，非障非 <lb ed="X" n="0588a21"/><lb ed="R094" n="0029b17"/>蔽，即为开也。</note></p><p xml:id="pX10p0588a2106" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：如土长苗，种喩觉心，土喩幻 <lb ed="X" n="0588a22"/><lb ed="R094" n="0029b18"/>法，苗喩幻智。谓悟净圆觉，依幻法而起幻智，从幻智 <lb ed="X" n="0588a23"/><lb ed="R094" n="0029b19"/>而忘心入觉，入觉则前二皆祛。</note></p><p xml:id="pX10p0588a2313" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：三摩钵提， <lb ed="X" n="0588a24"/><lb ed="R094" n="0029b20"/>此云等至。又等谓齐等，離沉掉故。至谓至到，到勝定 <lb ed="X" n="0588a25"/><lb ed="R094" n="0030a01"/>故。故前有如幻三昧。</note></p> <lb ed="X" n="0588a26"/><lb ed="R094" n="0030a02"/><p xml:id="pX10p0588a2601">如山曰：心性是识，识与根尘三和合有，名无自性。 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0588b" n="0588b"/> <lb ed="X" n="0588b01"/><lb ed="R094" n="0030a03"/>但是无明迷真而起，故名幻化。诸幻即幻智也。幻 <lb ed="X" n="0588b02"/><lb ed="R094" n="0030a04"/>者，即根本无明，是能幻之者。除幻者，依如幻始觉 <lb ed="X" n="0588b03"/><lb ed="R094" n="0030a05"/>力分，觉根本不觉，始<anchor xml:id="nkr_note_orig_0588001" n="0588001"/>灭息相，终息生相，即是除幻。 <lb ed="X" n="0588b04"/><lb ed="R094" n="0030a06"/>变化诸幻二句，谓随機应化，说法开示如幻众生 <lb ed="X" n="0588b05"/><lb ed="R094" n="0030a07"/>也。由根尘既消，自他无二，故能内发同体大悲。由 <lb ed="X" n="0588b06"/><lb ed="R094" n="0030a08"/>悲从空起，非其爱见，故轻安畅适。一切菩萨从此 <lb ed="X" n="0588b07"/><lb ed="R094" n="0030a09"/>观门，方能起于悲智，乃至<persName>佛</persName>果。彼观幻者，非同幻 <lb ed="X" n="0588b08"/><lb ed="R094" n="0030a10"/>故，拂幻法也。非同幻观，皆是幻故，拂幻智也。幻相 <lb ed="X" n="0588b09"/><lb ed="R094" n="0030a11"/>永離，则成非幻称真之行矣。如种<anchor xml:id="nkr_note_orig_0588002" n="0588002"/>谷等，依土长苗， <lb ed="X" n="0588b10"/><lb ed="R094" n="0030a12"/>收子之时，苗土皆弃也。三摩钵提，此云等至，等持 <lb ed="X" n="0588b11"/><lb ed="R094" n="0030a13"/>之中能至勝位故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588b12"/><lb ed="R094" n="0030a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0588b1201">善男子！若诸菩萨悟净圆觉，以净觉心不取幻化及 <lb ed="X" n="0588b13"/><lb ed="R094" n="0030a15"/>诸静相，了知身心皆为罣碍，无知觉明不依诸碍，永 <lb ed="X" n="0588b14"/><lb ed="R094" n="0030a16"/>得超过碍无碍境，受用世界及与身心相在尘域，如 <lb ed="X" n="0588b15"/><lb ed="R094" n="0030a17"/>器中鐄声出于外，烦恼涅槃不相留碍，便能内发寂 <lb ed="X" n="0588b16"/><lb ed="R094" n="0030a18"/>灭轻安，妙觉随顺寂灭境界，自他身心所不能及，众 <lb ed="X" n="0588b17"/><lb ed="R094" n="0030b01"/>生寿命皆为浮想，此方便者名为禅那。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588b18"/><lb ed="R094" n="0030b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0588b1801"><note place="inline">補註曰：无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0588003" n="0588003"/>〔如〕觉明之明，正灵妙之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0588004" n="0588004"/>〔礼〕。然此灵心，上而 <lb ed="X" n="0588b19"/><lb ed="R094" n="0030b03"/>无顶，下而无底，傍无边际，中无在处。既无当中，何有 <lb ed="X" n="0588b20"/><lb ed="R094" n="0030b04"/>东西上下？欲言空寂，不似太虚。欲言相用，不从缘起。 <lb ed="X" n="0588b21"/><lb ed="R094" n="0030b05"/>欲言知见，异于分别。欲言顽碍，异于木石。欲言其觉， <lb ed="X" n="0588b22"/><lb ed="R094" n="0030b06"/>不同醒悟之初。欲言其明，不同日月之类。故诸经教， <lb ed="X" n="0588b23"/><lb ed="R094" n="0030b07"/>于寂静空无，诃为邪小。于知见明觉，互泯互存，各有 <lb ed="X" n="0588b24"/><lb ed="R094" n="0030b08"/>深意。</note></p><p xml:id="pX10p0588b2403" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：器中鐄声，盖以器喩世界身心，声喩 <lb ed="X" n="0588b25"/><lb ed="R094" n="0030b09"/>灵明观智。谓声从器出，器不能拘，故声闻四远。器局 <lb ed="X" n="0588b26"/><lb ed="R094" n="0030b10"/>本处，以喩观智。约身心修得，身心所不能拘。观智廓 <lb ed="X" n="0588b27"/><lb ed="R094" n="0030b11"/>尔无边，身心不離旧处。但所喩相当，何争喩所依？物 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0588c" n="0588c"/> <lb ed="X" n="0588c01"/><lb ed="R094" n="0030b12"/>悫云：如万钧之镛，星楼受碍，摇杵一声，声振寰宇是也。</note></p> <lb ed="X" n="0588c02"/><lb ed="R094" n="0030b13"/><p xml:id="pX10p0588c0201">如山曰：以净觉心，蹑其所依也。不取幻化，離第二 <lb ed="X" n="0588c03"/><lb ed="R094" n="0030b14"/>观也。及诸静相，離第一观也。了知有身有心，悉皆 <lb ed="X" n="0588c04"/><lb ed="R094" n="0030b15"/>是妄，无知觉明，即上所了身心也。不依诸碍，直造 <lb ed="X" n="0588c05"/><lb ed="R094" n="0030b16"/>灵明也。碍即前幻，涉于烦恼者。无碍境即取静，同 <lb ed="X" n="0588c06"/><lb ed="R094" n="0030b17"/>于涅槃者。相在谓不异常也。尘域谓不離旧处也。 <lb ed="X" n="0588c07"/><lb ed="R094" n="0030b18"/>此由执认，复体同他。今不生情，岂拘灵照？如金器 <lb ed="X" n="0588c08"/><lb ed="R094" n="0030b19"/>声，鐄鐄出外，不相留碍也。内发寂灭，谓不取幻化， <lb ed="X" n="0588c09"/><lb ed="R094" n="0030b20"/>幻化即寂；不取静相，静相即灭。非故寂之灭之。又 <lb ed="X" n="0588c10"/><lb ed="R094" n="0030b21"/>但是真心实理，非对静幻。故楞伽云：寂灭者，名为 <lb ed="X" n="0588c11"/><lb ed="R094" n="0030b22"/>一心。此非息动之寂，生<anchor xml:id="nkr_note_add_0588c1101" n="0588c1101"/><anchor xml:id="beg0588c1101" n="0588c1101"/>已<anchor xml:id="end0588c1101"/>而灭，故云内发。随顺妙 <lb ed="X" n="0588c12"/><lb ed="R094" n="0031a01"/>觉寂灭，谓在观之时，用心同<persName>佛</persName>故。自他身心所不 <lb ed="X" n="0588c13"/><lb ed="R094" n="0031a02"/>能及，谓唯独自明了，馀人所不见，故他不及。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0588c1301" n="0588c1301"/><anchor xml:id="beg0588c1301" n="0588c1301"/>己<anchor xml:id="end0588c1301"/> <lb ed="X" n="0588c14"/><lb ed="R094" n="0031a03"/>心识之量，亦不能造，如荧烧须弥，必须離情方契， <lb ed="X" n="0588c15"/><lb ed="R094" n="0031a04"/>故自不及。又依体起智为自，根尘发识名他，不可 <lb ed="X" n="0588c16"/><lb ed="R094" n="0031a05"/>识识智知，故皆不及。了知真寂，即知众生毕竟非 <lb ed="X" n="0588c17"/><lb ed="R094" n="0031a06"/>真，此名为禅那，此云静虑。即虑而静，故无散动，即 <lb ed="X" n="0588c18"/><lb ed="R094" n="0031a07"/>当定義。即静而虑，故非无记，即当慧義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588c19"/><lb ed="R094" n="0031a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">辨音章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0588c1901">于是辨音菩萨在大众中，即从座起而白<persName>佛</persName>言：大悲 <lb ed="X" n="0588c20"/><lb ed="R094" n="0031a09"/><persName>世尊</persName>！如是法门甚为稀有。<persName>世尊</persName>！此诸方便，一切菩萨 <lb ed="X" n="0588c21"/><lb ed="R094" n="0031a10"/>于圆觉门有幾修习？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588c22"/><lb ed="R094" n="0031a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0588c2201"><note place="inline">補註曰：<persName>佛</persName>以辨音逗于万类，虽此门总明三观，而随 <lb ed="X" n="0588c23"/><lb ed="R094" n="0031a12"/>機单复不同，故二十五轮各皆证入。此菩萨善能辨 <lb ed="X" n="0588c24"/><lb ed="R094" n="0031a13"/>别随类圆音，故当其问。</note></p> <lb ed="X" n="0588c25"/><lb ed="R094" n="0031a14"/><p xml:id="pX10p0588c2501">宗密曰：此诸方便，指前三观也。前说三观，虽行相 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0589a" n="0589a"/> <lb ed="X" n="0589a01"/><lb ed="R094" n="0031a15"/>分明，未审诸菩萨所修，为复一人具三？为三人如 <lb ed="X" n="0589a02"/><lb ed="R094" n="0031a16"/>一？为前後？为同时？为依次？为超次？故问之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589a03"/><lb ed="R094" n="0031a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589a0301">尔时，<persName>世尊</persName>告辨音菩萨言：善男子！一切<persName>如来</persName>圆觉淸 <lb ed="X" n="0589a04"/><lb ed="R094" n="0031a18"/>净，本无修习及修习者。一切菩萨及末世众生，依于 <lb ed="X" n="0589a05"/><lb ed="R094" n="0031a19"/>末觉幻力修习，尔时便有二十五种淸净定轮。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589a06"/><lb ed="R094" n="0031b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589a0601"><note place="inline">如山曰：轮者，摧辗義。能摧惑障，令正智转，故名为轮。</note></p> <lb ed="X" n="0589a07"/><lb ed="R094" n="0031b02"/><p xml:id="pX10p0589a0701">宗密曰：观网交罗，于中初有三轮单修三观，次有 <lb ed="X" n="0589a08"/><lb ed="R094" n="0031b03"/>二十一轮交修三观，後有一轮圆修三观。于此二 <lb ed="X" n="0589a09"/><lb ed="R094" n="0031b04"/>十五观，约喩各立一名，今全用之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589a10"/><lb ed="R094" n="0031b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589a1001">若诸菩萨唯取极静，由静力故永断烦恼究竟成就， <lb ed="X" n="0589a11"/><lb ed="R094" n="0031b06"/>不起于座便入涅槃，此菩萨者名单修奢摩他。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589a12"/><lb ed="R094" n="0031b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589a1201"><note place="inline">補註曰：此言澄浑息用观，三观皆标云，唯结云单，意 <lb ed="X" n="0589a13"/><lb ed="R094" n="0031b08"/>显不兼馀二，力所未兼，非轻馀行。</note></p> <lb ed="X" n="0589a14"/><lb ed="R094" n="0031b09"/><p xml:id="pX10p0589a1401">如山曰：唯取极静，不兼事也。由静心之力，觉身心 <lb ed="X" n="0589a15"/><lb ed="R094" n="0031b10"/>空，瞥念尙无，烦恼何據？烦恼不起，即是觉心，故云 <lb ed="X" n="0589a16"/><lb ed="R094" n="0031b11"/>究竟成就。不起于座，谓不起法空之座。便入涅槃， <lb ed="X" n="0589a17"/><lb ed="R094" n="0031b12"/>谓便入寂灭涅槃也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589a18"/><lb ed="R094" n="0031b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589a1801">若诸菩萨唯观如幻，以<persName>佛</persName>力故变化世界种种作用， <lb ed="X" n="0589a19"/><lb ed="R094" n="0031b14"/>备行菩萨淸净妙行，于陀罗尼不失寂念及诸静慧， <lb ed="X" n="0589a20"/><lb ed="R094" n="0031b15"/>此菩萨者名单修三摩钵提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589a21"/><lb ed="R094" n="0031b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589a2101"><note place="inline">補註曰：此言庖丁恣刃，观庖子以一刀解牛，十九年 <lb ed="X" n="0589a22"/><lb ed="R094" n="0031b17"/>锋刃不损。喩菩萨利众生，修万行，应缘入俗，自智无 <lb ed="X" n="0589a23"/><lb ed="R094" n="0031b18"/>伤。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0589a24"/><lb ed="R094" n="0031b19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589a2401">若诸菩萨唯灭诸幻，不取作用独断烦恼，烦恼断尽 <lb ed="X" n="0589a25"/><lb ed="R094" n="0032a01"/>便证实相，此菩萨者名单修禅那。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0589b" n="0589b"/> <lb ed="X" n="0589b01"/><lb ed="R094" n="0032a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589b0101"><note place="inline">補註曰：此言呈音出碍，观谓器质音融，随扣应响也。</note></p> <lb ed="X" n="0589b02"/><lb ed="R094" n="0032a03"/><p xml:id="pX10p0589b0201"><note place="inline">宗密曰：此後二十一，观论其次，谓初静、次幻、後寂。 <lb ed="X" n="0589b03"/><lb ed="R094" n="0032a04"/>寂与静异者，静是二乘境，寂是<persName>佛</persName>境。又静是禅定，寂 <lb ed="X" n="0589b04"/><lb ed="R094" n="0032a05"/>是涅槃。文中三有：初七、次七、後七。</note></p> <lb ed="X" n="0589b05"/><lb ed="R094" n="0032a06"/><p xml:id="pX10p0589b0501">如山曰：以诸幻境无边，难可穷究，故直云灭。灭者， <lb ed="X" n="0589b06"/><lb ed="R094" n="0032a07"/>绝念也。作用施为，又妨禅寂，故云不取。独断烦恼， <lb ed="X" n="0589b07"/><lb ed="R094" n="0032a08"/>独者，不假诸行也，正是绝待之義。烦恼断尽，<anchor xml:id="nkr_note_add_0589b0701" n="0589b0701"/><anchor xml:id="beg0589b0701" n="0589b0701"/>但<anchor xml:id="end0589b0701"/>与 <lb ed="X" n="0589b08"/><lb ed="R094" n="0032a09"/>灵心相应，烦恼自无所有，无所有处即为证也。後 <lb ed="X" n="0589b09"/><lb ed="R094" n="0032a10"/>绞络三观，每以一观为头，兼于馀二，绞络成七，三 <lb ed="X" n="0589b10"/><lb ed="R094" n="0032a11"/>七故有二十一轮，兼前三单及後一圆，足二十五。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589b11"/><lb ed="R094" n="0032a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589b1101">若诸菩萨先取至静，以静慧心照诸幻者，便于是中 <lb ed="X" n="0589b12"/><lb ed="R094" n="0032a13"/>起菩萨行。此菩萨者，名先修奢摩他後修三摩钵提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589b13"/><lb ed="R094" n="0032a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589b1301"><note place="inline">補註曰：初中七观，此言运舟兼济。观菩萨修定以出 <lb ed="X" n="0589b14"/><lb ed="R094" n="0032a15"/>尘，即运舟；发慧以化物，即兼济。</note></p> <lb ed="X" n="0589b15"/><lb ed="R094" n="0032a16"/><p xml:id="pX10p0589b1501">如山曰：先取至静句，标静观为首也。以静慧心，从 <lb ed="X" n="0589b16"/><lb ed="R094" n="0032a17"/>静蹑迹起也。照诸幻者，便于是中起菩萨行，盖兼 <lb ed="X" n="0589b17"/><lb ed="R094" n="0032a18"/>修幻观。若无静慧，则自居幻化，何能照幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589b18"/><lb ed="R094" n="0032a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589b1801">若诸菩萨以静慧故证至静性，便断烦恼永出生死。 <lb ed="X" n="0589b19"/><lb ed="R094" n="0032a20"/>此菩萨者，名先修奢摩他後修禅那。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589b20"/><lb ed="R094" n="0032b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589b2001"><note place="inline">補註曰：此言湛海澄空观。湛海则波澜不动，先静观 <lb ed="X" n="0589b21"/><lb ed="R094" n="0032b02"/>以反流。澄空则水性淸明，後寂观以显性。</note></p> <lb ed="X" n="0589b22"/><lb ed="R094" n="0032b03"/><p xml:id="pX10p0589b2201">如山曰：以静慧故，静也。证至静性，寂也。蹑静而兼 <lb ed="X" n="0589b23"/><lb ed="R094" n="0032b04"/>修寂矣。二、观功用。断烦恼是因亡，出生死是果丧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589b24"/><lb ed="R094" n="0032b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589b2401">若诸菩萨以寂静慧，复现幻力种种变化度诸众生， <lb ed="X" n="0589b25"/><lb ed="R094" n="0032b06"/>後断烦恼而入寂灭。此菩萨者，名先修奢摩他，中修 <lb ed="X" n="0589b26"/><lb ed="R094" n="0032b07"/>三摩钵提，後修禅那。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0589c" n="0589c"/> <lb ed="X" n="0589c01"/><lb ed="R094" n="0032b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589c0101"><note place="inline">補註曰：此言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0589001" n="0589001"/>〔三〕首罗三目观，三观俱修，如<name role="" type="person">摩醯首罗</name> <lb ed="X" n="0589c02"/><lb ed="R094" n="0032b09"/>面上三目。</note></p> <lb ed="X" n="0589c03"/><lb ed="R094" n="0032b10"/><p xml:id="pX10p0589c0301">如山曰：以寂静慧静也。复现下，言次幻後寂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589c04"/><lb ed="R094" n="0032b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589c0401">若诸菩萨以至静力断烦恼<anchor xml:id="nkr_note_add_0589c0401" n="0589c0401"/><anchor xml:id="beg0589c0401" n="0589c0401"/>已<anchor xml:id="end0589c0401"/>，後起菩萨淸净妙行 <lb ed="X" n="0589c05"/><lb ed="R094" n="0032b12"/>度诸众生。此菩萨者，名先修奢摩他，中修禅那，後修 <lb ed="X" n="0589c06"/><lb ed="R094" n="0032b13"/>三摩钵提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589c07"/><lb ed="R094" n="0032b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589c0701"><note place="inline">補註曰：此言三点齐修观。三点者，梵之伊字。悫意云： <lb ed="X" n="0589c08"/><lb ed="R094" n="0032b15"/>一人具修三观，即名为齐，非谓同时。</note></p> <lb ed="X" n="0589c09"/><lb ed="R094" n="0032b16"/><p xml:id="pX10p0589c0901">如山曰：以至静力静也。後言先寂後幻，烦恼既尽， <lb ed="X" n="0589c10"/><lb ed="R094" n="0032b17"/>爱见<anchor xml:id="nkr_note_add_0589c1001" n="0589c1001"/><anchor xml:id="beg0589c1001" n="0589c1001"/>已<anchor xml:id="end0589c1001"/>无，故所起行，无不净妙，可解他缚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589c11"/><lb ed="R094" n="0032b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589c1101">若诸菩萨以至静力心断烦恼，复度众生建立境界， <lb ed="X" n="0589c12"/><lb ed="R094" n="0032b19"/>此菩萨者，名先修奢摩他，齐修三摩钵提、禅那。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589c13"/><lb ed="R094" n="0032b20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589c1301"><note place="inline">補註曰：此言品字单双观。上单静观，如上一口。後双 <lb ed="X" n="0589c14"/><lb ed="R094" n="0033a01"/>明寂幻，如下两口。故云单双。</note></p> <lb ed="X" n="0589c15"/><lb ed="R094" n="0033a02"/><p xml:id="pX10p0589c1501">如山曰：此盖齐兼幻寂也。内断烦恼是寂，外度众 <lb ed="X" n="0589c16"/><lb ed="R094" n="0033a03"/>生是幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589c17"/><lb ed="R094" n="0033a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589c1701">若诸菩萨以至静力资发变化後断烦恼，此菩萨者 <lb ed="X" n="0589c18"/><lb ed="R094" n="0033a05"/>名齐修奢摩他、三摩钵提，後修禅那。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589c19"/><lb ed="R094" n="0033a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589c1901"><note place="inline">補註曰：此言独足双头观。白𤢟图中有山精，头如鼓， <lb ed="X" n="0589c20"/><lb ed="R094" n="0033a07"/>有两面，前後俱见。此喩静幻双照，二和齐运，如双头 <lb ed="X" n="0589c21"/><lb ed="R094" n="0033a08"/>也。单寂观，如独足也。</note></p> <lb ed="X" n="0589c22"/><lb ed="R094" n="0033a09"/><p xml:id="pX10p0589c2201">如山曰：以至静力，资发变化，齐标静幻也。谓以至 <lb ed="X" n="0589c23"/><lb ed="R094" n="0033a10"/>静力，资助<g ref="#CB15081">策</g>发变化之力，以度众生，後断烦恼，兼 <lb ed="X" n="0589c24"/><lb ed="R094" n="0033a11"/>寂也。前二利备，故入中道。此与前异，前则静独为 <lb ed="X" n="0589c25"/><lb ed="R094" n="0033a12"/>初，後始兼寂幻；此则静与幻齐为初，後始单兼于寂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589c26"/><lb ed="R094" n="0033a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589c2601">若诸菩萨以至静力用资寂灭，後起作用变化世界， <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0590a" n="0590a"/> <lb ed="X" n="0590a01"/><lb ed="R094" n="0033a14"/>此菩萨者名齐修奢摩他、禅那，後修三摩钵提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a02"/><lb ed="R094" n="0033a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590a0201"><note place="inline">補註曰：此言果落花敷观，即以静定之树，结寂灭中 <lb ed="X" n="0590a03"/><lb ed="R094" n="0033a16"/>道之果。後敷华者，复以幻观入有情界，度诸众生，同 <lb ed="X" n="0590a04"/><lb ed="R094" n="0033a17"/>令获得涅槃之果。</note></p> <lb ed="X" n="0590a05"/><lb ed="R094" n="0033a18"/><p xml:id="pX10p0590a0501">如山曰：以至静力，用资寂灭，齐灭也。後起作用，变 <lb ed="X" n="0590a06"/><lb ed="R094" n="0033a19"/>化世界，兼幻也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a07"/><lb ed="R094" n="0033a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590a0701">若诸菩萨以变化力，种种随顺而取至静，此菩萨者， <lb ed="X" n="0590a08"/><lb ed="R094" n="0033b01"/>名先修三摩钵提後修奢摩他。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a09"/><lb ed="R094" n="0033b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590a0901"><note place="inline">補註曰：此次七轮，各标幻为首。次兼馀二：初先武後 <lb ed="X" n="0590a10"/><lb ed="R094" n="0033b03"/>文，观武王伐纣，後不用武。喩此菩萨先变化种种，後 <lb ed="X" n="0590a11"/><lb ed="R094" n="0033b04"/>入静观。</note></p> <lb ed="X" n="0590a12"/><lb ed="R094" n="0033b05"/><p xml:id="pX10p0590a1201">如山曰：以变化力，种种随顺，标幻也。而取至静，兼 <lb ed="X" n="0590a13"/><lb ed="R094" n="0033b06"/>静也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a14"/><lb ed="R094" n="0033b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590a1401">若诸菩萨以变化力，种种境界而取寂灭，此菩萨者， <lb ed="X" n="0590a15"/><lb ed="R094" n="0033b08"/>名先修三摩钵提後修禅那。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a16"/><lb ed="R094" n="0033b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590a1601"><note place="inline">補註曰：此言功成退职。观菩萨发慧利物，即是功成。 <lb ed="X" n="0590a17"/><lb ed="R094" n="0033b10"/>习寂内修，名为退职。</note></p> <lb ed="X" n="0590a18"/><lb ed="R094" n="0033b11"/><p xml:id="pX10p0590a1801">如山曰：以变化力，种种境界，幻也；而取寂灭，兼寂 <lb ed="X" n="0590a19"/><lb ed="R094" n="0033b12"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a20"/><lb ed="R094" n="0033b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590a2001">若诸菩萨以变化力而作<persName>佛</persName>事，安住寂灭而断烦恼， <lb ed="X" n="0590a21"/><lb ed="R094" n="0033b14"/>此菩萨者，名先修三摩钵提，後修禅那。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a22"/><lb ed="R094" n="0033b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590a2201"><note place="inline">補註曰：此言幻师解術观，先起变化作術法，後静体 <lb ed="X" n="0590a23"/><lb ed="R094" n="0033b16"/>寂故解術。</note></p> <lb ed="X" n="0590a24"/><lb ed="R094" n="0033b17"/><p xml:id="pX10p0590a2401">如山曰：以变化力而作<persName>佛</persName>事，幻也；安住寂静，静也； <lb ed="X" n="0590a25"/><lb ed="R094" n="0033b18"/>而断烦恼，寂也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a26"/><lb ed="R094" n="0033b19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590a2601">若诸菩萨以变化力无碍作用，断烦恼故安住至静， <lb ed="X" n="0590a27"/><lb ed="R094" n="0033b20"/>此菩萨者，名先修三摩钵提，中修禅那，後修奢摩他。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0590b" n="0590b"/> <lb ed="X" n="0590b01"/><lb ed="R094" n="0034a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590b0101"><note place="inline">補註曰：此言神龙隐海，观起幻化生，如神龙佈雲雨， <lb ed="X" n="0590b02"/><lb ed="R094" n="0034a02"/>归体入静，如隐海也。</note></p> <lb ed="X" n="0590b03"/><lb ed="R094" n="0034a03"/><p xml:id="pX10p0590b0301">如山曰：以变化力，无碍作用，幻也。断烦恼故，寂也。 <lb ed="X" n="0590b04"/><lb ed="R094" n="0034a04"/>安住至静，静也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590b05"/><lb ed="R094" n="0034a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590b0501">若诸菩萨以变化力方便作用，至静寂灭二俱随顺， <lb ed="X" n="0590b06"/><lb ed="R094" n="0034a06"/>此菩萨者名先修三摩钵提，齐修奢摩他、禅那。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590b07"/><lb ed="R094" n="0034a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590b0701"><note place="inline">補註曰：此言龙树通真观，先起幻，後归静寂。如龙树 <lb ed="X" n="0590b08"/><lb ed="R094" n="0034a08"/>初行幻術，廣化邪途，後习真乘，自阶圣果。</note></p> <lb ed="X" n="0590b09"/><lb ed="R094" n="0034a09"/><p xml:id="pX10p0590b0901">如山曰：以变化力，方便作用，幻也。至静寂灭，二俱 <lb ed="X" n="0590b10"/><lb ed="R094" n="0034a10"/>随顺，兼静寂也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590b11"/><lb ed="R094" n="0034a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590b1101">若诸菩萨以变化力种种起用，资于至静後断烦恼， <lb ed="X" n="0590b12"/><lb ed="R094" n="0034a12"/>此菩萨者名齐修三摩钵提、奢摩他，後修禅那。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590b13"/><lb ed="R094" n="0034a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590b1301"><note place="inline">補註曰：此言商那示相观。<name role="" type="person">商那和修</name>，即<name role="" type="person">优婆毱多</name>之 <lb ed="X" n="0590b14"/><lb ed="R094" n="0034a14"/>师也。先以神力示相，降伏毱多弟子慢心，後乃入定 <lb ed="X" n="0590b15"/><lb ed="R094" n="0034a15"/>归寂。</note></p> <lb ed="X" n="0590b16"/><lb ed="R094" n="0034a16"/><p xml:id="pX10p0590b1601">如山曰：以变化力，种种起用，资于至静，齐静也。後 <lb ed="X" n="0590b17"/><lb ed="R094" n="0034a17"/>断烦恼，兼寂也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590b18"/><lb ed="R094" n="0034a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590b1801">若诸菩萨以变化力资于寂灭，後住淸净无作静虑， <lb ed="X" n="0590b19"/><lb ed="R094" n="0034a19"/>此菩萨者，名齐修三摩钵提禅那，後修奢摩他。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590b20"/><lb ed="R094" n="0034a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590b2001"><note place="inline">補註曰：此言大通宴默。观大通<persName>如来</persName>，先化用利物，後 <lb ed="X" n="0590b21"/><lb ed="R094" n="0034b01"/>则归寂。</note></p> <lb ed="X" n="0590b22"/><lb ed="R094" n="0034b02"/><p xml:id="pX10p0590b2201">如山曰：以变化力资于寂灭，齐灭也。後住淸净无 <lb ed="X" n="0590b23"/><lb ed="R094" n="0034b03"/>作静虑，兼静也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590b24"/><lb ed="R094" n="0034b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590b2401">若诸菩萨以寂灭力而起至静住于淸净，此菩萨者， <lb ed="X" n="0590b25"/><lb ed="R094" n="0034b05"/>名先修禅那後修奢摩他。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590b26"/><lb ed="R094" n="0034b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590b2601"><note place="inline">補註曰：此言实明空海观。<persName>佛</persName>顶经云：同入<persName>如来</persName>实明 <lb ed="X" n="0590b27"/><lb ed="R094" n="0034b07"/>空海。今灵心观，即本觉明，如实明也。後静观，如空海 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0590c" n="0590c"/> <lb ed="X" n="0590c01"/><lb ed="R094" n="0034b08"/>也。</note></p> <lb ed="X" n="0590c02"/><lb ed="R094" n="0034b09"/><p xml:id="pX10p0590c0201">如山曰：以寂灭力，寂也。而起至静住于淸净，兼静 <lb ed="X" n="0590c03"/><lb ed="R094" n="0034b10"/>也。此合下七节为後七轮，各标寂为首，次兼馀二。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c04"/><lb ed="R094" n="0034b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590c0401">若诸菩萨以寂灭力而起作用，于一切境寂用随顺， <lb ed="X" n="0590c05"/><lb ed="R094" n="0034b12"/>此菩萨者，名先修禅那後修三摩钵提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c06"/><lb ed="R094" n="0034b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590c0601"><note place="inline">補註曰：此言空虚妙用，观灵心之体，如虚空起化，即 <lb ed="X" n="0590c07"/><lb ed="R094" n="0034b14"/>妙用。</note></p> <lb ed="X" n="0590c08"/><lb ed="R094" n="0034b15"/><p xml:id="pX10p0590c0801">如山曰：以寂灭力寂也，而起作用于一切境，寂用 <lb ed="X" n="0590c09"/><lb ed="R094" n="0034b16"/>随顺兼幻也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c10"/><lb ed="R094" n="0034b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590c1001">若诸菩萨以寂灭力种种自性，安于静虑而起变化， <lb ed="X" n="0590c11"/><lb ed="R094" n="0034b18"/>此菩萨者，名先修禅那，中修奢摩他，後修三摩钵提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c12"/><lb ed="R094" n="0034b19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590c1201"><note place="inline">補註曰：此言舜若呈神观。舜若即虚空，神遇日光，映 <lb ed="X" n="0590c13"/><lb ed="R094" n="0034b20"/>之暂现。如此先寂，次静，後幻。</note></p> <lb ed="X" n="0590c14"/><lb ed="R094" n="0035a01"/><p xml:id="pX10p0590c1401">如山曰：以寂灭力，种种自性，寂也；安于静虑，静也； <lb ed="X" n="0590c15"/><lb ed="R094" n="0035a02"/>而起变化，幻也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c16"/><lb ed="R094" n="0035a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590c1601">若诸菩萨以寂灭力无作自性起于作用，淸净境界 <lb ed="X" n="0590c17"/><lb ed="R094" n="0035a04"/>归于静虑，此菩萨者，名先修禅那，中修三摩钵提，後 <lb ed="X" n="0590c18"/><lb ed="R094" n="0035a05"/>修奢摩他。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c19"/><lb ed="R094" n="0035a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590c1901"><note place="inline">補註曰：此言饮光归定，观大迦葉也。先证体，次起神 <lb ed="X" n="0590c20"/><lb ed="R094" n="0035a07"/>通，後乃归定。</note></p> <lb ed="X" n="0590c21"/><lb ed="R094" n="0035a08"/><p xml:id="pX10p0590c2101">如山曰：以寂灭力无作自性，寂也；起于作用淸净 <lb ed="X" n="0590c22"/><lb ed="R094" n="0035a09"/>境界，幻也；归于静虑，静也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c23"/><lb ed="R094" n="0035a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590c2301">若诸菩萨以寂灭力种种淸净，而住静虑起于变化， <lb ed="X" n="0590c24"/><lb ed="R094" n="0035a11"/>此菩萨者名先修禅那，齐修奢摩他、三摩钵提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c25"/><lb ed="R094" n="0035a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590c2501"><note place="inline">補註曰：此言多宝呈通。观多宝<persName>佛</persName>，先成道证如体，後 <lb ed="X" n="0590c26"/><lb ed="R094" n="0035a13"/>于塔中发起法花，如静幻无碍。</note></p> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0591a" n="0591a"/> <lb ed="X" n="0591a01"/><lb ed="R094" n="0035a14"/><p xml:id="pX10p0591a0101">如山曰：以寂灭力，种种淸净，寂也。而住静虑，起于 <lb ed="X" n="0591a02"/><lb ed="R094" n="0035a15"/>变化，齐兼静幻也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591a03"/><lb ed="R094" n="0035a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591a0301">若诸菩萨以寂灭力，资于至静而起变化，此菩萨者 <lb ed="X" n="0591a04"/><lb ed="R094" n="0035a17"/>名齐修禅那、奢摩他，後修三摩钵提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591a05"/><lb ed="R094" n="0035a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591a0501"><note place="inline">補註曰：此言下方腾化观，即法花菩萨六万恒沙，从 <lb ed="X" n="0591a06"/><lb ed="R094" n="0035a19"/>下方现。</note></p> <lb ed="X" n="0591a07"/><lb ed="R094" n="0035a20"/><p xml:id="pX10p0591a0701">如山曰：以寂灭力资于至静，齐静也；而起变化，兼 <lb ed="X" n="0591a08"/><lb ed="R094" n="0035b01"/>幻也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591a09"/><lb ed="R094" n="0035b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591a0901">若诸菩萨以寂灭力资于变化，而起至静淸明境慧， <lb ed="X" n="0591a10"/><lb ed="R094" n="0035b03"/>此菩萨者，名齐修禅那三摩钵提，後修奢摩他。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591a11"/><lb ed="R094" n="0035b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591a1101"><note place="inline">補註曰：此言帝靑含变观。此宝含诸<persName>佛</persName>像，对即变应， <lb ed="X" n="0591a12"/><lb ed="R094" n="0035b05"/>应而还空。如灵心观成，包含德用，应缘起幻，而复安 <lb ed="X" n="0591a13"/><lb ed="R094" n="0035b06"/>静。</note></p> <lb ed="X" n="0591a14"/><lb ed="R094" n="0035b07"/><p xml:id="pX10p0591a1401">如山曰：以寂灭力资于变化，齐幻也。而起至静淸 <lb ed="X" n="0591a15"/><lb ed="R094" n="0035b08"/>明境，慧兼静也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591a16"/><lb ed="R094" n="0035b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591a1601">若诸菩萨以圆觉慧圆合一切，于诸性相无離觉性， <lb ed="X" n="0591a17"/><lb ed="R094" n="0035b10"/>此菩萨者名为圆修三种自性淸净随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591a18"/><lb ed="R094" n="0035b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591a1801"><note place="inline">補註曰：最後一轮，圆修三观，此名如意圆修观。如意 <lb ed="X" n="0591a19"/><lb ed="R094" n="0035b12"/>宝珠，四方俱照，大智顿觉，三现齐修。</note></p><p xml:id="pX10p0591a1915" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：以圆 <lb ed="X" n="0591a20"/><lb ed="R094" n="0035b13"/>觉合一切，是从体起用。性相无异觉性，是会用归体。 <lb ed="X" n="0591a21"/><lb ed="R094" n="0035b14"/>体用无碍，寂照同时，是为圆满无上妙觉。</note></p> <lb ed="X" n="0591a22"/><lb ed="R094" n="0035b15"/><p xml:id="pX10p0591a2201">如山曰：以圆觉慧称圆觉而发慧故也。圆合一切， <lb ed="X" n="0591a23"/><lb ed="R094" n="0035b16"/>谓圆融和合一切事理、性相、真妄、色空等类，擧体 <lb ed="X" n="0591a24"/><lb ed="R094" n="0035b17"/>相应，是为圆合。谓由圆觉合理，理即非理，故全即 <lb ed="X" n="0591a25"/><lb ed="R094" n="0035b18"/>事。又由以觉合事，事即非事，故全即理。馀性相等， <lb ed="X" n="0591a26"/><lb ed="R094" n="0035b19"/>皆同此说。中道義谛，于是现焉。非理非事，双遮显 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0591b" n="0591b"/> <lb ed="X" n="0591b01"/><lb ed="R094" n="0035b20"/>中，遮照同时，是为圆觉。又依诸性修静观，依相修 <lb ed="X" n="0591b02"/><lb ed="R094" n="0036a01"/>幻观，依无離觉性修寂观。故科云：圆修三观矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591b03"/><lb ed="R094" n="0036a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">净业章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591b0301">于是净诸业障菩萨在大众中，即从座起而白<persName>佛</persName>言： <lb ed="X" n="0591b04"/><lb ed="R094" n="0036a03"/>大悲<persName>世尊</persName>！若此觉心本性淸净，因何染汚使诸众生 <lb ed="X" n="0591b05"/><lb ed="R094" n="0036a04"/>迷闷不入？唯愿开悟法性，令此大众及末世众生作 <lb ed="X" n="0591b06"/><lb ed="R094" n="0036a05"/>将来眼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591b07"/><lb ed="R094" n="0036a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591b0701"><note place="inline">補註曰：净诸业障，谓一切业障，尽依四相而生。此门 <lb ed="X" n="0591b08"/><lb ed="R094" n="0036a07"/>问答除之，诸业自然淸净。</note></p><p xml:id="pX10p0591b0811" cb:place="inline"><note place="inline">如山曰：法性者，诸法之 <lb ed="X" n="0591b09"/><lb ed="R094" n="0036a08"/>性。若直译本体，则名觉性，故云开悟法。若推穷差别 <lb ed="X" n="0591b10"/><lb ed="R094" n="0036a09"/>之法，皆无自体，同于一性，而名法性。今推破四相，豁 <lb ed="X" n="0591b11"/><lb ed="R094" n="0036a10"/>融诸法，全同觉性。</note></p> <lb ed="X" n="0591b12"/><lb ed="R094" n="0036a11"/><p xml:id="pX10p0591b1201">如山曰：此中问意，不说本来，都迷意明。<anchor xml:id="nkr_note_add_0591b1201" n="0591b1201"/><anchor xml:id="beg0591b1201" n="0591b1201"/>已<anchor xml:id="end0591b1201"/>知觉性 <lb ed="X" n="0591b13"/><lb ed="R094" n="0036a12"/>圆明，诸法淸净，何得凡心宛在，不合觉源？所作所 <lb ed="X" n="0591b14"/><lb ed="R094" n="0036a13"/>为，情犹憎爱，自他全别，难自浑融。比对果人，天地 <lb ed="X" n="0591b15"/><lb ed="R094" n="0036a14"/>之远，觉心本净，悟即应同。更有何法染汚，令我用 <lb ed="X" n="0591b16"/><lb ed="R094" n="0036a15"/>心异<persName>佛</persName>？故云：因何迷闷不入？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591b17"/><lb ed="R094" n="0036a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591b1701">尔时，<persName>世尊</persName>告净诸业障菩萨言：善男子，一切众生从 <lb ed="X" n="0591b18"/><lb ed="R094" n="0036a17"/>无始来，妄想执有我、人、众生及与寿命，认四顚倒为 <lb ed="X" n="0591b19"/><lb ed="R094" n="0036a18"/>实我体，由此便生憎爱二境，于虚妄体重执虚妄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591b20"/><lb ed="R094" n="0036a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591b2001"><note place="inline">補註曰：我、人、众生、寿命，由辗转约義，故有四名。四名 <lb ed="X" n="0591b21"/><lb ed="R094" n="0036a20"/>复有一相：一、迷识境，二、迷智境。一切众生下，总叙四 <lb ed="X" n="0591b22"/><lb ed="R094" n="0036b01"/>相为过患之因由。由此下，言由迷起惑。</note></p> <lb ed="X" n="0591b23"/><lb ed="R094" n="0036b02"/><p xml:id="pX10p0591b2301">如山曰：<persName>世尊</persName>谓众生未曾悟故，妄中横计。计取自 <lb ed="X" n="0591b24"/><lb ed="R094" n="0036b03"/>体为我，计我辗转趣于馀趣为人，计我盛衰苦乐 <lb ed="X" n="0591b25"/><lb ed="R094" n="0036b04"/>种种变异相续为众生，计我一报命根不断而住 <lb ed="X" n="0591b26"/><lb ed="R094" n="0036b05"/>为寿。夫真我本有，迷之谓无。妄我本空，执之为有。 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0591c" n="0591c"/> <lb ed="X" n="0591c01"/><lb ed="R094" n="0036b06"/>四皆横计，故云顚倒也。由执四相为实我体，所以 <lb ed="X" n="0591c02"/><lb ed="R094" n="0036b07"/>于自生爱，于他生憎。顺我者爱，逆我者憎。如是爱 <lb ed="X" n="0591c03"/><lb ed="R094" n="0036b08"/>憎，皆由执我。故曰由此于虚妄体，重执虚妄。谓四 <lb ed="X" n="0591c04"/><lb ed="R094" n="0036b09"/>大五蕴，迷性妄生。众缘假合，<anchor xml:id="nkr_note_add_0591c0401" n="0591c0401"/><anchor xml:id="beg0591c0401" n="0591c0401"/>已<anchor xml:id="end0591c0401"/>是虚妄。更于其上， <lb ed="X" n="0591c05"/><lb ed="R094" n="0036b10"/>重执我人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591c06"/><lb ed="R094" n="0036b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591c0601">二妄相依生妄业道，有妄业故妄见流转，厌流转者 <lb ed="X" n="0591c07"/><lb ed="R094" n="0036b12"/>妄见涅槃，由此不能入淸净觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591c08"/><lb ed="R094" n="0036b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591c0801"><note place="inline">補註曰：二妄相依，二句言由惑造业，次二句言由业 <lb ed="X" n="0591c09"/><lb ed="R094" n="0036b14"/>招报，後二句言反于五道，堕于二乘也。自由此便生 <lb ed="X" n="0591c10"/><lb ed="R094" n="0036b15"/>憎爱至妄见涅槃，总当二乘宗中生灭四谛也。谓初 <lb ed="X" n="0591c11"/><lb ed="R094" n="0036b16"/>六句集谛，次二句苦谛，次一句道谛，後一句灭谛。</note></p> <lb ed="X" n="0591c12"/><lb ed="R094" n="0036b17"/><p xml:id="pX10p0591c1201">如山曰：由前二妄故，生起造作种种妄业，业能引 <lb ed="X" n="0591c13"/><lb ed="R094" n="0036b18"/>至苦乐之果，故名为道。业成即受生死流转，生死 <lb ed="X" n="0591c14"/><lb ed="R094" n="0036b19"/>流转是所至之果也。厌流转者，谓厌三界不安，皆 <lb ed="X" n="0591c15"/><lb ed="R094" n="0037a01"/>如火宅，息缘断惑也。妄见涅槃，志在趣寂耽空，<g ref="#CB01926">灰</g> <lb ed="X" n="0591c16"/><lb ed="R094" n="0037a02"/>身灭智，由此不能入淸净觉也。此句正是答结前 <lb ed="X" n="0591c17"/><lb ed="R094" n="0037a03"/>问。前问云：何迷闷不入？今答云：由认四相，辗转生 <lb ed="X" n="0591c18"/><lb ed="R094" n="0037a04"/>过，纵離六道，复堕二乘故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591c19"/><lb ed="R094" n="0037a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591c1901">非觉违拒诸能入者，有诸能入非觉入故，是故动念 <lb ed="X" n="0591c20"/><lb ed="R094" n="0037a06"/>及与息念皆归迷闷。何以故？由有无始本起无明为 <lb ed="X" n="0591c21"/><lb ed="R094" n="0037a07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0591c2101" n="0591c2101"/><anchor xml:id="beg0591c2101" n="0591c2101"/>己<anchor xml:id="end0591c2101"/>主宰。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591c22"/><lb ed="R094" n="0037a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591c2201"><note place="inline">補註曰：自前文由此不能入淸净觉至非觉入，故言 <lb ed="X" n="0591c23"/><lb ed="R094" n="0037a09"/>迷拒觉心也。是故下，合。次文是言动息俱迷为<anchor xml:id="nkr_note_add_0591c2301" n="0591c2301"/><anchor xml:id="beg0591c2301" n="0591c2301"/>己<anchor xml:id="end0591c2301"/>主 <lb ed="X" n="0591c24"/><lb ed="R094" n="0037a10"/>宰句，言动是我动，息是我息，我相既在，动息俱迷。</note></p> <lb ed="X" n="0591c25"/><lb ed="R094" n="0037a11"/><p xml:id="pX10p0591c2501">如山曰：前问因何使诸众生不入？故此答云：非觉 <lb ed="X" n="0591c26"/><lb ed="R094" n="0037a12"/>违拒，使之不入，但由认我，故不入也。如梦身未忘， <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0592a" n="0592a"/> <lb ed="X" n="0592a01"/><lb ed="R094" n="0037a13"/>不能合于本身，非本身违拒也。有诸能入，非觉入 <lb ed="X" n="0592a02"/><lb ed="R094" n="0037a14"/>故。意云：入时若是觉入，不入即是觉拒。既入者，自 <lb ed="X" n="0592a03"/><lb ed="R094" n="0037a15"/>是信、解、行等，觉体元无出入，入与不入，何责于觉？ <lb ed="X" n="0592a04"/><lb ed="R094" n="0037a16"/>是故动念、息念，皆归迷闷也。夫动念既为偝觉，息 <lb ed="X" n="0592a05"/><lb ed="R094" n="0037a17"/>念即合契真，何故皆称迷闷？由将无始住地无明 <lb ed="X" n="0592a06"/><lb ed="R094" n="0037a18"/>为我主故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592a07"/><lb ed="R094" n="0037a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592a0701">一切众生生无慧目，身心等性皆是无明，譬如有人 <lb ed="X" n="0592a08"/><lb ed="R094" n="0037b01"/>不自断命。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592a09"/><lb ed="R094" n="0037b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592a0901"><note place="inline">補註曰：生无慧目，如人若十岁二十始盲，则眼前虽 <lb ed="X" n="0592a10"/><lb ed="R094" n="0037b03"/>不见物，说之即能了知。若胎中无目，生来便盲，即对 <lb ed="X" n="0592a11"/><lb ed="R094" n="0037b04"/>色之时，种种为说，终无所益。则先需金鎞决膜，然後 <lb ed="X" n="0592a12"/><lb ed="R094" n="0037b05"/>指示是非。故涅槃经说：如盲人不识乳色，他人为说 <lb ed="X" n="0592a13"/><lb ed="R094" n="0037b06"/>辗转譬喩，贝米雪鹤，竟不能得识其乳色。</note></p> <lb ed="X" n="0592a14"/><lb ed="R094" n="0037b07"/><p xml:id="pX10p0592a1401">如山曰：生无慧目，谓未曾悟入故也。身心等性二 <lb ed="X" n="0592a15"/><lb ed="R094" n="0037b08"/>句，谓前得本起因地，则所修皆是<persName>佛</persName>因。此用本起 <lb ed="X" n="0592a16"/><lb ed="R094" n="0037b09"/>无明，一切皆是魔业。又前以觉圆明故，根尘普净， <lb ed="X" n="0592a17"/><lb ed="R094" n="0037b10"/>结云一切是觉。今<anchor xml:id="nkr_note_add_0592a1701" n="0592a1701"/><anchor xml:id="beg0592a1701" n="0592a1701"/>已<anchor xml:id="end0592a1701"/>无明为本，故云皆是无明。譬 <lb ed="X" n="0592a18"/><lb ed="R094" n="0037b11"/>如有人二句，谓由爱故得身，若断身即违爱。如人 <lb ed="X" n="0592a19"/><lb ed="R094" n="0037b12"/>纵卑陋病苦，亦自保命，终不能断。断馀或可，自断 <lb ed="X" n="0592a20"/><lb ed="R094" n="0037b13"/>诚难。认我亦尔，断一切烦恼恶业，容有得者，欲令 <lb ed="X" n="0592a21"/><lb ed="R094" n="0037b14"/>断我，其可得乎？何以故？我终不能还断我故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592a22"/><lb ed="R094" n="0037b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592a2201">是故当知，有爱我者我与随顺，非随顺者便生憎怨， <lb ed="X" n="0592a23"/><lb ed="R094" n="0037b16"/>为憎爱心养无明故，相续求道皆不成就。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592a24"/><lb ed="R094" n="0037b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592a2401"><note place="inline">此以下皆结成障道</note>。</p><p xml:id="pX10p0592a2409" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：从爱憎求道，毕竟不 <lb ed="X" n="0592a25"/><lb ed="R094" n="0037b18"/>成。即宝积金经所云：于身生宝爱，不離于我人，彼作 <lb ed="X" n="0592a26"/><lb ed="R094" n="0037b19"/>是修行，由斯堕恶趣。</note></p> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0592b" n="0592b"/> <lb ed="X" n="0592b01"/><lb ed="R094" n="0037b20"/><p xml:id="pX10p0592b0101">如山曰：有爱我者二句，是对顺生爱以明我。非随 <lb ed="X" n="0592b02"/><lb ed="R094" n="0038a01"/>顺者二句，是对违起憎以明我。为憎爱心二句，谓 <lb ed="X" n="0592b03"/><lb ed="R094" n="0038a02"/>唯滋无明。故知迷心修道，纵令勤苦种种行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0592001" n="0592001"/>问，但 <lb ed="X" n="0592b04"/><lb ed="R094" n="0038a03"/>助无明何成<persName>佛</persName>果？可知本从无明而生憎爱，憎爱 <lb ed="X" n="0592b05"/><lb ed="R094" n="0038a04"/>还熏无明，种子现行相续不断，将此求道毕竟不 <lb ed="X" n="0592b06"/><lb ed="R094" n="0038a05"/>成。自下文以後别释四相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592b07"/><lb ed="R094" n="0038a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592b0701">善男子！云何我相？谓诸众生心所证者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592b08"/><lb ed="R094" n="0038a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592b0801"><note place="inline">此合下二文，谓验其任运分自他者，是其我相。文中 <lb ed="X" n="0592b09"/><lb ed="R094" n="0038a08"/>二：一、标释相粗，二、结指细相。此乃征起标示。</note></p> <lb ed="X" n="0592b10"/><lb ed="R094" n="0038a09"/><p xml:id="pX10p0592b1001">宗密曰：夫我难自见，约事证知，但验自他各殊，即 <lb ed="X" n="0592b11"/><lb ed="R094" n="0038a10"/>证自中有我。设令修道，捨妄证真，但觉有心，总名 <lb ed="X" n="0592b12"/><lb ed="R094" n="0038a11"/>我相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592b13"/><lb ed="R094" n="0038a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592b1301">善男子，譬如有人，百骸调适，忽忘我身，四肢絃缓，摄 <lb ed="X" n="0592b14"/><lb ed="R094" n="0038a13"/>养乖方，微加针艾，即知有我，是故证取，方现我体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592b15"/><lb ed="R094" n="0038a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592b1501"><note place="inline">補註曰：此约喩以释也。弦谓紧急，缓谓缓慢，皆是支 <lb ed="X" n="0592b16"/><lb ed="R094" n="0038a15"/>体不调，手足失度之状。</note></p> <lb ed="X" n="0592b17"/><lb ed="R094" n="0038a16"/><p xml:id="pX10p0592b1701">如山曰：摄养乖方下，况道者燕居静室或隐深山， <lb ed="X" n="0592b18"/><lb ed="R094" n="0038a17"/>心绝经营境无违顺，习闲成性暂得忘情，不觉自 <lb ed="X" n="0592b19"/><lb ed="R094" n="0038a18"/>他谓证无我。若违顺所福宛有心生，心既未平方 <lb ed="X" n="0592b20"/><lb ed="R094" n="0038a19"/>知我在。故下云若复有人歎谤其法，即喜恨等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592b21"/><lb ed="R094" n="0038b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592b2101">善男子！其心乃至证于<persName>如来</persName>毕竟了知淸净涅槃皆 <lb ed="X" n="0592b22"/><lb ed="R094" n="0038b02"/>是我相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592b23"/><lb ed="R094" n="0038b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592b2301"><note place="inline">補註曰：此结指细相也。证为能，<persName>如来</persName>为所，毕竟了知。 <lb ed="X" n="0592b24"/><lb ed="R094" n="0038b04"/>又于所证中，能了知也。淸净涅槃，所了知也。</note></p> <lb ed="X" n="0592b25"/><lb ed="R094" n="0038b05"/><p xml:id="pX10p0592b2501">如山曰：谓非<anchor xml:id="nkr_note_add_0592b2501" n="0592b2501"/><anchor xml:id="beg0592b2501" n="0592b2501"/>但<anchor xml:id="end0592b2501"/>了知二乘涅槃为我相，设使了知 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0592c" n="0592c"/> <lb ed="X" n="0592c01"/><lb ed="R094" n="0038b06"/><persName>如来</persName>涅槃亦是我相。然涅槃<anchor xml:id="nkr_note_add_0592c0101" n="0592c0101"/><anchor xml:id="beg0592c0101" n="0592c0101"/>但<anchor xml:id="end0592c0101"/>是觉体，非别有可 <lb ed="X" n="0592c02"/><lb ed="R094" n="0038b07"/>证。今既证得涅槃，不忘能所，即是我相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592c03"/><lb ed="R094" n="0038b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592c0301">善男子！云何人相？谓诸众生心悟证者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592c04"/><lb ed="R094" n="0038b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592c0401"><note place="inline">補註曰：此合下二文，是悟我成人。悟前非者，是此相 <lb ed="X" n="0592c05"/><lb ed="R094" n="0038b10"/>矣。下分粗相、细相。</note></p> <lb ed="X" n="0592c06"/><lb ed="R094" n="0038b11"/><p xml:id="pX10p0592c0601">如山曰：觉前非也，者字正名人相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592c07"/><lb ed="R094" n="0038b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592c0701">善男子！悟有我者，不复认我所悟非我。悟亦如是，悟 <lb ed="X" n="0592c08"/><lb ed="R094" n="0038b13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0592c0801" n="0592c0801"/><anchor xml:id="beg0592c0801" n="0592c0801"/>已<anchor xml:id="end0592c0801"/>超过一切证者，悉为人相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592c09"/><lb ed="R094" n="0038b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592c0901"><note place="inline">補註曰：此言粗相也。</note></p> <lb ed="X" n="0592c10"/><lb ed="R094" n="0038b15"/><p xml:id="pX10p0592c1001">如山曰：悟有我者二句，不作证心也。所悟非我二 <lb ed="X" n="0592c11"/><lb ed="R094" n="0038b16"/>句，同前非也。悟<anchor xml:id="nkr_note_add_0592c1101" n="0592c1101"/><anchor xml:id="beg0592c1101" n="0592c1101"/>已<anchor xml:id="end0592c1101"/>超过句，是绝所证之过，除能悟 <lb ed="X" n="0592c12"/><lb ed="R094" n="0038b17"/>之累，末句结成也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592c13"/><lb ed="R094" n="0038b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592c1301">善男子，其心乃至圆悟涅槃，但是我者，心存少悟，备 <lb ed="X" n="0592c14"/><lb ed="R094" n="0038b19"/>殚证理，皆名人相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592c15"/><lb ed="R094" n="0039a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592c1501"><note place="inline">補註曰：此言细相也。备殚证理，谓无非不尽，故曰备。 <lb ed="X" n="0592c16"/><lb ed="R094" n="0039a02"/>殚，尽也。</note></p> <lb ed="X" n="0592c17"/><lb ed="R094" n="0039a03"/><p xml:id="pX10p0592c1701">如山曰：圆悟涅槃，不取能所故也。心存少悟，谓此 <lb ed="X" n="0592c18"/><lb ed="R094" n="0039a04"/>智不怯，便为存悟，非诸差别，故云少也。皆名人相， <lb ed="X" n="0592c19"/><lb ed="R094" n="0039a05"/>结成细相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592c20"/><lb ed="R094" n="0039a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592c2001">善男子！云何众生相？谓诸众生心自证悟所不及者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592c21"/><lb ed="R094" n="0039a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592c2101"><note place="inline">補註曰：此合下文，是言了迹迹生。谓前二相，俱是心 <lb ed="X" n="0592c22"/><lb ed="R094" n="0039a08"/>迹，总不执之，故免我人。然此了心，又亦是迹，故云了 <lb ed="X" n="0592c23"/><lb ed="R094" n="0039a09"/>迹迹生。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0592002" n="0592002"/>〔義〕凡三。</note></p> <lb ed="X" n="0592c24"/><lb ed="R094" n="0039a10"/><p xml:id="pX10p0592c2401">如山曰：觉前能悟，悟是所觉。悟既成所，觉又名能。 <lb ed="X" n="0592c25"/><lb ed="R094" n="0039a11"/>辗转无穷，皆成能所。能所及处，皆是相待。了此无 <lb ed="X" n="0592c26"/><lb ed="R094" n="0039a12"/>定，故離前非。计所不及，谓免诸过。不觉此计，又是 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0593a" n="0593a"/> <lb ed="X" n="0593a01"/><lb ed="R094" n="0039a13"/>众生。众生者，不定执一之谓也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593a02"/><lb ed="R094" n="0039a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593a0201">善男子！譬如有人作如是言：我是众生。则知彼人说 <lb ed="X" n="0593a03"/><lb ed="R094" n="0039a15"/>众生者非我、非彼。云何非我？我是众生则非是我。云 <lb ed="X" n="0593a04"/><lb ed="R094" n="0039a16"/>何非彼？我是众生非彼我故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593a05"/><lb ed="R094" n="0039a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593a0501"><note place="inline">補註曰：此喩正释。</note></p><p xml:id="pX10p0593a0508" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：譬如二句，借人语词以 <lb ed="X" n="0593a06"/><lb ed="R094" n="0039a18"/>为義，契显众生四句为标，非也。</note></p> <lb ed="X" n="0593a07"/><lb ed="R094" n="0039a19"/><p xml:id="pX10p0593a0701">如山曰：云何非我？以自是众生，故非我也。云何非 <lb ed="X" n="0593a08"/><lb ed="R094" n="0039a20"/>彼？以云我是众生，不云彼是众生，故非彼也。非我 <lb ed="X" n="0593a09"/><lb ed="R094" n="0039b01"/>非彼，谓非彼人之我也。又显于自于彼，不计我人， <lb ed="X" n="0593a10"/><lb ed="R094" n="0039b02"/>故非彼我。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593a11"/><lb ed="R094" n="0039b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593a1101">善男子！但诸众生了证、了悟皆为我、人，而我、人相所 <lb ed="X" n="0593a12"/><lb ed="R094" n="0039b04"/>不及者，存有所了，名众生相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593a13"/><lb ed="R094" n="0039b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593a1301"><note place="inline">補註曰：此节指前对辨。皆为我人句，指前二相也。下 <lb ed="X" n="0593a14"/><lb ed="R094" n="0039b06"/>对之以辨众生之相。</note></p> <lb ed="X" n="0593a15"/><lb ed="R094" n="0039b07"/><p xml:id="pX10p0593a1501">如山曰：了证，证我相也。了悟，悟人相也。了证者空， <lb ed="X" n="0593a16"/><lb ed="R094" n="0039b08"/>则我不及。了悟者空，则人不及。不执主宰，故離我 <lb ed="X" n="0593a17"/><lb ed="R094" n="0039b09"/>人。存有所了二句，谓心不忘故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593a18"/><lb ed="R094" n="0039b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593a1801">善男子！云何寿命相？谓诸众生心照淸净，觉所了者， <lb ed="X" n="0593a19"/><lb ed="R094" n="0039b11"/>一切业智所不自见，犹如命根。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593a20"/><lb ed="R094" n="0039b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593a2001"><note place="inline">宗密曰：此合下文，言潜续如命。谓都无所执，但碍修 <lb ed="X" n="0593a21"/><lb ed="R094" n="0039b13"/>行，由不起心，免前三过。即此无执之业智，相续未忘， <lb ed="X" n="0593a22"/><lb ed="R094" n="0039b14"/>非故生心，故言潜续。文二，此乃征起标示。</note></p> <lb ed="X" n="0593a23"/><lb ed="R094" n="0039b15"/><p xml:id="pX10p0593a2301">如山曰：心照淸净，谓即心之照，故云淸净，即自觉 <lb ed="X" n="0593a24"/><lb ed="R094" n="0039b16"/>也。觉所了者，觉前三相，即觉他也。证悟等尽，彻于 <lb ed="X" n="0593a25"/><lb ed="R094" n="0039b17"/>真源，无别能觉，故上云心照。一切业智，谓拟将此 <lb ed="X" n="0593a26"/><lb ed="R094" n="0039b18"/>智，修习一切无漏之业，故虽能除妄，而不自除，故 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0593b" n="0593b"/> <lb ed="X" n="0593b01"/><lb ed="R094" n="0039b19"/>不自见。不自见故，犹如命根。如命根者，兼取相续 <lb ed="X" n="0593b02"/><lb ed="R094" n="0039b20"/>不断之義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593b03"/><lb ed="R094" n="0040a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593b0301">善男子！若心照见一切觉者皆为尘垢，觉所觉者不 <lb ed="X" n="0593b04"/><lb ed="R094" n="0040a02"/>離尘故。如汤消冰，无别有冰；如冰消者，存我、觉我亦 <lb ed="X" n="0593b05"/><lb ed="R094" n="0040a03"/>复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593b06"/><lb ed="R094" n="0040a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593b0601"><note place="inline">補註曰：此节辗转细释。善男子下，以義正释。如汤消 <lb ed="X" n="0593b07"/><lb ed="R094" n="0040a05"/>冰下，以喩反释。</note></p><p xml:id="pX10p0593b0707" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：水喩真性，冰喩四相，汤喩 <lb ed="X" n="0593b08"/><lb ed="R094" n="0040a06"/>智慧。煎水名汤，悟心名智。故谓水冻成冰，还煎水以 <lb ed="X" n="0593b09"/><lb ed="R094" n="0040a07"/>消之。冰汤俱尽，湿性独存。以喩心迷成我，还悟心以 <lb ed="X" n="0593b10"/><lb ed="R094" n="0040a08"/>消之。我智俱尽，照体独立。</note></p> <lb ed="X" n="0593b11"/><lb ed="R094" n="0040a09"/><p xml:id="pX10p0593b1101">宗密曰：觉所觉者，由将此心见前诸觉，故不離尘， <lb ed="X" n="0593b12"/><lb ed="R094" n="0040a10"/>以心未忘故。如汤消冰三句，谓汤消冰尽，同成一 <lb ed="X" n="0593b13"/><lb ed="R094" n="0040a11"/>水，更无能知尽者。反明此业智，既照前三相皆尽， <lb ed="X" n="0593b14"/><lb ed="R094" n="0040a12"/>则是我病，未尽如冰。若言我尽，即此言尽之冰，便 <lb ed="X" n="0593b15"/><lb ed="R094" n="0040a13"/>是不尽。存我二句，谓无别有我知我尽者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593b16"/><lb ed="R094" n="0040a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593b1601">善男子！末世众生不了四相，虽经多劫勤苦修道，但 <lb ed="X" n="0593b17"/><lb ed="R094" n="0040a15"/>名有为，终不能成一切圣果，是故名为正法末世。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593b18"/><lb ed="R094" n="0040a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593b1801"><note place="inline">補註曰：此合下文，言存我失道也。凡二，此乃总标失 <lb ed="X" n="0593b19"/><lb ed="R094" n="0040a17"/>道也。有为由前四相，皆有取证。</note></p> <lb ed="X" n="0593b20"/><lb ed="R094" n="0040a18"/><p xml:id="pX10p0593b2001">如山曰：以有为心修行，则行行皆带能所，故不成 <lb ed="X" n="0593b21"/><lb ed="R094" n="0040a19"/>圣正。夫正法之时，修则皆证。末世之时，人多取相。 <lb ed="X" n="0593b22"/><lb ed="R094" n="0040a20"/>今既取证相，则正法亦同末世。若遇此教，了达病 <lb ed="X" n="0593b23"/><lb ed="R094" n="0040b01"/>源，则虽末世，还同正法。後辗转廣释文凡四。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593b24"/><lb ed="R094" n="0040b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593b2401">何以故？认一切我为涅槃故，有证有悟名成就故。譬 <lb ed="X" n="0593b25"/><lb ed="R094" n="0040b03"/>如有人认贼为子，其家财宝终不成就。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593b26"/><lb ed="R094" n="0040b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593b2601"><note place="inline">认贼为子，喩六根取境犹可制御，藏识妄我难以辨 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0593c" n="0593c"/> <lb ed="X" n="0593c01"/><lb ed="R094" n="0040b05"/>明。故<persName>如来</persName>藏中功德之宝念念衰耗，犹此贫穷难集 <lb ed="X" n="0593c02"/><lb ed="R094" n="0040b06"/>福智。</note></p> <lb ed="X" n="0593c03"/><lb ed="R094" n="0040b07"/><p xml:id="pX10p0593c0301">如山曰：劫数既多，行又勤苦，以何義故，不证圣果？ <lb ed="X" n="0593c04"/><lb ed="R094" n="0040b08"/>良由认我以为涅槃，故虽多劫勤修，终无所益。譬 <lb ed="X" n="0593c05"/><lb ed="R094" n="0040b09"/>如贼在外，犹可堤防，养之为儿，如何检愼？又知贼 <lb ed="X" n="0593c06"/><lb ed="R094" n="0040b10"/>是贼，贼无能为，认之为儿，寧免破败？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593c07"/><lb ed="R094" n="0040b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593c0701">何以故？有我爱者亦爱涅槃，伏我爱根为涅槃相。有 <lb ed="X" n="0593c08"/><lb ed="R094" n="0040b12"/>憎我者亦憎生死，不知爱者真生死故，别憎生死名 <lb ed="X" n="0593c09"/><lb ed="R094" n="0040b13"/>不解脱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593c10"/><lb ed="R094" n="0040b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593c1001"><note place="inline">補註曰：何以故句，证何妨道微有我爱者，释憎爱非 <lb ed="X" n="0593c11"/><lb ed="R094" n="0040b15"/>脱。</note></p> <lb ed="X" n="0593c12"/><lb ed="R094" n="0040b16"/><p xml:id="pX10p0593c1201">如山曰：纵使认我取证，何以便妨于道？夫生死轮 <lb ed="X" n="0593c13"/><lb ed="R094" n="0040b17"/>迴本自憎爱，欲求解脱须尽二源。今爱涅槃还是 <lb ed="X" n="0593c14"/><lb ed="R094" n="0040b18"/>本爱，今憎生死亦是本憎，弃苦欣乐虽殊，憎爱元 <lb ed="X" n="0593c15"/><lb ed="R094" n="0040b19"/>是本习，带之修道<persName>佛</persName>果岂成？伏我爱根为涅槃者， <lb ed="X" n="0593c16"/><lb ed="R094" n="0040b20"/>由伏之故不起，不起之相似涅槃相，以似为真故 <lb ed="X" n="0593c17"/><lb ed="R094" n="0041a01"/>云尔也。不知爱者四句，谓本爱涅槃拟除生死，爱 <lb ed="X" n="0593c18"/><lb ed="R094" n="0041a02"/>心既在即生死根，爱根憎苗岂名解脱？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593c19"/><lb ed="R094" n="0041a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593c1901">云何当知法不解脱？善男子！彼末世众生习菩提者， <lb ed="X" n="0593c20"/><lb ed="R094" n="0041a04"/>以<anchor xml:id="nkr_note_add_0593c2001" n="0593c2001"/><anchor xml:id="beg0593c2001" n="0593c2001"/>己<anchor xml:id="end0593c2001"/>微证为自淸净，犹未能尽我相根本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593c21"/><lb ed="R094" n="0041a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593c2101"><note place="inline">補註曰：云何句，为何知证法非解脱征。善男子以下， <lb ed="X" n="0593c22"/><lb ed="R094" n="0041a06"/>合下文，乃是赞毁验我。释者谓实证者必无我，无我 <lb ed="X" n="0593c23"/><lb ed="R094" n="0041a07"/>故即无嗔喜。今为法嗔喜，即知证法非真，我未尽故。</note></p> <lb ed="X" n="0593c24"/><lb ed="R094" n="0041a08"/><p xml:id="pX10p0593c2401">宗密曰：法者涅槃，犹前释云：爱涅槃者名不解脱。 <lb ed="X" n="0593c25"/><lb ed="R094" n="0041a09"/>故此征云：若爱生死许是繫缚，今悟涅槃是寂灭 <lb ed="X" n="0593c26"/><lb ed="R094" n="0041a10"/>法，以何相知云不解脱？以<anchor xml:id="nkr_note_add_0593c2601" n="0593c2601"/><anchor xml:id="beg0593c2601" n="0593c2601"/>己<anchor xml:id="end0593c2601"/>征证二句，外知根尘 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0594a" n="0594a"/> <lb ed="X" n="0594a01"/><lb ed="R094" n="0041a11"/>假合，内觉性体寂然。由未能句，正标未尽之故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594a02"/><lb ed="R094" n="0041a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594a0201">若复有人赞歎彼法，即生欢喜便欲济渡。若复诽谤 <lb ed="X" n="0594a03"/><lb ed="R094" n="0041a13"/>彼所得者，便生嗔恨则知我相，坚固执持潜伏藏识， <lb ed="X" n="0594a04"/><lb ed="R094" n="0041a14"/>遊戏诸根曾不间断。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594a05"/><lb ed="R094" n="0041a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594a0501"><note place="inline">宗密曰：此言以境验知。则知我相二句，言因对外境 <lb ed="X" n="0594a06"/><lb ed="R094" n="0041a16"/>验得内心，我无间断，潜伏藏识种子也。遊戏诸根二 <lb ed="X" n="0594a07"/><lb ed="R094" n="0041a17"/>句，现行也。言遇境则发，相续流转。</note></p> <lb ed="X" n="0594a08"/><lb ed="R094" n="0041a18"/><p xml:id="pX10p0594a0801">如山曰：世境违顺，粗重易明，唯就法门，最难觉察。 <lb ed="X" n="0594a09"/><lb ed="R094" n="0041a19"/>但言为法嗔彼度此，不知此心原是我相，因对外 <lb ed="X" n="0594a10"/><lb ed="R094" n="0041a20"/>境验得内心，我执犹坚，潜藏相续。虽慧军数擧，魔 <lb ed="X" n="0594a11"/><lb ed="R094" n="0041b01"/>众频摧，且阿赖耶城难攻主宰，末那常侍防护牢 <lb ed="X" n="0594a12"/><lb ed="R094" n="0041b02"/>强，意识谋臣经营内外，旁监五识之将，以镇六根 <lb ed="X" n="0594a13"/><lb ed="R094" n="0041b03"/>之门。由是贼主频通遊戏，时时偷号，惑我法王，往 <lb ed="X" n="0594a14"/><lb ed="R094" n="0041b04"/>往侵疆，扰我观境。虽外怯般若，昼伏夜行，而内挟 <lb ed="X" n="0594a15"/><lb ed="R094" n="0041b05"/>无明，昼夜不断。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594a16"/><lb ed="R094" n="0041b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594a1601">善男子！彼修道者不除我相，是故不能入淸净觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594a17"/><lb ed="R094" n="0041b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594a1701"><note place="inline">補註曰：此文结成障觉。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0594a18"/><lb ed="R094" n="0041b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594a1801">善男子！若知我空，无毁我者，有我说法，我未断故；众 <lb ed="X" n="0594a19"/><lb ed="R094" n="0041b09"/>生、寿命亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594a20"/><lb ed="R094" n="0041b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594a2001"><note place="inline">宗密曰：此合下文但说病为法，文凡二。此乃覆推摄 <lb ed="X" n="0594a21"/><lb ed="R094" n="0041b11"/>前为法嗔喜之次，推穷以成说病为法之过。毁者是 <lb ed="X" n="0594a22"/><lb ed="R094" n="0041b12"/>彼，说者是我。经文于毁者言，无反明过也。于说法者 <lb ed="X" n="0594a23"/><lb ed="R094" n="0041b13"/>言，有顺明也。翻覆推过者，下拟决断为病故。</note></p> <lb ed="X" n="0594a24"/><lb ed="R094" n="0041b14"/><p xml:id="pX10p0594a2401">如山曰：恐闻嗔喜是我，便拟忍受不嗔，用为无我。 <lb ed="X" n="0594a25"/><lb ed="R094" n="0041b15"/>故推征云：若见彼是毁人，我被彼毁而不嗔者，此 <lb ed="X" n="0594a26"/><lb ed="R094" n="0041b16"/>亦是我。故云：若知我空，无毁我者。既见有毁我者， <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0594b" n="0594b"/> <lb ed="X" n="0594b01"/><lb ed="R094" n="0041b17"/>则未得我空，亦应云：若知我空，无我说法。故次云： <lb ed="X" n="0594b02"/><lb ed="R094" n="0041b18"/>有我说法，我未断故。众生下。谓例于我也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594b03"/><lb ed="R094" n="0041b19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594b0301">善男子！末世众生说病为法，是故名为可怜愍者；虽 <lb ed="X" n="0594b04"/><lb ed="R094" n="0042a01"/>勤精进增益诸病，是故不能入淸净觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594b05"/><lb ed="R094" n="0042a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594b0501"><note place="inline">如山曰：带病修行，增益诸病，唯益实德。如药草等，种 <lb ed="X" n="0594b06"/><lb ed="R094" n="0042a03"/>有甘苦，水土所滋，名唯增益。苦喩我为本，甘喩净觉 <lb ed="X" n="0594b07"/><lb ed="R094" n="0042a04"/>为本，水土则喩万行。</note></p> <lb ed="X" n="0594b08"/><lb ed="R094" n="0042a05"/><p xml:id="pX10p0594b0801">宗密曰：指前所推之过也，即是四相。四相若存，总 <lb ed="X" n="0594b09"/><lb ed="R094" n="0042a06"/>名为病。以病为法，诚可怜愍，带病修行，故境诸病。 <lb ed="X" n="0594b10"/><lb ed="R094" n="0042a07"/>反此而言，则称实修行。末句结成障觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594b11"/><lb ed="R094" n="0042a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594b1101">善男子！末世众生不了四相，以<persName>如来</persName>解及所行处为 <lb ed="X" n="0594b12"/><lb ed="R094" n="0042a09"/>自修行，终不成就。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594b13"/><lb ed="R094" n="0042a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594b1301"><note place="inline">補註曰：此合下文言将凡滥圣。文凡二：一、正明相滥， <lb ed="X" n="0594b14"/><lb ed="R094" n="0042a11"/>二、结成障觉。此节言抑圣同<anchor xml:id="nkr_note_add_0594b1401" n="0594b1401"/><anchor xml:id="beg0594b1401" n="0594b1401"/>己<anchor xml:id="end0594b1401"/>也。</note></p> <lb ed="X" n="0594b15"/><lb ed="R094" n="0042a12"/><p xml:id="pX10p0594b1501">如山曰：<persName>佛</persName>说了義称理法门，此言心境本空，惑业 <lb ed="X" n="0594b16"/><lb ed="R094" n="0042a13"/>本净，凡圣不异，因果皆圆，就<persName>佛</persName>见之，理实如此。且 <lb ed="X" n="0594b17"/><lb ed="R094" n="0042a14"/>众生迷倒<anchor xml:id="nkr_note_add_0594b1701" n="0594b1701"/><anchor xml:id="beg0594b1701" n="0594b1701"/>已<anchor xml:id="end0594b1701"/>久，种习根深，纵令解法门，现用原来 <lb ed="X" n="0594b18"/><lb ed="R094" n="0042a15"/>随念，但以分别心识，解他无碍言教，谓言<persName>佛</persName>意亦 <lb ed="X" n="0594b19"/><lb ed="R094" n="0042a16"/>只如然。心既是念，故不觉念，不知冥通证入，异于 <lb ed="X" n="0594b20"/><lb ed="R094" n="0042a17"/>随相信心，认<persName>佛</persName>平等之谭，不能断惑求证，故经印 <lb ed="X" n="0594b21"/><lb ed="R094" n="0042a18"/>言终不成就。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594b22"/><lb ed="R094" n="0042a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594b2201">或有众生未得谓得、未证谓证，见勝进者心生嫉妒， <lb ed="X" n="0594b23"/><lb ed="R094" n="0042a20"/>由彼众生未断我爱，是故不能入淸净觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594b24"/><lb ed="R094" n="0042b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594b2401"><note place="inline">補註曰：或有众生五句，是聘<anchor xml:id="nkr_note_add_0594b2401" n="0594b2401"/><anchor xml:id="beg0594b2401" n="0594b2401"/>己<anchor xml:id="end0594b2401"/>齐圣。前则抑高就下， <lb ed="X" n="0594b25"/><lb ed="R094" n="0042b02"/>此则聘下齐高。首三句，是认其圣智。见勝者二句，验 <lb ed="X" n="0594b26"/><lb ed="R094" n="0042b03"/>出凡情。由彼众生，为指前两类之人，未断我爱。前云 <lb ed="X" n="0594b27"/><lb ed="R094" n="0042b04"/>终不成就者，以<persName>佛</persName>无我爱，凡有我爱故。次云见勝进 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0594c" n="0594c"/> <lb ed="X" n="0594c01"/><lb ed="R094" n="0042b05"/>嫉妒，亦由我爱。由我爱故，是故不入淸净觉也。</note></p> <lb ed="X" n="0594c02"/><lb ed="R094" n="0042b06"/><p xml:id="pX10p0594c0201">如山曰：得谓理也，乃至圣所俱功德。证谓智也，则 <lb ed="X" n="0594c03"/><lb ed="R094" n="0042b07"/>圣人冥证之智身。今谓得谓证者，增上慢人若自 <lb ed="X" n="0594c04"/><lb ed="R094" n="0042b08"/>知不证而言证者，则根本戒中大妄语戒，非此文 <lb ed="X" n="0594c05"/><lb ed="R094" n="0042b09"/>意也。然诸圣人形类不定，得与不得内证在心。何 <lb ed="X" n="0594c06"/><lb ed="R094" n="0042b10"/>以辨他未得未证？故观心行以验真虚。夫圣人用 <lb ed="X" n="0594c07"/><lb ed="R094" n="0042b11"/>心他<anchor xml:id="nkr_note_add_0594c0701" n="0594c0701"/><anchor xml:id="beg0594c0701" n="0594c0701"/>己<anchor xml:id="end0594c0701"/>无二，见他勝进或法教流行，念念喜欢必 <lb ed="X" n="0594c08"/><lb ed="R094" n="0042b12"/>能随顺，自验内心如此，或即证悟不虚。若自觉<anchor xml:id="nkr_note_add_0594c0801" n="0594c0801"/><anchor xml:id="beg0594c0801" n="0594c0801"/>己<anchor xml:id="end0594c0801"/> <lb ed="X" n="0594c09"/><lb ed="R094" n="0042b13"/>衰他盛则嫉，<anchor xml:id="nkr_note_add_0594c0901" n="0594c0901"/><anchor xml:id="beg0594c0901" n="0594c0901"/>己<anchor xml:id="end0594c0901"/>盛他衰则喜，纵令深解妙境，但是 <lb ed="X" n="0594c10"/><lb ed="R094" n="0042b14"/>心之所缘，勿错认之谓得谓证。由彼众生下，结成 <lb ed="X" n="0594c11"/><lb ed="R094" n="0042b15"/>障觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594c12"/><lb ed="R094" n="0042b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594c1201">善男子，末世众生希望成道，勿令求悟，唯益多闻，增 <lb ed="X" n="0594c13"/><lb ed="R094" n="0042b17"/>长我见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594c14"/><lb ed="R094" n="0042b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594c1401"><note place="inline">補註曰：此言趣果迷因也。增长我见，即花严所云：不 <lb ed="X" n="0594c15"/><lb ed="R094" n="0042b19"/>能了自心，增长一切恶等。</note></p> <lb ed="X" n="0594c16"/><lb ed="R094" n="0042b20"/><p xml:id="pX10p0594c1601">如山曰：希望成道趣果也，唯益多闻迷固也。即知 <lb ed="X" n="0594c17"/><lb ed="R094" n="0043a01"/>先须悟道，然後多闻增慧。末世之人多迷此意，唯 <lb ed="X" n="0594c18"/><lb ed="R094" n="0043a02"/>宗名数，不务了心。心既不通，解義唯多，我见唯长， <lb ed="X" n="0594c19"/><lb ed="R094" n="0043a03"/>故下云增长我见。夫多闻无智慧，是不知实相，譬 <lb ed="X" n="0594c20"/><lb ed="R094" n="0043a04"/>如大暗中有灯而无目等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594c21"/><lb ed="R094" n="0043a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594c2101">但当精勤降伏烦恼，起大勇猛，未得令得、未断令断， <lb ed="X" n="0594c22"/><lb ed="R094" n="0043a06"/>贪、嗔、爱、慢、<anchor xml:id="nkr_note_add_0594c2201" n="0594c2201"/><anchor xml:id="beg0594c2201" n="0594c2201"/>谄<anchor xml:id="end0594c2201"/>曲、嫉妒，对境不生，彼我恩爱一切寂灭。 <lb ed="X" n="0594c23"/><lb ed="R094" n="0043a07"/><persName>佛</persName>说是人渐以成就。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594c24"/><lb ed="R094" n="0043a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594c2401"><note place="inline">補註曰：此合下文，乃四断惑成因也。但当精勤，诫劝 <lb ed="X" n="0594c25"/><lb ed="R094" n="0043a09"/>之辞也。降伏烦恼，别标所断也。起大勇猛，通劝修断 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0595a" n="0595a"/> <lb ed="X" n="0595a01"/><lb ed="R094" n="0043a10"/>也。贪嗔爱慢，根本烦恼中三也。爱无别性，贪类所摄。 <lb ed="X" n="0595a02"/><lb ed="R094" n="0043a11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0595a0201" n="0595a0201"/><anchor xml:id="beg0595a0201" n="0595a0201"/>谄<anchor xml:id="end0595a0201"/>曲嫉妒，少随烦恼也。末句结成因。</note></p> <lb ed="X" n="0595a03"/><lb ed="R094" n="0043a12"/><p xml:id="pX10p0595a0301">宗密曰：未得令得，修也，谓真境中一切功德妙用。 <lb ed="X" n="0595a04"/><lb ed="R094" n="0043a13"/>未断令断，断也，谓顚倒境中一切障碍之法。重擧 <lb ed="X" n="0595a05"/><lb ed="R094" n="0043a14"/>彼我恩爱者，生死根本，最难拔故。念尽则自他俱 <lb ed="X" n="0595a06"/><lb ed="R094" n="0043a15"/>寂，勤断烦恼，我见习气渐尽，无上<persName>佛</persName>果自然渐成。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595a07"/><lb ed="R094" n="0043a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595a0701">求善知识不堕邪见，若于所求别生憎爱，则不能入 <lb ed="X" n="0595a08"/><lb ed="R094" n="0043a17"/>淸净觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595a09"/><lb ed="R094" n="0043a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595a0901"><note place="inline">補註曰：上文顺释，此文反释。偈有云：此人求善友，终 <lb ed="X" n="0595a10"/><lb ed="R094" n="0043a19"/>不堕邪见，所求别生心，究竟非成就。</note></p> <lb ed="X" n="0595a11"/><lb ed="R094" n="0043a20"/><p xml:id="pX10p0595a1101">如山曰：商人入海须假导师，学者修行必资善友。 <lb ed="X" n="0595a12"/><lb ed="R094" n="0043b01"/>若于所求下，反明不生憎爱则入觉也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595a13"/><lb ed="R094" n="0043b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普觉章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595a1301">于是<name role="" type="person">普觉菩萨</name>在大众中，即从座起而白<persName>佛</persName>言：大悲 <lb ed="X" n="0595a14"/><lb ed="R094" n="0043b03"/><persName>世尊</persName>！末世众生去<persName>佛</persName>渐远，圣贤隐伏邪法增炽，使诸 <lb ed="X" n="0595a15"/><lb ed="R094" n="0043b04"/>众生求何等人、依何等法、行何等行、除去何病、云何 <lb ed="X" n="0595a16"/><lb ed="R094" n="0043b05"/>发心，令彼群盲不堕邪见？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595a17"/><lb ed="R094" n="0043b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595a1701"><note place="inline">補註曰：<name role="" type="person">普觉菩萨</name>，谓从前诸过<anchor xml:id="nkr_note_add_0595a1701" n="0595a1701"/><anchor xml:id="beg0595a1701" n="0595a1701"/>已<anchor xml:id="end0595a1701"/>離，四相又除。然于 <lb ed="X" n="0595a18"/><lb ed="R094" n="0043b07"/>用意行心，仍馀作止任灭之病，觉犹未普。至此抉择 <lb ed="X" n="0595a19"/><lb ed="R094" n="0043b08"/>四病，觉性无瑕，普觉诸病，故当此矣。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0595a20"/><lb ed="R094" n="0043b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595a2001">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">普觉菩萨</name>言：善男子！末世众生将发大 <lb ed="X" n="0595a21"/><lb ed="R094" n="0043b10"/>心求善知识，欲修行者当求一切正知见人，心不住 <lb ed="X" n="0595a22"/><lb ed="R094" n="0043b11"/>相，不著声闻、缘觉境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595a23"/><lb ed="R094" n="0043b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595a2301"><note place="inline">補註曰：此下俱指示明师令事，文凡三。此合下，令识 <lb ed="X" n="0595a24"/><lb ed="R094" n="0043b13"/>也。此言顺行，下言逆行。</note></p> <lb ed="X" n="0595a25"/><lb ed="R094" n="0043b14"/><p xml:id="pX10p0595a2501">如山曰：善知识者，谓善能识真妄，知病识乐故。初 <lb ed="X" n="0595a26"/><lb ed="R094" n="0043b15"/>心便令求者，正知见人，谓善达觉性，不因修生。决 <lb ed="X" n="0595a27"/><lb ed="R094" n="0043b16"/>择无疑者，心不住相者，離凡夫烦恼境界。不著声 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0595b" n="0595b"/> <lb ed="X" n="0595b01"/><lb ed="R094" n="0043b17"/>闻缘觉者，離二乘滞寂境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595b02"/><lb ed="R094" n="0043b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595b0201">虽现尘劳心恒淸净，示有诸过赞歎梵行，不令众生 <lb ed="X" n="0595b03"/><lb ed="R094" n="0043b19"/>入不律仪，求如是人即得成就阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0595b04"/><lb ed="R094" n="0043b20"/>提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595b05"/><lb ed="R094" n="0044a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595b0501"><note place="inline">補註曰：心恒淸净，如净名所云：虽有妻子，常修梵行 <lb ed="X" n="0595b06"/><lb ed="R094" n="0044a02"/>等。花严云：菩萨在家，与妻子俱，未曾捨離菩提之心。</note></p> <lb ed="X" n="0595b07"/><lb ed="R094" n="0044a03"/><p xml:id="pX10p0595b0701"><note place="inline">斐休曰：或为利益，或有别缘，所作非仪，暂乖真故。 <lb ed="X" n="0595b08"/><lb ed="R094" n="0044a04"/>故示诸有过者，只得贬<anchor xml:id="nkr_note_add_0595b0801" n="0595b0801"/><anchor xml:id="beg0595b0801" n="0595b0801"/>己<anchor xml:id="end0595b0801"/>承非，不得非说理以误凡 <lb ed="X" n="0595b09"/><lb ed="R094" n="0044a05"/>下。</note></p> <lb ed="X" n="0595b10"/><lb ed="R094" n="0044a06"/><p xml:id="pX10p0595b1001">宗密曰：尘劳，即贪等也。心恒淸净，谓现染之中而 <lb ed="X" n="0595b11"/><lb ed="R094" n="0044a07"/>不染也。示诸有过，谓欲度众生，先以同事相摄。但 <lb ed="X" n="0595b12"/><lb ed="R094" n="0044a08"/>为同事相摄故，虽现诸过，常<anchor xml:id="nkr_note_orig_0595001" n="0595001"/>虽赞歎真实梵行。故 <lb ed="X" n="0595b13"/><lb ed="R094" n="0044a09"/>论云：壞见之人虽不壞行，不堪与众生为其道眼。 <lb ed="X" n="0595b14"/><lb ed="R094" n="0044a10"/>虽壞行而不破见者，是则人天真勝福田。求如是 <lb ed="X" n="0595b15"/><lb ed="R094" n="0044a11"/>人下，结成大益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595b16"/><lb ed="R094" n="0044a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595b1601">末世众生见如是人，应当供养，不惜身命。彼善知识 <lb ed="X" n="0595b17"/><lb ed="R094" n="0044a13"/>四威仪中常现淸净，乃至示现种种过患，心无憍慢， <lb ed="X" n="0595b18"/><lb ed="R094" n="0044a14"/>况复<anchor xml:id="nkr_note_add_0595b1801" n="0595b1801"/><anchor xml:id="beg0595b1801" n="0595b1801"/>抟<anchor xml:id="end0595b1801"/>财、妻子、眷属！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595b19"/><lb ed="R094" n="0044a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595b1901"><note place="inline">補註曰：此即令事师末世下，擧身命之难。况复下，例 <lb ed="X" n="0595b20"/><lb ed="R094" n="0044a16"/>身外之易。</note></p><p xml:id="pX10p0595b2005" cb:place="inline"><note place="inline">智论云：于诸师尊，如<persName>世尊</persName>想。若有能开 <lb ed="X" n="0595b21"/><lb ed="R094" n="0044a17"/>释深義，于我有益，则尽心敬之，不验馀恶。如弊囊盛 <lb ed="X" n="0595b22"/><lb ed="R094" n="0044a18"/>宝，不得以囊恶故，不取其宝。又如夜行险道，弊人执 <lb ed="X" n="0595b23"/><lb ed="R094" n="0044a19"/>炬，不得以人恶故，不取其照。菩萨亦复如是。</note></p> <lb ed="X" n="0595b24"/><lb ed="R094" n="0044a20"/><p xml:id="pX10p0595b2401">如山曰：不惜身命，如雪山捨身、香城破骨之类。彼 <lb ed="X" n="0595b25"/><lb ed="R094" n="0044a21"/>善知识三句，惜前顺行。乃至示现二句，指前逆行。 <lb ed="X" n="0595b26"/><lb ed="R094" n="0044b01"/>心无憍慢，明不疑也。夫菩萨化现权道难测，但依 <lb ed="X" n="0595b27"/><lb ed="R094" n="0044b02"/>法门莫疑其迹，不以顺行即效虔诚，或睹逆行便 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0595c" n="0595c"/> <lb ed="X" n="0595c01"/><lb ed="R094" n="0044b03"/>生憍慢。况复二句，例身外之易。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595c02"/><lb ed="R094" n="0044b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595c0201">若善男子于彼善友不起恶念，即能究竟成就正觉， <lb ed="X" n="0595c03"/><lb ed="R094" n="0044b05"/>心花发明照十方刹。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595c04"/><lb ed="R094" n="0044b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595c0401"><note place="inline">補註曰：此节言显益。</note></p> <lb ed="X" n="0595c05"/><lb ed="R094" n="0044b07"/><p xml:id="pX10p0595c0501">如山曰：憍慢若起，恶念便生，障覆自心，法何得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0595002" n="0595002"/>人？ <lb ed="X" n="0595c06"/><lb ed="R094" n="0044b08"/>既无恶念之覆，即得正觉成就。觉心既明，即慧光 <lb ed="X" n="0595c07"/><lb ed="R094" n="0044b09"/>开发，能向无染，故曰心花。称体无边，照十方刹。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595c08"/><lb ed="R094" n="0044b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595c0801">善男子！彼善知识所证妙法，应離四病。云何四病？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595c09"/><lb ed="R094" n="0044b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595c0901"><note place="inline">補註曰：此合下四节，是分别四病令除者。此乃总标 <lb ed="X" n="0595c10"/><lb ed="R094" n="0044b12"/>征起，下文别释行相。</note></p> <lb ed="X" n="0595c11"/><lb ed="R094" n="0044b13"/><p xml:id="pX10p0595c1101">如山曰：心病无边，要唯此四，随有其一，即不堪为 <lb ed="X" n="0595c12"/><lb ed="R094" n="0044b14"/>师。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595c13"/><lb ed="R094" n="0044b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595c1301">一者、作病。若复有人作如是言：我于本心作种种行， <lb ed="X" n="0595c14"/><lb ed="R094" n="0044b16"/>欲求圆觉。彼圆觉性非作得故，说名为病。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595c15"/><lb ed="R094" n="0044b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595c1501"><note place="inline">宗密曰：此言生心造作病。若了觉性本圆，不用兴心 <lb ed="X" n="0595c16"/><lb ed="R094" n="0044b18"/>求益。不兴心处，即合觉心。合觉心时，自无诸妄。无诸 <lb ed="X" n="0595c17"/><lb ed="R094" n="0044b19"/>妄<anchor xml:id="nkr_note_add_0595c1701" n="0595c1701"/><anchor xml:id="beg0595c1701" n="0595c1701"/>已<anchor xml:id="end0595c1701"/>，则所作相应，积土聚沙，皆成<persName>佛</persName>道。</note></p> <lb ed="X" n="0595c18"/><lb ed="R094" n="0044b20"/><p xml:id="pX10p0595c1801">如山曰：辨相也。思惟揣𢜬，计挍筹量，兴心运为，拟 <lb ed="X" n="0595c19"/><lb ed="R094" n="0045a01"/>作行相，造塔造寺，供<persName>佛</persName>供僧，持咒持经，僧讲俗云。 <lb ed="X" n="0595c20"/><lb ed="R094" n="0045a02"/>端然宴坐，种种施为，止息深山，遊历世界，勤忧衣 <lb ed="X" n="0595c21"/><lb ed="R094" n="0045a03"/>食，谓是道缘，故受饥寒，将为功德。观空观有，爱身 <lb ed="X" n="0595c22"/><lb ed="R094" n="0045a04"/>厌身，于多行门，随执其一，托此一行，欲契觉心。圆 <lb ed="X" n="0595c23"/><lb ed="R094" n="0045a05"/>觉性非造作，造作如何契之？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595c24"/><lb ed="R094" n="0045a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595c2401">二者、任病。若复有人作如是言：我等今者不断生死、 <lb ed="X" n="0595c25"/><lb ed="R094" n="0045a07"/>不求涅槃，涅槃、生死无起灭念，任彼一切随诸法性 <lb ed="X" n="0595c26"/><lb ed="R094" n="0045a08"/>欲求圆觉。彼圆觉性非任有故，说名为病。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0596a" n="0596a"/> <lb ed="X" n="0596a01"/><lb ed="R094" n="0045a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596a0101"><note place="inline">宗密曰：此言任意浮沉病。</note></p><p xml:id="pX10p0596a0111" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：任病，如好闭任 <lb ed="X" n="0596a02"/><lb ed="R094" n="0045a10"/>闲，逢饥即餐，遇衣即著，好事恶事，一切不知，任运而 <lb ed="X" n="0596a03"/><lb ed="R094" n="0045a11"/>行，信缘而活，睡来即卧，兴来即行，东西南北，何定去 <lb ed="X" n="0596a04"/><lb ed="R094" n="0045a12"/>住。此病因前云圆觉淸净，本无修习，依于未觉，幻力 <lb ed="X" n="0596a05"/><lb ed="R094" n="0045a13"/>修习，失彼文意，故成任病。</note></p> <lb ed="X" n="0596a06"/><lb ed="R094" n="0045a14"/><p xml:id="pX10p0596a0601">如山曰：若复有人意云：生死是空，更何所□？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0596001" n="0596001"/>涅槃 <lb ed="X" n="0596a07"/><lb ed="R094" n="0045a15"/>本寂，何假修求？不厌不欣，无起灭念，任彼一切，随 <lb ed="X" n="0596a08"/><lb ed="R094" n="0045a16"/>诸法性，如火热水湿之类，各各差别，妄从他妄，真 <lb ed="X" n="0596a09"/><lb ed="R094" n="0045a17"/>任他真，各称其心，何必改作？自谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0596a0901" n="0596a0901"/><anchor xml:id="beg0596a0901" n="0596a0901"/>已<anchor xml:id="end0596a0901"/>觉，何必作幻？ <lb ed="X" n="0596a10"/><lb ed="R094" n="0045a18"/>故成任病，此乃放纵身心，复令善恶不拘，即名无 <lb ed="X" n="0596a11"/><lb ed="R094" n="0045a19"/>记之性。七贤岂是大道？四皓寧为圣人？尙昧欲天， <lb ed="X" n="0596a12"/><lb ed="R094" n="0045a20"/>焉冥觉体？故前云：若不修行，常居幻化，云何解脱？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596a13"/><lb ed="R094" n="0045b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596a1301">三者、止病。若复有人作如是言：我今自心永息诸念， <lb ed="X" n="0596a14"/><lb ed="R094" n="0045b02"/>得一切性寂然平等。以此欲求圆觉，彼圆觉性非止 <lb ed="X" n="0596a15"/><lb ed="R094" n="0045b03"/>合故，说名为病。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596a16"/><lb ed="R094" n="0045b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596a1601"><note place="inline">補註曰：此言止息妄情之病。</note></p><p xml:id="pX10p0596a1612" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：此病从前静 <lb ed="X" n="0596a17"/><lb ed="R094" n="0045b05"/>观中来，迷彼取静为行及证诸念之言，因成此病。</note></p> <lb ed="X" n="0596a18"/><lb ed="R094" n="0045b06"/><p xml:id="pX10p0596a1801">如山曰：生心恐非随情虑失，一向止息妄心，自谓 <lb ed="X" n="0596a19"/><lb ed="R094" n="0045b07"/>妄尽，自然平等。以此欲求圆觉，见念既乖，性本灵 <lb ed="X" n="0596a20"/><lb ed="R094" n="0045b08"/>明，迷照亦失。念无而有，既止息令无；照有而隐，何 <lb ed="X" n="0596a21"/><lb ed="R094" n="0045b09"/>不观察令显？又真本无念，念既乖真；性本无止，止 <lb ed="X" n="0596a22"/><lb ed="R094" n="0045b10"/>亦违性。故言非止合故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596a23"/><lb ed="R094" n="0045b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596a2301">四者、灭病。若复有人作如是言：我今永断一切烦恼， <lb ed="X" n="0596a24"/><lb ed="R094" n="0045b12"/>身心毕竟空无所有，何况根尘虚妄境界一切永寂！ <lb ed="X" n="0596a25"/><lb ed="R094" n="0045b13"/>欲求圆觉，彼圆觉性非寂相故，说名为病。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596a26"/><lb ed="R094" n="0045b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596a2601"><note place="inline">補註曰：此言灭除心境之病。前但止息心念令寂，此 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0596b" n="0596b"/> <lb ed="X" n="0596b01"/><lb ed="R094" n="0045b15"/>则计于身心根尘本来空寂。又前不妨见有根尘，<anchor xml:id="nkr_note_add_0596b0101" n="0596b0101"/><anchor xml:id="beg0596b0101" n="0596b0101"/>但<anchor xml:id="end0596b0101"/> <lb ed="X" n="0596b02"/><lb ed="R094" n="0045b16"/>不随念爱染，故云止息。此则于根尘亦无坚持空寂 <lb ed="X" n="0596b03"/><lb ed="R094" n="0045b17"/>之相，由见空无，故云除灭。此病从寂观中来，彼诸 <lb ed="X" n="0596b04"/><lb ed="R094" n="0045b18"/>轮中皆云寂灭，及断烦恼，迷彼成此。</note></p> <lb ed="X" n="0596b05"/><lb ed="R094" n="0045b19"/><p xml:id="pX10p0596b0501">如山曰：烦恼之本，即是身心。若执身心，烦恼何断？ <lb ed="X" n="0596b06"/><lb ed="R094" n="0045b20"/>故标断烦恼，释以身空。又断尽烦恼，空却身心。身 <lb ed="X" n="0596b07"/><lb ed="R094" n="0046a01"/>心尙空，根尘何有？身等本空，故名永寂。诸相既泯， <lb ed="X" n="0596b08"/><lb ed="R094" n="0046a02"/>寂相现前。拟将此心，求证圆觉。夫觉体灵明，不唯 <lb ed="X" n="0596b09"/><lb ed="R094" n="0046a03"/>寂灭。今灭惑住寂，岂得相应？况圆觉者，非动非静， <lb ed="X" n="0596b10"/><lb ed="R094" n="0046a04"/>双融动静。恒沙妙用，无碍难思。住寂之心，何能契 <lb ed="X" n="0596b11"/><lb ed="R094" n="0046a05"/>合？言即似近，理即全疏。与理相违，故言非也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596b12"/><lb ed="R094" n="0046a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596b1201">離四病者，则知淸净。作是观者，名为正观；若他观者， <lb ed="X" n="0596b13"/><lb ed="R094" n="0046a07"/>名为邪观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596b14"/><lb ed="R094" n="0046a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596b1401"><note place="inline">宗密曰：此即结明真伪。</note></p><p xml:id="pX10p0596b1410" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：作是观者，離四也。 <lb ed="X" n="0596b15"/><lb ed="R094" n="0046a09"/>他观者，取四也。</note></p> <lb ed="X" n="0596b16"/><lb ed="R094" n="0046a10"/><p xml:id="pX10p0596b1601">如山曰：将前四行，自验其心，随落一门，则知是病。 <lb ed="X" n="0596b17"/><lb ed="R094" n="0046a11"/>故言離者，则知淸净，病除法在，是正观也。又更生 <lb ed="X" n="0596b18"/><lb ed="R094" n="0046a12"/>情，便信胸襟，别为见解者，邪观也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596b19"/><lb ed="R094" n="0046a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596b1901">善男子！末世众生欲修行者，应当尽命供养善友、事 <lb ed="X" n="0596b20"/><lb ed="R094" n="0046a14"/>善知识。彼善知识欲求亲近，应断憍慢；若复远離，应 <lb ed="X" n="0596b21"/><lb ed="R094" n="0046a15"/>断嗔恨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596b22"/><lb ed="R094" n="0046a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596b2201"><note place="inline">補註曰：此合下是辨事师之心，此当答第三行何等 <lb ed="X" n="0596b23"/><lb ed="R094" n="0046a17"/>行之问。故标云欲修行者，结云如是修行。然且唯说 <lb ed="X" n="0596b24"/><lb ed="R094" n="0046a18"/>事师，更无别行，故但作此科判，以当修行。</note></p> <lb ed="X" n="0596b25"/><lb ed="R094" n="0046a19"/><p xml:id="pX10p0596b2501">如山曰：夫善友度人，种种方便，师徒心契，法意方 <lb ed="X" n="0596b26"/><lb ed="R094" n="0046a20"/>传，是以俯就物機，相亲相近。愚者无识，憍慢便生， <lb ed="X" n="0596b27"/><lb ed="R094" n="0046b01"/>慢既翳心，即不入道，故云应断。或欲除慢，或遇异 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0596c" n="0596c"/> <lb ed="X" n="0596c01"/><lb ed="R094" n="0046b02"/>缘，相去相離，便生嗔恨，云疏我亲彼，说爱说憎。既 <lb ed="X" n="0596c02"/><lb ed="R094" n="0046b03"/>一念嗔，百万障起，非论失道，亦堕三涂，故此令断。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c03"/><lb ed="R094" n="0046b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596c0301">现逆顺境犹如虚空，了知身心毕竟平等，与诸众生 <lb ed="X" n="0596c04"/><lb ed="R094" n="0046b05"/>同体无异，如是修行方入圆觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c05"/><lb ed="R094" n="0046b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596c0501"><note place="inline">補註曰：此节言若不了善友及诸众生与己同体者， <lb ed="X" n="0596c06"/><lb ed="R094" n="0046b07"/>则虽知菩提可进，而不能屈节事师；虽知萨埵可悲， <lb ed="X" n="0596c07"/><lb ed="R094" n="0046b08"/>而不能忘躯弘道。故此示也。</note></p> <lb ed="X" n="0596c08"/><lb ed="R094" n="0046b09"/><p xml:id="pX10p0596c0801">宗密曰：远離名逆，亲近名顺。又违情曰逆，随情曰 <lb ed="X" n="0596c09"/><lb ed="R094" n="0046b10"/>顺。故勝鬘云：应摄受者而摄受之，应折伏者而折 <lb ed="X" n="0596c10"/><lb ed="R094" n="0046b11"/>伏之，则<persName>佛</persName>法久住，犹如虚空，心无改易也。了知身 <lb ed="X" n="0596c11"/><lb ed="R094" n="0046b12"/>心下，结示同体。悲智如是下，结因成果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c12"/><lb ed="R094" n="0046b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596c1201">善男子！末世众生不得成道，由有无始自他憎爱一 <lb ed="X" n="0596c13"/><lb ed="R094" n="0046b14"/>切种子，故未解脱。若复有人观彼怨家如<anchor xml:id="nkr_note_add_0596c1301" n="0596c1301"/><anchor xml:id="beg0596c1301" n="0596c1301"/>己<anchor xml:id="end0596c1301"/>父母，心 <lb ed="X" n="0596c14"/><lb ed="R094" n="0046b15"/>无有二，即除诸病。于诸法中，自他憎爱亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c15"/><lb ed="R094" n="0046b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596c1501"><note place="inline">補註曰：此节明除病之行，是答第四除去何病之问。 <lb ed="X" n="0596c16"/><lb ed="R094" n="0046b17"/>文凡三：善男子下，明所治也。若复有人下，言一等心 <lb ed="X" n="0596c17"/><lb ed="R094" n="0046b18"/>观人也。于诸法中，言二等心观法也。</note></p> <lb ed="X" n="0596c18"/><lb ed="R094" n="0046b19"/><p xml:id="pX10p0596c1801">如山曰：自他憎爱前<anchor xml:id="nkr_note_add_0596c1801" n="0596c1801"/><anchor xml:id="beg0596c1801" n="0596c1801"/>已<anchor xml:id="end0596c1801"/>频明，今复说者，是种子故、 <lb ed="X" n="0596c19"/><lb ed="R094" n="0046b20"/>是入道微细病故，由此种子难契圆明，故随所闻 <lb ed="X" n="0596c20"/><lb ed="R094" n="0047a01"/>法门即生心作意捨此取彼，憎妄爱真难忘能所， <lb ed="X" n="0596c21"/><lb ed="R094" n="0047a02"/>故後云即除诸病。若复有人下，是以冤家父母无 <lb ed="X" n="0596c22"/><lb ed="R094" n="0047a03"/>二，例此观法应云涅槃生死不殊，不殊则无自他 <lb ed="X" n="0596c23"/><lb ed="R094" n="0047a04"/>憎爱，故知诸病只由爱真憎妄、见自见他，故不能 <lb ed="X" n="0596c24"/><lb ed="R094" n="0047a05"/>久事师宗，但自生情起行。今既断斯种子，则诸病 <lb ed="X" n="0596c25"/><lb ed="R094" n="0047a06"/>自除，所以观人中云即除诸病，此云亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c26"/><lb ed="R094" n="0047a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596c2601">善男子，末世众生欲求圆觉，应当发心作如是言：尽 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0597a" n="0597a"/> <lb ed="X" n="0597a01"/><lb ed="R094" n="0047a08"/>于虚空一切众生，我皆令入究竟圆觉，于圆觉中无 <lb ed="X" n="0597a02"/><lb ed="R094" n="0047a09"/>取觉者，除彼我人一切诸相。如是发心不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597a03"/><lb ed="R094" n="0047a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597a0301"><note place="inline">補註曰：此节显发人深廣，正答第五问也。文凡三：一 <lb ed="X" n="0597a04"/><lb ed="R094" n="0047a11"/>总标发心尽于虚空，下别以相如是二句通结離耶。</note></p> <lb ed="X" n="0597a05"/><lb ed="R094" n="0047a12"/><p xml:id="pX10p0597a0501">如山曰：诸<persName>佛</persName>因地皆发此心，依此愿修方成正觉。 <lb ed="X" n="0597a06"/><lb ed="R094" n="0047a13"/>若无心愿，<g ref="#CB15081">策</g>引所修行亦不成。尽于虚空一切众 <lb ed="X" n="0597a07"/><lb ed="R094" n="0047a14"/>生，廣大心也；我皆令入究竟圆觉，第一心也；于圆 <lb ed="X" n="0597a08"/><lb ed="R094" n="0047a15"/>觉中无取觉者，常心也；除彼我人一切诸相，不顚 <lb ed="X" n="0597a09"/><lb ed="R094" n="0047a16"/>倒心也。如是发心便離邪见，故偈语有云：度一切 <lb ed="X" n="0597a10"/><lb ed="R094" n="0047a17"/>众生，究竟入圆觉，无彼我人相，当依正智慧，便得 <lb ed="X" n="0597a11"/><lb ed="R094" n="0047a18"/>超邪见，证觉般涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597a12"/><lb ed="R094" n="0047b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">圆觉章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597a1201">于是圆觉菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足而白 <lb ed="X" n="0597a13"/><lb ed="R094" n="0047b02"/><persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！我等今者<anchor xml:id="nkr_note_add_0597a1301" n="0597a1301"/><anchor xml:id="beg0597a1301" n="0597a1301"/>已<anchor xml:id="end0597a1301"/>得开悟，若<persName>佛</persName>灭後末世 <lb ed="X" n="0597a14"/><lb ed="R094" n="0047b03"/>众生未得悟者，云何安居修此圆觉淸净境界？此圆 <lb ed="X" n="0597a15"/><lb ed="R094" n="0047b04"/>觉中三种净观以何为首？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597a16"/><lb ed="R094" n="0047b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597a1601"><note place="inline">補註曰：此节宗中，诸菩萨等与<persName>佛</persName>问答，发扬本意，欲 <lb ed="X" n="0597a17"/><lb ed="R094" n="0047b06"/>显圆觉。但缘节节过思未尽，義意未圆，<g ref="#CB15756">收</g>機未普，故 <lb ed="X" n="0597a18"/><lb ed="R094" n="0047b07"/>表法菩萨未标圆觉之名，今始显之。</note></p> <lb ed="X" n="0597a19"/><lb ed="R094" n="0047b08"/><p xml:id="pX10p0597a1901">如山曰：得名圆觉，今有三意：一、前虽病尽理圆，仍 <lb ed="X" n="0597a20"/><lb ed="R094" n="0047b09"/>恐下根难入，此又曲开方便三期道场，即上、中、下 <lb ed="X" n="0597a21"/><lb ed="R094" n="0047b10"/>機普归圆觉；二、由前节级行解<anchor xml:id="nkr_note_add_0597a2101" n="0597a2101"/><anchor xml:id="beg0597a2101" n="0597a2101"/>已<anchor xml:id="end0597a2101"/>圆，至此名为证 <lb ed="X" n="0597a22"/><lb ed="R094" n="0047b11"/>极，证极之境更无别体，唯是圆觉；三、最初标指圆 <lb ed="X" n="0597a23"/><lb ed="R094" n="0047b12"/>觉为陀罗尼门者，从本起末，今显義<anchor xml:id="nkr_note_add_0597a2301" n="0597a2301"/><anchor xml:id="beg0597a2301" n="0597a2301"/>已<anchor xml:id="end0597a2301"/>周，还至圆 <lb ed="X" n="0597a24"/><lb ed="R094" n="0047b13"/>觉者，摄末归本，表此三意，故当此门。若<persName>佛</persName>灭後三 <lb ed="X" n="0597a25"/><lb ed="R094" n="0047b14"/>句，擧所为也。云何安居三句，问道场也。此圆觉中 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0597b" n="0597b"/> <lb ed="X" n="0597b01"/><lb ed="R094" n="0047b15"/>三句，问加行也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597b02"/><lb ed="R094" n="0047b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597b0201">尔时，<persName>世尊</persName>告圆觉菩萨言：善男子！一切众生若<persName>佛</persName>现 <lb ed="X" n="0597b03"/><lb ed="R094" n="0047b17"/>在当正思惟，若<persName>佛</persName>灭後施设形像，心存目想生正忆 <lb ed="X" n="0597b04"/><lb ed="R094" n="0047b18"/>念，还同<persName>如来</persName>常住之日。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597b05"/><lb ed="R094" n="0047b19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597b0501"><note place="inline">補註曰：若<persName>佛</persName>现在下，称理说者，谓观行无间，是<persName>佛</persName>现 <lb ed="X" n="0597b06"/><lb ed="R094" n="0048a01"/>在。间断之时，是<persName>佛</persName>灭後。断後复作观行思惟，是设像 <lb ed="X" n="0597b07"/><lb ed="R094" n="0048a02"/>存想。</note></p> <lb ed="X" n="0597b08"/><lb ed="R094" n="0048a03"/><p xml:id="pX10p0597b0801">宗密曰：若<persName>佛</persName>现在，对当会菩萨也。当正思惟句，明 <lb ed="X" n="0597b09"/><lb ed="R094" n="0048a04"/>不假设像等，当知唯心无外境界。若复灭後，对末 <lb ed="X" n="0597b10"/><lb ed="R094" n="0048a05"/>世众生也。施设下，明设像之意，谓大师去世不睹 <lb ed="X" n="0597b11"/><lb ed="R094" n="0048a06"/>真仪，设像谛观引心入法，相即无相即见<persName>如来</persName>，亦 <lb ed="X" n="0597b12"/><lb ed="R094" n="0048a07"/>可想<persName>佛</persName>真身常在不灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597b13"/><lb ed="R094" n="0048a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597b1301">善男子！若诸众生修奢摩他，先取至静，不起思念，静 <lb ed="X" n="0597b14"/><lb ed="R094" n="0048a09"/>极便觉。如是初静，从于一身至一世界，觉亦如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597b15"/><lb ed="R094" n="0048a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597b1501"><note place="inline">補註曰：如是初静下应云：静即是体是定，觉即是慧 <lb ed="X" n="0597b16"/><lb ed="R094" n="0048a11"/>是用。初观成，不见自身之相，名一身静。以身静时，当 <lb ed="X" n="0597b17"/><lb ed="R094" n="0048a12"/>体是觉，名一身觉。世界亦然。</note></p> <lb ed="X" n="0597b18"/><lb ed="R094" n="0048a13"/><p xml:id="pX10p0597b1801">如山曰：静极便觉，超动静相，圆觉显现，如前从空 <lb ed="X" n="0597b19"/><lb ed="R094" n="0048a14"/>入中也。如是初静三句，释上静相，自他普遍。遍静 <lb ed="X" n="0597b20"/><lb ed="R094" n="0048a15"/>虽无前後，约行人趣入，故从狭至宽。觉亦如是句， <lb ed="X" n="0597b21"/><lb ed="R094" n="0048a16"/>例于静也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597b22"/><lb ed="R094" n="0048a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597b2201">善男子！若宽遍满一世界者，一世界中有一众生起 <lb ed="X" n="0597b23"/><lb ed="R094" n="0048a18"/>一念者，皆悉能知；百千世界亦复如是，非彼所闻，一 <lb ed="X" n="0597b24"/><lb ed="R094" n="0048a19"/>切境界终不可取。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597b25"/><lb ed="R094" n="0048a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597b2501"><note place="inline">宗密曰：上节言修静观成，此节言起功用。非彼所闻 <lb ed="X" n="0597b26"/><lb ed="R094" n="0048b01"/>下，诫邪证也。</note></p> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0597c" n="0597c"/> <lb ed="X" n="0597c01"/><lb ed="R094" n="0048b02"/><p xml:id="pX10p0597c0101">如山曰：知众生念者，世界既全成觉，众生全在觉 <lb ed="X" n="0597c02"/><lb ed="R094" n="0048b03"/>中，故所起念无不了达，如影入镜，镜照无遗，□发 <lb ed="X" n="0597c03"/><lb ed="R094" n="0048b04"/>则同时<anchor xml:id="nkr_note_add_0597c0301" n="0597c0301"/><anchor xml:id="beg0597c0301" n="0597c0301"/>已<anchor xml:id="end0597c0301"/>遍，故曰百千世界亦复如是。非彼所闻 <lb ed="X" n="0597c04"/><lb ed="R094" n="0048b05"/>下，谓信解行证虽阶级不同，而所信乃至所证之 <lb ed="X" n="0597c05"/><lb ed="R094" n="0048b06"/>法原来不异，谓解则解其所信，修则修其所解，证 <lb ed="X" n="0597c06"/><lb ed="R094" n="0048b07"/>则证其所修。今明证得境界，若非本所信等法，即 <lb ed="X" n="0597c07"/><lb ed="R094" n="0048b08"/>不应取。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597c08"/><lb ed="R094" n="0048b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597c0801">善男子！若诸众生修三摩钵提，先当忆想十方<persName>如来</persName>、 <lb ed="X" n="0597c09"/><lb ed="R094" n="0048b10"/>十方世界一切菩萨，依种种门渐次修行勤苦三昧， <lb ed="X" n="0597c10"/><lb ed="R094" n="0048b11"/>廣发大愿自熏成种，非彼所闻一切境界终不可取。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597c11"/><lb ed="R094" n="0048b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597c1101"><note place="inline">補註曰：此节言幻观。非彼下，诫邪证静观，不假外缘。 <lb ed="X" n="0597c12"/><lb ed="R094" n="0048b13"/>今起幻门中，须凭圣境。前威德段中圆说，故约大悲 <lb ed="X" n="0597c13"/><lb ed="R094" n="0048b14"/>化生。今道场之内，且自克修，故约大智求<persName>佛</persName>。</note></p> <lb ed="X" n="0597c14"/><lb ed="R094" n="0048b15"/><p xml:id="pX10p0597c1401">如山曰：诸<persName>佛</persName>菩萨心以大悲为本，但依<persName>佛</persName>菩萨种 <lb ed="X" n="0597c15"/><lb ed="R094" n="0048b16"/>种之门，自然具大悲也。道场之内且学悲心，限满 <lb ed="X" n="0597c16"/><lb ed="R094" n="0048b17"/>对缘即将化用。渐次者，前至静归体功则顿现，今 <lb ed="X" n="0597c17"/><lb ed="R094" n="0048b18"/>随差别之相故应渐次。愿者，希求欲乐之義。众生 <lb ed="X" n="0597c18"/><lb ed="R094" n="0048b19"/>无始以来念念希欲五尘之境，今<anchor xml:id="nkr_note_add_0597c1801" n="0597c1801"/><anchor xml:id="beg0597c1801" n="0597c1801"/>已<anchor xml:id="end0597c1801"/>了悟故发心 <lb ed="X" n="0597c19"/><lb ed="R094" n="0049a01"/>念念希欲悲智六度等境，熏心成习故云种也。非 <lb ed="X" n="0597c20"/><lb ed="R094" n="0049a02"/>彼所闻下，義同上。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597c21"/><lb ed="R094" n="0049a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597c2101">善男子！若诸众生修于禅那，先取数门，心中了知生、 <lb ed="X" n="0597c22"/><lb ed="R094" n="0049a04"/>住、灭念分剂头数，如是周遍四威仪中，分别念数无 <lb ed="X" n="0597c23"/><lb ed="R094" n="0049a05"/>不了知，渐次增进，乃至得知百千世界一滴之雨，犹 <lb ed="X" n="0597c24"/><lb ed="R094" n="0049a06"/>如目睹所受用物，非彼所闻一切境界终不可取，是 <lb ed="X" n="0597c25"/><lb ed="R094" n="0049a07"/>名三观初受方便。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0598a" n="0598a"/> <lb ed="X" n="0598a01"/><lb ed="R094" n="0049a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598a0101"><note place="inline">補註曰：此言寂观。善男子下，言修观成也。渐次增进 <lb ed="X" n="0598a02"/><lb ed="R094" n="0049a09"/>下，言起用功也。非彼下，诫邪证。是名二句，总结。</note></p><p xml:id="pX10p0598a0219" cb:place="inline"><note place="inline">補 <lb ed="X" n="0598a03"/><lb ed="R094" n="0049a10"/>心中了知三句，註科云，灵心绝待，绝待无念，一觉灵 <lb ed="X" n="0598a04"/><lb ed="R094" n="0049a11"/>心，岂非同邪。是知绝念之慧，方能了知生住灭念。</note></p> <lb ed="X" n="0598a05"/><lb ed="R094" n="0049a12"/><p xml:id="pX10p0598a0501">宗密曰：此有二意：一者、先用数息观门，治诸觉观， <lb ed="X" n="0598a06"/><lb ed="R094" n="0049a13"/>渐入妙境。然修出入息者，有六妙门，谓：一、数，二、随， <lb ed="X" n="0598a07"/><lb ed="R094" n="0049a14"/>三、止，四、观，五、还，六、净。或依次第，或随便宜。二者、即 <lb ed="X" n="0598a08"/><lb ed="R094" n="0049a15"/>下文所知生灭心念，便是数门。由前心息相依，息 <lb ed="X" n="0598a09"/><lb ed="R094" n="0049a16"/>调心净，故了知心中生住异灭、粗细妄念、本末分 <lb ed="X" n="0598a10"/><lb ed="R094" n="0049a17"/>齐、头緖数量。如是周遍四句，谓初则宴坐照见，後 <lb ed="X" n="0598a11"/><lb ed="R094" n="0049a18"/>则行住皆知，知即无患。譬如妖魅，所欲著人，若知 <lb ed="X" n="0598a12"/><lb ed="R094" n="0049a19"/>其名，自然消灭。涅槃云：如人觉知是贼，贼无能为， <lb ed="X" n="0598a13"/><lb ed="R094" n="0049b01"/>渐次增进。下净心是圆觉自体，世界本在其中，观 <lb ed="X" n="0598a14"/><lb ed="R094" n="0049b02"/>行成就，全合灵源。知雨滴数，固宜本分，非唯雨滴， <lb ed="X" n="0598a15"/><lb ed="R094" n="0049b03"/>万物皆然。凡夫之类，迷此真心，随念所知，故□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0598001" n="0598001"/>其 <lb ed="X" n="0598a16"/><lb ed="R094" n="0049b04"/>用。末二句，因前问云：三种净观，以何为首？故具答 <lb ed="X" n="0598a17"/><lb ed="R094" n="0049b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0598a1701" n="0598a1701"/><anchor xml:id="beg0598a1701" n="0598a1701"/>已<anchor xml:id="end0598a1701"/>，结云是名等也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598a18"/><lb ed="R094" n="0049b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0598a1801">若後末世钝根众生，心欲求道不得成就，由昔业障 <lb ed="X" n="0598a19"/><lb ed="R094" n="0049b07"/>当勤忏悔常起希望，先断憎爱、嫉妒、谄曲，求勝上心 <lb ed="X" n="0598a20"/><lb ed="R094" n="0049b08"/>三种净观，随学一事此观不得，复习彼观心不放捨 <lb ed="X" n="0598a21"/><lb ed="R094" n="0049b09"/>渐次求证。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598a22"/><lb ed="R094" n="0049b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598a2201"><note place="inline">補註曰：此言互修三观，文凡三。若後末世下，明修观 <lb ed="X" n="0598a23"/><lb ed="R094" n="0049b11"/>不成。由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0598002" n="0598002"/>〔习〕业障下，令忏除惑业。三种净观下，令随便 <lb ed="X" n="0598a24"/><lb ed="R094" n="0049b12"/>互修。</note></p> <lb ed="X" n="0598a25"/><lb ed="R094" n="0049b13"/><p xml:id="pX10p0598a2501">如山曰：欲求道不得成就，乃下中之下力不遂心 <lb ed="X" n="0598a26"/><lb ed="R094" n="0049b14"/>也。由昔业障下，重发誓愿，决心欲证，加功励志，忏 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0598b" n="0598b"/> <lb ed="X" n="0598b01"/><lb ed="R094" n="0049b15"/>业断惑。论中亦云：若人修行信心，以从先世罪业 <lb ed="X" n="0598b02"/><lb ed="R094" n="0049b16"/>众多障碍，应当勇猛礼忏等。三种净观下，言有人 <lb ed="X" n="0598b03"/><lb ed="R094" n="0049b17"/>色相所碍，空静之观难成，先观色幻，幻即全空，静 <lb ed="X" n="0598b04"/><lb ed="R094" n="0049b18"/>观方成。复有执定实色，碍于心识，难修幻观，先知 <lb ed="X" n="0598b05"/><lb ed="R094" n="0049b19"/>其体本无，而不妨睹相，方成假幻。复有修中难成 <lb ed="X" n="0598b06"/><lb ed="R094" n="0050a01"/>绝待，先知假全空而无假，空全假而无空，空假俱 <lb ed="X" n="0598b07"/><lb ed="R094" n="0050a02"/>无，绝于对待，方成寂灭。又有人直见心源，方知诸 <lb ed="X" n="0598b08"/><lb ed="R094" n="0050a03"/>法即性故空，不壞相故假，或但从性现故假，无别 <lb ed="X" n="0598b09"/><lb ed="R094" n="0050a04"/>所现故空，先後绮互，如说轮说。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0598b10"/><lb ed="R094" n="0050a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">流通分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">贤善首章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0598b1001">于是贤善首菩萨在大众中，即从座起而白<persName>佛</persName>言：大 <lb ed="X" n="0598b11"/><lb ed="R094" n="0050a06"/>悲<persName>世尊</persName>！此大乘教名字何等？云何奉持？众生修习得 <lb ed="X" n="0598b12"/><lb ed="R094" n="0050a07"/>何功德？云何使我护持经人流佈此教至于何地？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598b13"/><lb ed="R094" n="0050a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598b1301"><note place="inline">補註曰：调柔善顺曰贤。贤之与善，義意无别。贤则亚 <lb ed="X" n="0598b14"/><lb ed="R094" n="0050a09"/>圣，善则顺理。首是头首，欲使万善齐兴，俱顺真理，成 <lb ed="X" n="0598b15"/><lb ed="R094" n="0050a10"/>正因位。亚次圣果者，必藉经教流通。经教流通，是贤 <lb ed="X" n="0598b16"/><lb ed="R094" n="0050a11"/>善之首。故流通分中，当此菩萨。</note></p> <lb ed="X" n="0598b17"/><lb ed="R094" n="0050a12"/><p xml:id="pX10p0598b1701">如山曰：事须持教，以教贯穿。文既不遗，随文解義。 <lb ed="X" n="0598b18"/><lb ed="R094" n="0050a13"/>解義先须识名，遗名于義不了。奉法者云何持教？ <lb ed="X" n="0598b19"/><lb ed="R094" n="0050a14"/>持教者得何利益？受持此经者云何护卫？流传此 <lb ed="X" n="0598b20"/><lb ed="R094" n="0050a15"/>教者至何究竟？此贤善发问意也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598b21"/><lb ed="R094" n="0050a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0598b2101">尔时，<persName>世尊</persName>告贤善首菩萨言：善男子！是经百千万亿 <lb ed="X" n="0598b22"/><lb ed="R094" n="0050a17"/>恒河沙诸<persName>佛</persName>所说，三世<persName>如来</persName>之所守护，十方菩萨之 <lb ed="X" n="0598b23"/><lb ed="R094" n="0050a18"/>所皈依，十二部经淸净眼目。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598b24"/><lb ed="R094" n="0050a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598b2401"><note place="inline">補註曰：此标能说能护之人也。</note></p><p xml:id="pX10p0598b2413" cb:place="inline"><note place="inline">補恒河沙诸<persName>佛</persName>所 <lb ed="X" n="0598b25"/><lb ed="R094" n="0050b01"/>说。註花严云，十方诸<persName>如来</persName>，同共一法身，一心一智慧， <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0598c" n="0598c"/> <lb ed="X" n="0598c01"/><lb ed="R094" n="0050b02"/>力无畏亦然。又不了義经，则随有说不说。了義之教， <lb ed="X" n="0598c02"/><lb ed="R094" n="0050b03"/>无<persName>佛</persName>不谭。</note></p> <lb ed="X" n="0598c03"/><lb ed="R094" n="0050b04"/><p xml:id="pX10p0598c0301">如山曰：说此经<persName>佛</persName>既是真身，真身无碍尘沙同体， <lb ed="X" n="0598c04"/><lb ed="R094" n="0050b05"/>故一说即是多说。花严云：我不见有<persName>佛</persName>国土，不说 <lb ed="X" n="0598c05"/><lb ed="R094" n="0050b06"/>此经等。守护亦如花严经等云：我等诸<persName>佛</persName>护持此 <lb ed="X" n="0598c06"/><lb ed="R094" n="0050b07"/>法，令未来世一切菩萨未曾闻者皆悉得闻。皈依 <lb ed="X" n="0598c07"/><lb ed="R094" n="0050b08"/>谓因行之中无不从此成<persName>佛</persName>。淸净眼目谓推穷迷 <lb ed="X" n="0598c08"/><lb ed="R094" n="0050b09"/>本照彻觉源，是以理贯群经義无不尽。于此若解 <lb ed="X" n="0598c09"/><lb ed="R094" n="0050b10"/>则诸教焕然，若不了之何知正道？故云眼目。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598c10"/><lb ed="R094" n="0050b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0598c1001">是经名大方廣圆觉陀罗尼，亦名修多罗了義，亦名 <lb ed="X" n="0598c11"/><lb ed="R094" n="0050b12"/>秘密王三昧，亦名<persName>如来</persName>决定境界，亦名<persName>如来</persName>藏自性 <lb ed="X" n="0598c12"/><lb ed="R094" n="0050b13"/>差别，汝当奉持。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598c13"/><lb ed="R094" n="0050b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598c1301"><note place="inline">此答名字之问</note>。</p><p xml:id="pX10p0598c1307" cb:place="inline"><note place="inline">補：汝当奉持。註：谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0598c1301" n="0598c1301"/><anchor xml:id="beg0598c1301" n="0598c1301"/>已<anchor xml:id="end0598c1301"/>悟者，文性離 <lb ed="X" n="0598c14"/><lb ed="R094" n="0050b15"/>而持法。未悟者，无離文而持義。是奉持之相也。</note></p> <lb ed="X" n="0598c15"/><lb ed="R094" n="0050b16"/><p xml:id="pX10p0598c1501">如山曰：非器不闻名秘，随器异闻名秘。三昧之名， <lb ed="X" n="0598c16"/><lb ed="R094" n="0050b17"/>其数无量，圆觉三昧是彼根源，故称王也。决定，极 <lb ed="X" n="0598c17"/><lb ed="R094" n="0050b18"/>证之处。<persName>如来</persName>藏，即圆觉在缠之名。妄不能变，名为 <lb ed="X" n="0598c18"/><lb ed="R094" n="0050b19"/>自性；随缘起妄，名为差别。又空<persName>如来</persName>藏、不空<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0598c19"/><lb ed="R094" n="0051a01"/>藏，即是差别。馀義现前，末句敕令依此名義而持 <lb ed="X" n="0598c20"/><lb ed="R094" n="0051a02"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598c21"/><lb ed="R094" n="0051a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0598c2101">善男子！是经唯显<persName>如来</persName>境界，唯<persName>佛</persName><persName>如来</persName>能尽宣说。若 <lb ed="X" n="0598c22"/><lb ed="R094" n="0051a04"/>诸菩萨及末世众生依此修行，渐次增进至于<persName>佛</persName>地。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598c23"/><lb ed="R094" n="0051a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598c2301"><note place="inline">補註曰：善男子下，是标行所依。若诸菩萨下，是言依 <lb ed="X" n="0598c24"/><lb ed="R094" n="0051a06"/>修所至。</note></p> <lb ed="X" n="0598c25"/><lb ed="R094" n="0051a07"/><p xml:id="pX10p0598c2501">宗密曰：经说无明等皆无所有，正是<persName>佛</persName>境。<persName>佛</persName>境若 <pb ed="X" xml:id="X10.0261.0599a" n="0599a"/> <lb ed="X" n="0599a01"/><lb ed="R094" n="0051a08"/>不显现，众生岂得皆空？生若不空，岂彻觉地？故华 <lb ed="X" n="0599a02"/><lb ed="R094" n="0051a09"/>严信位即<persName>佛</persName>境甚深，虽知与智殊，皆<persName>佛</persName>境界，是此 <lb ed="X" n="0599a03"/><lb ed="R094" n="0051a10"/>意也。由经唯显<persName>佛</persName>境，故修之必至<persName>佛</persName>地。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599a04"/><lb ed="R094" n="0051a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0599a0401">善男子！是经名为顿教大乘，顿機众生从此开悟，亦 <lb ed="X" n="0599a05"/><lb ed="R094" n="0051a12"/>摄渐修一切群品。譬如大海不让小流，乃至蚊虻及 <lb ed="X" n="0599a06"/><lb ed="R094" n="0051a13"/>阿修罗，饮其水者皆得充满。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599a07"/><lb ed="R094" n="0051a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0599a0701"><note place="inline">補註曰：譬如大海，谓渐教则乖顿教，顿门必具渐门。 <lb ed="X" n="0599a08"/><lb ed="R094" n="0051a15"/>乃至蚊虻句，喩二乘受持。及阿修罗句，喩菩萨受持。</note></p> <lb ed="X" n="0599a09"/><lb ed="R094" n="0051a16"/><p xml:id="pX10p0599a0901">如山曰：宗是顿教，事具渐门。既顿渐俱收，则迟速 <lb ed="X" n="0599a10"/><lb ed="R094" n="0051a17"/>皆益。入有不入，总可留心。譬如大海有无量之水， <lb ed="X" n="0599a11"/><lb ed="R094" n="0051a18"/>饮之则量腹少多。圆觉有无边法门，受之则随器 <lb ed="X" n="0599a12"/><lb ed="R094" n="0051a19"/>顿渐。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0599a13"/><lb ed="R094" n="0051b01"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>圆觉经精解评林卷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0599001" n="0599001"/>上</cb:jhead></cb:juan> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0574a0201" to="#end0574a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0574b0301" to="#end0574b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0574b1801" to="#end0574b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">迴</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB16695">迥</g></rdg></app> <app from="#beg0575a2601" to="#end0575a2601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0575b0301" to="#end0575b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575b1901" to="#end0575b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0576a0101" to="#end0576a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0576a1001" to="#end0576a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0576a1101" to="#end0576a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0576b0301" to="#end0576b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">密</lem><rdg wit="#wit.orig">察</rdg></app> <app from="#beg0576b2201" to="#end0576b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0576c1501" to="#end0576c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0577c0101" to="#end0577c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="身外有乾坤 (2021-03-22)">妨<note type="cf1">T39n1795_p0538b15</note><note type="cf2">X09n0243_p0355a19</note></lem><rdg wit="#wit.orig">姑</rdg></app> <app from="#beg0577c2501" to="#end0577c2501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0578a1701" to="#end0578a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0578b1401" to="#end0578b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0578c0301" to="#end0578c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0579c0501" to="#end0579c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0580c2601" to="#end0580c2601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0581a1101" to="#end0581a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0581b0301" to="#end0581b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0581b2101" to="#end0581b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0581b2102" to="#end0581b2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0582a0101" to="#end0582a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0582a0201" to="#end0582a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0582b1601" to="#end0582b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0582b1602" to="#end0582b1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0582c1001" to="#end0582c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0582c1601" to="#end0582c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0583a0301" to="#end0583a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0583a0801" to="#end0583a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0583a1901" to="#end0583a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0583b1201" to="#end0583b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0583c0101" to="#end0583c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0583c0701" to="#end0583c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0583c1601" to="#end0583c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0583c1701" to="#end0583c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0584a1901" to="#end0584a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="身外有乾坤 (2021-03-22)">惠赍<note type="cf1">T39n1795_p0551a20</note><note type="cf2">X09n0243_p0377b15</note></lem><rdg wit="#wit.orig">思责</rdg></app> <app from="#beg0584a2101" to="#end0584a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0584c1901" to="#end0584c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0584c2301" to="#end0584c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0585a0801" to="#end0585a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0585b2501" to="#end0585b2501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0586a2101" to="#end0586a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0586a2201" to="#end0586a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0586a2401" to="#end0586a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0586b0401" to="#end0586b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0586b0501" to="#end0586b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0586b0801" to="#end0586b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0586b2601" to="#end0586b2601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0586c2001" to="#end0586c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0586c2101" to="#end0586c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0587a0501" to="#end0587a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0587a1001" to="#end0587a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0587b1301" to="#end0587b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0588c1101" to="#end0588c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0588c1301" to="#end0588c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0589b0701" to="#end0589b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0589c0401" to="#end0589c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0589c1001" to="#end0589c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0591b1201" to="#end0591b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0591c0401" to="#end0591c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0591c2101" to="#end0591c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0591c2301" to="#end0591c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0592a1701" to="#end0592a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0592b2501" to="#end0592b2501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0592c0101" to="#end0592c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0592c0801" to="#end0592c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0592c1101" to="#end0592c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0593c2001" to="#end0593c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0593c2601" to="#end0593c2601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0594b1401" to="#end0594b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0594b1701" to="#end0594b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0594b2401" to="#end0594b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0594c0701" to="#end0594c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0594c0801" to="#end0594c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0594c0901" to="#end0594c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0594c2201" to="#end0594c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp6">谄<note type="cf1">X10n0253_p0348c01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">谄</rdg></app> <app from="#beg0595a0201" to="#end0595a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp6">谄</lem><rdg wit="#wit.orig">谄</rdg></app> <app from="#beg0595a1701" to="#end0595a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0595b0801" to="#end0595b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0595b1801" to="#end0595b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">抟<note type="cf1">X09n0243_p0407a10</note><note type="cf2">X10n0251_p0164a05</note></lem><rdg wit="#wit.orig">搏</rdg></app> <app from="#beg0595c1701" to="#end0595c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0596a0901" to="#end0596a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0596b0101" to="#end0596b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0596c1301" to="#end0596c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0596c1801" to="#end0596c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0597a1301" to="#end0597a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0597a2101" to="#end0597a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0597a2301" to="#end0597a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0597c0301" to="#end0597c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0597c1801" to="#end0597c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0598a1701" to="#end0598a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0598c1301" to="#end0598c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0573001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0573001">圆下疑脱觉字</note> <note n="0574001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0574001">名下疑脱如字</note> <note n="0574002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0574002">时等七字疑倒应作一时者时成就也</note> <note n="0575001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0575001">德疑地</note> <note n="0576001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0576001">知下疑脱是字</note> <note n="0576002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0576002">即字疑剩</note> <note n="0576003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0576003">时疑昧</note> <note n="0576004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0576004">境疑竟</note> <note n="0577001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577001 #note_star_1">中疑巾次同</note> <note n="0577002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577002">遍疑漏</note> <note n="0577003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577003">迁疑要</note> <note n="0577004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577004">＊即字似剩（即ハ本文ニ节トツクル。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> <note n="0579001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0579001">德疑地</note> <note n="0580001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580001">乎疑子</note> <note n="0580002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580002">礼疑体</note> <note n="0580003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580003">者下疑有脱文</note> <note n="0580004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580004">之疑生</note> <note n="0580005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580005">所疑一</note> <note n="0581001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0581001">中下疑有脱文</note> <note n="0581002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0581002">终疑经</note> <note n="0581003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0581003">切疑者</note> <note n="0582001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0582001">往疑住</note> <note n="0582002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0582002">心疑聚</note> <note n="0582003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0582003">下心疑止</note> <note n="0582004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0582004">于疑捨</note> <note n="0582005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0582005">实疑宝</note> <note n="0584001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0584001">受疑爱</note> <note n="0584002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0584002">四疑而</note> <note n="0585001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585001">境疑镜下同</note> <note n="0585002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585002 #note_star_2">礼疑体次同</note> <note n="0585003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585003">境疑镜</note> <note n="0585004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585004">所疑能</note> <note n="0585005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585005">迷疑逆</note> <note n="0586001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0586001">礼疑体</note> <note n="0586002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0586002">慧疑恚</note> <note n="0588001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0588001">灭息疑倒</note> <note n="0588002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0588002">谷疑穀</note> <note n="0588003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0588003">如疑知</note> <note n="0588004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0588004">礼疑体</note> <note n="0589001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0589001">三字疑衍</note> <note n="0592001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0592001">问疑门</note> <note n="0592002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0592002">義疑文</note> <note n="0595001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0595001">虽疑能</note> <note n="0595002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0595002">人疑入</note> <note n="0596001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0596001">□疑厌</note> <note n="0598001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0598001">□疑无</note> <note n="0598002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0598002">习疑昔</note> <note n="0599001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0599001">下卷佚失</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0574a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0574a0201">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0574b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0574b0301">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0574b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0574b1801">迴【CB】，<g ref="#CB16695">迥</g>【卍续】</note> <note n="0575a2601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0575a2601">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0575b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0575b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0575b1901">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0576a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576a0101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0576a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0576a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576a1101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0576b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576b0301">密【CB】，察【卍续】</note> <note n="0576b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576b2201">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0576c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0577c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0577c0101">妨【CB】，姑【卍续】</note> <note n="0577c2501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0577c2501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0578a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0578a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0578b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0578b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0578c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0578c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0579c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0579c0501">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0580c2601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0580c2601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0581a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0581a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0581b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0581b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0581b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0581b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0581b2102" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0581b2102">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0582a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0582a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0201">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0582b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0582b1602" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582b1602">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0582c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0582c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582c1601">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0583a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0583a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0583a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0583b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0583c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0583c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0583c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0583c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0584a1901" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X10.0584a19.08" target="#nkr_note_add_0584a1901">惠赍【CB】，思责【卍续】</note> <note n="0584a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0584a2101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0584c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0584c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0584c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0584c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0585a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0585a0801">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0585b2501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0585b2501">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0586a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0586a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0586a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586a2401">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0586b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0586b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0586b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0586b2601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586b2601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0586c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0586c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0587a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0587a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0587a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0587a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0587b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0587b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0588c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0588c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0588c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0588c1301">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0589b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0589b0701">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0589c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0589c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0589c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0589c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0591b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0591b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0591c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0591c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0591c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0591c2101">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0591c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0591c2301">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0592a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0592a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0592b2501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0592b2501">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0592c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0592c0101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0592c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0592c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0592c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0592c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0593c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0593c2001">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0593c2601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0593c2601">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0594b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594b1401">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0594b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0594b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594b2401">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0594c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594c0701">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0594c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594c0801">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0594c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594c0901">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0594c2201" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X10.0594c22.05" target="#nkr_note_add_0594c2201">谄【CB】，谄【卍续】</note> <note n="0595a0201" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X10.0595a02.01" target="#nkr_note_add_0595a0201">谄【CB】，谄【卍续】</note> <note n="0595a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0595a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0595b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0595b0801">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0595b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0595b1801">抟【CB】，搏【卍续】</note> <note n="0595c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0595c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0596a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0596a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0596b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0596b0101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0596c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0596c1301">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0596c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0596c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0597a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0597a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0597a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0597a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0597a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0597a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0597c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0597c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0597c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0597c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0598a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0598a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0598c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0598c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>